यथैतानि विशिष्टानि स्वस्यां जात्यां वृकोदर
हे वृकोदर, जसे हे सर्व त्यांच्या त्यांच्या जातीमध्ये विशेष आहेत.
सोयमिन्द्रादनवमो वासुदेवाच्च भारत । उषित्वा पञ्च वर्षाणि सहस्राक्षस्य वेश्मनि। ब्रह्मचारी व्रते युक्तः सर्वशस्त्रभृतांवरः
तो इंद्र किंवा वासुदेव यांच्यापेक्षा कमी नाही, हे भारत. त्याने हजार डोळ्यांच्या घरात पाच वर्षे ब्रह्मचर्य व्रत पाळून, सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठपणा मिळवला.
अवाप चास्त्रमस्त्रज्ञः सर्वज्ञः सर्वसंमतः । क्षिप्रं चाणु विचित्रं च ध्रुवं च वदतां वरः
तो शस्त्रविद्या जाणणारा, सर्वज्ञ, सर्वांचा मान्य, जलद, सूक्ष्म, अद्भुत, स्थिर आणि वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
अनुज्ञातः सुरेन्द्रेण पुनः प्रत्यागतो महीम्। धार्तराष्ट्रविनाशाय पाण्डवानां जयाय च
देवताधिपतीने परवानगी दिल्यावर तो पुन्हा पृथ्वीवर परतला, धृतराष्ट्रपुत्रांचा नाश आणि पांडवांच्या विजयासाठी.
यं मन्ये द्वादशं रुद्रमादित्यानां त्रयोदशम् । वसूनां नवमं मन्ये गिरीणामष्टमः स्मृतः
त्याला मी द्वादश रुद्र, आदित्यांमध्ये त्रयोदश, वसूंमध्ये नववा आणि पर्वतांमध्ये आठवा मानतो, जसे स्मरणात आहे.
यस्य दीर्घौ समौ बाहू ज्याघातेन किणीकृतौ । दक्षिणश्चैव सव्यश्च बाहू अनडुहो यथा
त्याचे दोन लांब, सम बाही, धनुष्याच्या दोरीने उमटलेले, उजवा आणि डावा, बैलासारखे मजबूत आहेत.
तलाङ्गुलित्राभ्युचितौ नागराजकरोपमौ । पीनौ परिघसङ्काशौ मृदुताम्रतलौ शुभौ
त्याचे हात तळहात आणि बोटांच्या पकडीस योग्य, नागराजाच्या हातांसारखे, जाड आणि गजदंडासारखे, मऊ तांबूस तळहात असलेले आणि सुंदर आहेत.
श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्च पाण्डवः । गाण्डीवधन्वा श्वेताश्वः किरीटी वानरध्वजः
हा पांडव काळा, तरुण, कुरळ्या केसांचा, देखणा, गांडीवधारी, पांढऱ्या घोड्यांचा स्वामी, मुकुटधारी आणि वानरध्वज असलेला आहे.
किंरूपधारी किंकर्मा किंचेष्टः किंपरायणः। बीभत्सुर्भीमधन्वा च किं करिष्यति चार्जुनः । कुन्तीपुत्रो विराटस्य रमते केन कर्मणा
तो कोणते रूप घेतो, कोणती कृत्ये करतो, त्याच्या कृती काय आहेत, त्याचा हेतू काय आहे? भीषण धनुर्धारी अर्जुन काय करणार? कुंतीपुत्र कोणत्या कृतीने विराट राजाला आनंदित करतो?
इमौ किणीकृतौ बाहू ज्याघाततलपीडनात्। नित्यं कञ्चुकसंछन्नौ नान्यथा गोप्तुमुत्सहे
ही धनुष्याच्या दोरीने उमटलेली बाही, नेहमी कवचाने झाकलेली, मी दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे लपवू शकत नाही.
किं तु कार्यवशादेतदाचरिष्यामि कुत्सितम्
पण गरज असल्यामुळे हे निंद्य कृत्य मी करणार आहे.
बाहू मे भरतश्रेष्ठ महालाञ्छनलक्षितौ । ज्याघातेन महान्तौ मे गूहितुं नान्यथोत्सहे
हे भरतश्रेष्ठ, माझ्या बाहूंवर मोठी चिन्हे आहेत, धनुष्याच्या दोरीने ते बलवान झाले आहेत; मी त्यांना दुसऱ्या प्रकारे लपवू शकत नाही.
उभौ कम्बू प्रतीमुच्य कुण्डले परिपातुके । वेणीकृतशिरा भूत्वा भविष्यामि बृहन्नला
दोन्ही बाहूंना कडे घालून, कानात कुंडले घालून, केस वेणीत बांधून, मी बृहन्नला होईन.
पठन्नाख्यायिकां नाम स्त्रीभावेन पुनः पुनः । प्रजानां समुदाचारं बहुनर्मकृतं वदन् । रमयिष्यामि राजानमन्यं चान्तःपुरे जनम्
स्त्रीसारखे वारंवार गोष्टी सांगत, लोकांच्या वर्तनात आणि विनोदात रमून, मी राजाला आणि अंतःपुरातील इतरांना आनंदित करीन.
नृत्तं गीतं च वादित्रं दिव्यं च विविधं तथा । शिक्षयिष्याम्यहं राजन्विराटनगरे स्त्रियः
राजा, मी विराटाच्या नगरीतील स्त्रियांना नृत्य, गाणं आणि विविध दिव्य वाद्य शिकवीन.
