किं तु कार्यवशादेतदाचरिष्यामि कुत्सितम्
पण गरज असल्यामुळे हे निंद्य कृत्य मी करणार आहे.
बाहू मे भरतश्रेष्ठ महालाञ्छनलक्षितौ । ज्याघातेन महान्तौ मे गूहितुं नान्यथोत्सहे
हे भरतश्रेष्ठ, माझ्या बाहूंवर मोठी चिन्हे आहेत, धनुष्याच्या दोरीने ते बलवान झाले आहेत; मी त्यांना दुसऱ्या प्रकारे लपवू शकत नाही.
उभौ कम्बू प्रतीमुच्य कुण्डले परिपातुके । वेणीकृतशिरा भूत्वा भविष्यामि बृहन्नला
दोन्ही बाहूंना कडे घालून, कानात कुंडले घालून, केस वेणीत बांधून, मी बृहन्नला होईन.
पठन्नाख्यायिकां नाम स्त्रीभावेन पुनः पुनः । प्रजानां समुदाचारं बहुनर्मकृतं वदन् । रमयिष्यामि राजानमन्यं चान्तःपुरे जनम्
स्त्रीसारखे वारंवार गोष्टी सांगत, लोकांच्या वर्तनात आणि विनोदात रमून, मी राजाला आणि अंतःपुरातील इतरांना आनंदित करीन.
नृत्तं गीतं च वादित्रं दिव्यं च विविधं तथा । शिक्षयिष्याम्यहं राजन्विराटनगरे स्त्रियः
राजा, मी विराटाच्या नगरीतील स्त्रियांना नृत्य, गाणं आणि विविध दिव्य वाद्य शिकवीन.
स्त्रीभावसमुदाचारान्नृत्तगीतकथाश्रयैः। छादयिष्यामि राजेन्द्र माययाऽऽत्मानमात्मना
राजाधिराज, मी स्त्रियांसारख्या वागणुकीनं, नृत्य, गाणं आणि गोष्टी यांच्या आधारे, स्वतःला मायेनं लपवीन.
युधिष्ठिरस्य गेहेऽस्मिन्द्रौपद्याः परिचारिका। उषिताऽस्मीति वक्ष्यामि धर्मराजस्य संमता
मी असं सांगीन की, मी युधिष्ठिराच्या घरी, द्रौपदीची दासी म्हणून राहिले होते आणि धर्मराजानं मला मान्यता दिली होती.
उर्वश्याश्चापि शापेन प्राप्तोस्मि नृप षण्डताम्। शक्रप्रसादान्मुक्तोऽहं वर्षादूर्ध्वं त्रयोदशात्। इत्येतन्मे प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा
राजा, उर्वशीच्या शापामुळे मी शंढ झालो आहे, पण इंद्राच्या कृपेने तेराव्या वर्षानंतर मी मुक्त होईन; हीच माझी प्रतिज्ञा आहे आणि मी तसंच वागेन.
एतेन विधिना छन्नः कृतकेन यथा नलः। विहरिष्यामि राजेन्द्र विराटस्य पुरे सुखम्
राजाधिराज, नलाने जसं वेष बदलून राहिलं, तसंच मीही या प्रकारे वेषांतर करून विराटाच्या नगरीत सुखानं राहीन.
वासुदेवसमो लोके यशसा विक्रमेण च। सोयं राज्ये विराटस्य भवने भरतर्षभः
जो वासुदेवासारखा कीर्ती आणि पराक्रमात तितकाच महान आहे, तो भरतवंशातील वाघ आता विराटाच्या राजवाड्यात राहील.
मेरुः प्रच्छादित इव वसन्वज्रोण मुष्टिना। आख्याता षण्डकोस्मीति प्रतिज्ञातं हि पातकं
जसं मेघांनी झाकलेला मेरू पर्वत दिसत नाही, तसंच मी इथे शंढ म्हणून ओळखला जाईन; हे माझं दुर्दैव असलं तरी मी ही प्रतिज्ञा केली आहे.
