आहरिष्यामि दारूणां पाटितानां शतंशतम्। राजा कर्माणि मे दृष्ट्वा न मां परिभविष्यति
मी शेकडो शेकडो फाटलेली लाकडे आणीन; माझे हे काम पाहून राजा मला कमी लेखणार नाही.
ये च तस्य महामल्लाः समरेष्वपराजिताः । कृतप्रतापा बहुशो राज्ञः प्रत्यायिता बले
राजाचे जे बलाढ्य मल्ल आहेत, जे युद्धात कधीही हरले नाहीत आणि वारंवार आपली ताकद दाखवून राजाच्या सैन्याला आत्मविश्वास दिला आहे—
रङ्गोपजीविनः सर्वे परेषां च भयावहाः । तानहं निहनिष्यामि रतिं राज्ञः प्रवर्तयन्
रंगभूमीवर उपजीविका करणारे आणि इतरांना भीती घालणारे हे सर्व मल्ल मी हरवीन आणि त्यामुळे राजाला आनंद मिळवून देईन.
न च तान्युध्यमानोऽहं नयिष्ये यमसादनम्। तथा तान्निहनिष्यामि जीविष्यन्ति यथाऽऽतुराः
पण मी त्यांच्याशी लढताना त्यांना मृत्यूच्या दारात पाठवणार नाही; मी त्यांना अशी हरवीन की ते जिवंत राहतील, जणू काही आजारी माणूस बरा झाल्यासारखे.
वृषो वा महिषो वापि नागो वा षाष्टिहायनः । सिंहो व्याघ्रो ग्रहीतव्यो भविष्यति न संशयः
तो वृषभ असो, म्हैस असो, साठ वर्षांचा हत्ती असो, सिंह असो किंवा वाघ असो—हे सर्व मी नक्की पकडीन, यात शंका नाही.
तान्सर्वान्दुर्ग्रहानन्यैराशीविषविषोपमान्। बलादहं ग्रहीष्यामि मत्स्यराजस्य पश्यतः
जे इतरांना पकडायला कठीण आहेत आणि ज्यांचा स्पर्श विषासारखा घातक आहे, असे सर्व प्राणी मी मत्स्यराजाच्या समोर बळाने पकडीन.
आरालिका वा सूदा वा येऽस्य युक्ता महानसे। तानहं प्रीणयिष्यामिं मनुष्यान्स्तेन कर्मणा
त्याच्या मोठ्या स्वयंपाकघरातील जे स्वयंपाकी आणि मदतनीस आहेत, त्यांची मी मने जिंकून घेईन आणि त्या कामामुळे लोकही खूश होतील.
आरालिको गोविकर्ता सूपकर्ता नियोधकः। आसं युधिष्ठिरस्याहमिति वक्ष्यामि मानवान्
मी लोकांना सांगीन: 'मी युधिष्ठिराचा स्वयंपाकी, गोमांस कापणारा, सूप बनवणारा आणि मांस कापणारा होतो.'
आत्मानमात्मना रक्षंश्चरिष्यामि विशांपते । इत्येवं च प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा। विराटनगरे च्छन्नो विराटस्य समीपतः
मी स्वतःची काळजी घेत, या लोकांचा राजा, माझे जीवन जगेन; अशी मी प्रतिज्ञा केली आहे आणि म्हणूनच मी विराटाच्या नगरीत, विराटाच्या जवळ, लपून राहीन.
अग्निर्ब्राह्मणरूपेण प्रच्छन्नोऽन्नमयाचत। महाशनं ब्राह्मणं मां प्रमुञ्चार्जुन खाण्डवे
एकदा अग्नी ब्राह्मणाच्या रूपात लपून अन्न मागत होता; अर्जुना, त्या खांडव वनात मला, मोठ्या भुकेल्या ब्राह्मणाला, मुक्त कर.