स्त्रीभावसमुदाचारान्नृत्तगीतकथाश्रयैः। छादयिष्यामि राजेन्द्र माययाऽऽत्मानमात्मना
राजाधिराज, मी स्त्रियांसारख्या वागणुकीनं, नृत्य, गाणं आणि गोष्टी यांच्या आधारे, स्वतःला मायेनं लपवीन.
युधिष्ठिरस्य गेहेऽस्मिन्द्रौपद्याः परिचारिका। उषिताऽस्मीति वक्ष्यामि धर्मराजस्य संमता
मी असं सांगीन की, मी युधिष्ठिराच्या घरी, द्रौपदीची दासी म्हणून राहिले होते आणि धर्मराजानं मला मान्यता दिली होती.
उर्वश्याश्चापि शापेन प्राप्तोस्मि नृप षण्डताम्। शक्रप्रसादान्मुक्तोऽहं वर्षादूर्ध्वं त्रयोदशात्। इत्येतन्मे प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा
राजा, उर्वशीच्या शापामुळे मी शंढ झालो आहे, पण इंद्राच्या कृपेने तेराव्या वर्षानंतर मी मुक्त होईन; हीच माझी प्रतिज्ञा आहे आणि मी तसंच वागेन.
एतेन विधिना छन्नः कृतकेन यथा नलः। विहरिष्यामि राजेन्द्र विराटस्य पुरे सुखम्
राजाधिराज, नलाने जसं वेष बदलून राहिलं, तसंच मीही या प्रकारे वेषांतर करून विराटाच्या नगरीत सुखानं राहीन.
वासुदेवसमो लोके यशसा विक्रमेण च। सोयं राज्ये विराटस्य भवने भरतर्षभः
जो वासुदेवासारखा कीर्ती आणि पराक्रमात तितकाच महान आहे, तो भरतवंशातील वाघ आता विराटाच्या राजवाड्यात राहील.
मेरुः प्रच्छादित इव वसन्वज्रोण मुष्टिना। आख्याता षण्डकोस्मीति प्रतिज्ञातं हि पातकं
जसं मेघांनी झाकलेला मेरू पर्वत दिसत नाही, तसंच मी इथे शंढ म्हणून ओळखला जाईन; हे माझं दुर्दैव असलं तरी मी ही प्रतिज्ञा केली आहे.
इत्येवमुक्त्वा पुरुषप्रवीरस्तथार्जुनो धर्मामृतां वरिष्ठः। वाक्यं तथासौ .... भूयो नृपोऽपरं भ्रातर...बभाषे
असं म्हणून पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आणि धर्मामृतात सर्वोत्तम असलेला अर्जुन पुन्हा राजाला बोलला, आणि मग दुसऱ्या भावानंही आपली वाणी व्यक्त केली.
किंकर्मा किंसमाचारो नकुलोयं भविष्यति। सुकुमारश्च शूरश्च दर्शनीयः सुखोचितः
हा नकुल काय काम करणार आणि कसं वागणार? तो नाजूक, शूर, देखणा आणि ऐषआरामाला सवयीचा आहे.
अदुःखार्हश्च बालश्च लालितश्चापि नित्यशः । सोयमार्तश्च शान्तश्च किं नु रोचयतात्त्विह
तो कधीच दुःख सहन करण्यासारखा नाही, लहान आहे आणि नेहमी लाडका राहिला; पण आता तो दुःखी असूनही शांत आहे—इथे तो काय करायचं ठरवलंय?
किं त्वं नकुल कुर्वाणस्तस्य तात चरिष्यसि। कर्म तत्त्वं समाचक्ष्व राज्ये तस्य महीपतेः
नकुला, तू इथे काय करणार आणि कोणतं काम करशील? राजाच्या सेवेत तू कोणतं काम स्वीकारशील, ते सांग.
अश्वाध्यक्षो भविष्यामि विराटस्येति मे मतिः। दामग्रन्थीति नाम्नाऽहं कर्मैतत्सुप्रियं मम
माझा निश्चय आहे की मी विराटाचा घोड्यांचा प्रमुख होईन; मला ग्रंथी असं नाव दिलं जाईल आणि हे काम मला खूप आवडतं.
दामग्नन्थी परिज्ञातः कुशलो दामकर्मणि । न मां परिभविष्यन्ति जना जात्विह कर्हिचित्
ग्रंथी म्हणून ओळखला जाईन, घोड्यांच्या देखभालीत मी कुशल आहे; इथे कोणतीही व्यक्ती मला कधीच कमी लेखणार नाही.
कुशलोत्स्म्यश्वशिक्षायां तथैवाश्वचिकित्सने। प्रियाश्च सततं मेऽश्वाः कुरुराजा यथा तव
मला घोड्यांना शिकवण्यात आणि त्यांच्यावर उपचार करण्यात कौशल्य आहे, आणि घोडे मला नेहमीच प्रिय आहेत, कुरुराजा, जसं तुला आहेत तसं.
न मां परिभविष्यन्ति किशोरा वडवास्तथा । न दुष्टाश्च भविष्यन्ति पृष्ठे धुरि च मद्गताः
इथे कोणतेही कोवळे किंवा मादी घोडे मला अव्हेरणार नाहीत, आणि माझ्या देखरेखीखाली असलेले वाईट घोडेही कधीच बिघडणार नाहीत.
द्रक्ष्यन्ति ये च मां केचिद्विराटनगरे जनाः । तेभ्य एवं प्रवक्ष्यामि विहरिष्याम्यहं यथा
विराटाच्या नगरीत जर कोणी मला पाहिलं, तर मी त्यांना तसंच सांगीन आणि माझ्या प्रतिज्ञेनुसारच वागेन.