इत्येवमुक्त्वा पुरुषप्रवीरस्तथार्जुनो धर्मामृतां वरिष्ठः। वाक्यं तथासौ .... भूयो नृपोऽपरं भ्रातर...बभाषे
असं म्हणून पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आणि धर्मामृतात सर्वोत्तम असलेला अर्जुन पुन्हा राजाला बोलला, आणि मग दुसऱ्या भावानंही आपली वाणी व्यक्त केली.
किंकर्मा किंसमाचारो नकुलोयं भविष्यति। सुकुमारश्च शूरश्च दर्शनीयः सुखोचितः
हा नकुल काय काम करणार आणि कसं वागणार? तो नाजूक, शूर, देखणा आणि ऐषआरामाला सवयीचा आहे.
अदुःखार्हश्च बालश्च लालितश्चापि नित्यशः । सोयमार्तश्च शान्तश्च किं नु रोचयतात्त्विह
तो कधीच दुःख सहन करण्यासारखा नाही, लहान आहे आणि नेहमी लाडका राहिला; पण आता तो दुःखी असूनही शांत आहे—इथे तो काय करायचं ठरवलंय?
किं त्वं नकुल कुर्वाणस्तस्य तात चरिष्यसि। कर्म तत्त्वं समाचक्ष्व राज्ये तस्य महीपतेः
नकुला, तू इथे काय करणार आणि कोणतं काम करशील? राजाच्या सेवेत तू कोणतं काम स्वीकारशील, ते सांग.
अश्वाध्यक्षो भविष्यामि विराटस्येति मे मतिः। दामग्रन्थीति नाम्नाऽहं कर्मैतत्सुप्रियं मम
माझा निश्चय आहे की मी विराटाचा घोड्यांचा प्रमुख होईन; मला ग्रंथी असं नाव दिलं जाईल आणि हे काम मला खूप आवडतं.
दामग्नन्थी परिज्ञातः कुशलो दामकर्मणि । न मां परिभविष्यन्ति जना जात्विह कर्हिचित्
ग्रंथी म्हणून ओळखला जाईन, घोड्यांच्या देखभालीत मी कुशल आहे; इथे कोणतीही व्यक्ती मला कधीच कमी लेखणार नाही.
कुशलोत्स्म्यश्वशिक्षायां तथैवाश्वचिकित्सने। प्रियाश्च सततं मेऽश्वाः कुरुराजा यथा तव
मला घोड्यांना शिकवण्यात आणि त्यांच्यावर उपचार करण्यात कौशल्य आहे, आणि घोडे मला नेहमीच प्रिय आहेत, कुरुराजा, जसं तुला आहेत तसं.
न मां परिभविष्यन्ति किशोरा वडवास्तथा । न दुष्टाश्च भविष्यन्ति पृष्ठे धुरि च मद्गताः
इथे कोणतेही कोवळे किंवा मादी घोडे मला अव्हेरणार नाहीत, आणि माझ्या देखरेखीखाली असलेले वाईट घोडेही कधीच बिघडणार नाहीत.
द्रक्ष्यन्ति ये च मां केचिद्विराटनगरे जनाः । तेभ्य एवं प्रवक्ष्यामि विहरिष्याम्यहं यथा
विराटाच्या नगरीत जर कोणी मला पाहिलं, तर मी त्यांना तसंच सांगीन आणि माझ्या प्रतिज्ञेनुसारच वागेन.
पाण्डवेन ह्यहं तात अश्वेष्वधिकृतः पुरा। इति तस्य पुरे छन्नश्चरिष्यामि महीपते । इत्येतद्वः प्रतिज्ञातं विहरिष्याम्यहं यथा
पूर्वी मी पांडवांकडून घोड्यांची जबाबदारी घेतली होती; म्हणून मी त्या नगरीत वेष बदलून राहीन, हे माझं वचन आहे आणि मी तसंच वागेन.