संशुश्रुवे च धर्मात्मा यस्तमर्थं चकार ह। तस्मै ब्राह्मणरूपाय हुताशाय महायशाः । विजित्यैकरथेनेन्द्रं हत्वा पन्नगराक्षसान्
धर्मात्म्याने ते ऐकले आणि ती विनंती पूर्ण केली; त्या ब्राह्मणाच्या रूपातील अग्नीला, ज्याने एकट्याने इंद्रावर विजय मिळवला आणि साप व राक्षसांचा नाश केला—
यस्तु देवान्मनुष्यांश्च सर्वानेकरथोऽजयत्। स भीमधन्वा श्वेताश्वः पाण्डवः किं करिष्यति
जो एकट्याने आपल्या रथावरून सर्व देव आणि माणसांना जिंकला, तो भीमबाहू, शुभ्र अश्व असलेला पांडव, त्याच्यासाठी अशक्य असे काय आहे?
आशीविषसमस्पर्शो नागानामिव वासुकिः । दृष्टीविष इवाहीनामग्निस्तेजस्विनामिव
सर्पांमध्ये वासुकी जसा, ज्याचा स्पर्श विषासारखा घातक आहे; सापांच्या नजरेतील विष जसे; तेजस्वींमध्ये अग्नी जसा—
समुद्र इव सिन्धूनां शैलानां हिमवानिव। महेन्द्र इव देवानां दानवानां बलिर्यथा
नद्यांमध्ये समुद्र जसा, पर्वतांमध्ये हिमालय जसा, देवांमध्ये महेंद्र जसा, दानवांमध्ये बळी जसा—
सुप्रतीको गजेन्द्राणां युग्यानां तुरगो यथा। कुबेर इव यक्षाणां मृगाणां केसरी यथा
हत्तींत सर्वश्रेष्ठ असलेला, घोड्यांमध्ये सर्वोत्तम, यक्षांमध्ये कुबेर जसा, तर प्राण्यांमध्ये सिंह जसा—
राक्षसानां दशग्रीवो दैत्यानामिव शम्बरः । रुद्राणामिव कापाली विष्णुर्बलवतामिव
राक्षसांमध्ये दशग्रीव रावण जसा, दैत्यांमध्ये शंबर जसा, रुद्रांमध्ये कपालधारी जसा, बलवानांमध्ये विष्णू जसा—
रोषामर्षसमायुक्तो भुजङ्गानां च तक्षकः । वायुवेगबलोद्धृतो गरुडः पततामिव
राग आणि संतापाने भरलेला, सर्पांमध्ये तक्षक जसा असतो, तसेच वाऱ्याच्या वेगाने उडणारा गरुड पक्ष्यांमध्ये जसा असतो.
तपतामिव चादित्यः प्रजानां ब्राह्मणो यथा। ह्रदानामिव पातालं पर्जन्यो नर्दतामिव
ज्याप्रमाणे जळणाऱ्यांमध्ये सूर्य, लोकांमध्ये ब्राह्मण, सरोवरांमध्ये पाताळ आणि गर्जणाऱ्यांमध्ये मेघ श्रेष्ठ असतो.
आयुधानां वरो वज्रः ककुद्मांश्च गवां वरः। धृतराष्ट्रश्च नागानां हस्तिष्वैरावतो यथा
शस्त्रांमध्ये वज्र श्रेष्ठ आहे, गायींमध्ये कळपातील बैल, सर्पांमध्ये धृतराष्ट्र आणि हत्तींमध्ये ऐरावत जसा श्रेष्ठ आहे.
पुत्रः प्रियाणामधिको भार्या च सुहृदां वरा। गिरीणां प्रवरो मेरुर्देवानां मधुसूदनः। ग्रहाणां प्रवरश्चन्द्रः सरसां मानसो यथा
जसा पुत्र प्रियजनांपेक्षा अधिक प्रिय असतो, पत्नी मित्रांमध्ये श्रेष्ठ असते, पर्वतांमध्ये मेरू, देवांमध्ये मधुसूदन, ग्रहांमध्ये चंद्र आणि सरोवरांमध्ये मानस सरोवर जसा श्रेष्ठ आहे.
यथैतानि विशिष्टानि स्वस्यां जात्यां वृकोदर
हे वृकोदर, जसे हे सर्व त्यांच्या त्यांच्या जातीमध्ये विशेष आहेत.
सोयमिन्द्रादनवमो वासुदेवाच्च भारत । उषित्वा पञ्च वर्षाणि सहस्राक्षस्य वेश्मनि। ब्रह्मचारी व्रते युक्तः सर्वशस्त्रभृतांवरः
तो इंद्र किंवा वासुदेव यांच्यापेक्षा कमी नाही, हे भारत. त्याने हजार डोळ्यांच्या घरात पाच वर्षे ब्रह्मचर्य व्रत पाळून, सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठपणा मिळवला.
अवाप चास्त्रमस्त्रज्ञः सर्वज्ञः सर्वसंमतः । क्षिप्रं चाणु विचित्रं च ध्रुवं च वदतां वरः
तो शस्त्रविद्या जाणणारा, सर्वज्ञ, सर्वांचा मान्य, जलद, सूक्ष्म, अद्भुत, स्थिर आणि वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
अनुज्ञातः सुरेन्द्रेण पुनः प्रत्यागतो महीम्। धार्तराष्ट्रविनाशाय पाण्डवानां जयाय च
देवताधिपतीने परवानगी दिल्यावर तो पुन्हा पृथ्वीवर परतला, धृतराष्ट्रपुत्रांचा नाश आणि पांडवांच्या विजयासाठी.
यं मन्ये द्वादशं रुद्रमादित्यानां त्रयोदशम् । वसूनां नवमं मन्ये गिरीणामष्टमः स्मृतः
त्याला मी द्वादश रुद्र, आदित्यांमध्ये त्रयोदश, वसूंमध्ये नववा आणि पर्वतांमध्ये आठवा मानतो, जसे स्मरणात आहे.
यस्य दीर्घौ समौ बाहू ज्याघातेन किणीकृतौ । दक्षिणश्चैव सव्यश्च बाहू अनडुहो यथा
त्याचे दोन लांब, सम बाही, धनुष्याच्या दोरीने उमटलेले, उजवा आणि डावा, बैलासारखे मजबूत आहेत.
तलाङ्गुलित्राभ्युचितौ नागराजकरोपमौ । पीनौ परिघसङ्काशौ मृदुताम्रतलौ शुभौ
त्याचे हात तळहात आणि बोटांच्या पकडीस योग्य, नागराजाच्या हातांसारखे, जाड आणि गजदंडासारखे, मऊ तांबूस तळहात असलेले आणि सुंदर आहेत.
श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्च पाण्डवः । गाण्डीवधन्वा श्वेताश्वः किरीटी वानरध्वजः
हा पांडव काळा, तरुण, कुरळ्या केसांचा, देखणा, गांडीवधारी, पांढऱ्या घोड्यांचा स्वामी, मुकुटधारी आणि वानरध्वज असलेला आहे.
किंरूपधारी किंकर्मा किंचेष्टः किंपरायणः। बीभत्सुर्भीमधन्वा च किं करिष्यति चार्जुनः । कुन्तीपुत्रो विराटस्य रमते केन कर्मणा
तो कोणते रूप घेतो, कोणती कृत्ये करतो, त्याच्या कृती काय आहेत, त्याचा हेतू काय आहे? भीषण धनुर्धारी अर्जुन काय करणार? कुंतीपुत्र कोणत्या कृतीने विराट राजाला आनंदित करतो?
इमौ किणीकृतौ बाहू ज्याघाततलपीडनात्। नित्यं कञ्चुकसंछन्नौ नान्यथा गोप्तुमुत्सहे
ही धनुष्याच्या दोरीने उमटलेली बाही, नेहमी कवचाने झाकलेली, मी दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे लपवू शकत नाही.