नकुलेनैवमुक्तस्तु धर्मराजोऽब्रवीद्वचः। बृहस्पतिसमो बुद्ध्या नयेनोशनसा समः
नकुलानं असं सांगितल्यावर धर्मराजानं उत्तर दिलं; तो बुध्दीने बृहस्पतीसारखा आणि नीतीने उशनासारखा होता.
मन्त्रैर्नानाविधैर्नीतः पथ्येषु परिनिष्ठितः । सुप्रणीतः सुमार्गस्थो राजतन्त्रमवाप यः
जो वेगवेगळ्या मंत्रांनी योग्य मार्गाने, नीट मार्गदर्शन मिळवून, योग्य वर्तनात स्थिर झाला, त्याने राजकारणाची कला आत्मसात केली.
न चास्य स्खलितं किंचिद्ददृशुस्तद्विदो जनाः। सुनीतिज्ञश्च शूरश्च सर्वमन्त्रविशारदः
त्याच्यात कुठलाही दोष जाणकार लोकांना दिसला नाही; तो चांगल्या नीतीचा जाणकार, धाडसी आणि सर्व प्रकारच्या सल्ल्यात कुशल होता.
अधिको मातुरस्माकं कुन्त्याः प्रियतमः सदा। सहदेव कथं कर्म तस्य राज्ञः करिष्यसि। किं वा त्वं तात कुर्वाणः प्रच्छन्नो विचरिष्यसि
तो नेहमीच आपल्या आई कुंतीला आम्हा सर्वांपेक्षा अधिक प्रिय होता; सहदेवा, तू त्या राजासाठी कसे काम करशील? की बाळा, तू काहीतरी दुसरे काम करत लपून वावरशील का?
गोसङ्ख्याता भविष्यामि विराटस्येति रोचये। प्रतिभोक्ता च दोग्धा च सङ्ख्यानकुशलो गवाम्। तन्त्रीपालेति मे नाम स्वयं प्रोक्तं भविष्यति
मला विराटाच्या गायी मोजणारा म्हणून ओळखले जावे असे वाटते; मी गायींना चाराही घालीन, दूधही काढीन, आणि गायी मोजण्यात तरतूद आहे. माझे नाव तंत्रिपाळ असेल.
अयोगा बहुलाः पुष्टाः क्षीरवत्यो बहुप्रजाः । निष्पन्नसत्त्वाः सुभृता ह्यपेतज्वरकिल्विषाः
इथल्या गायी भरपूर आहेत, मजबूत आहेत, दूधही भरपूर देतात, त्यांना पुष्कळ पिल्ले आहेत; त्या उत्तम प्रकृतीच्या, नीट सांभाळलेल्या, आजारपण व त्रासापासून मुक्त आहेत.
दृष्टचोरभया नित्यं व्याधिव्याघ्रविवर्जिताः । गावः सुसहिता राजन्निरुद्विग्ना निरामयः
राजा, या गायी नेहमी चोर किंवा भीतीपासून सुरक्षित असतात, त्यांना आजार किंवा वाघाचा त्रास होत नाही, त्या नीट सांभाळलेल्या, समाधानी आणि निरोगी आहेत.
भविष्यन्ति मया गुप्ता विराटनगरे तदा। निपुणत्वं चरिष्यामि प्रीतिरत्र परा हि मे
त्या वेळी मी विराटाच्या नगरीत या गायींची राखण करीन; इथे मी माझे कौशल्य दाखवीन, कारण मला या कामात फार प्रेम आहे.
अहं हि भवता गोषु प्रहितः सतत पुरा। तत्र मे कौशलं सर्वमनुबद्धं विशांपते
पूर्वी तुम्ही मला नेहमी गायींच्या कामावर पाठवत होता; त्यामुळे माझे सर्व कौशल्य त्याच्याशीच जोडलेले आहे, राजाधिराज.