भीमसेन कथं कर्म मात्स्यराष्ट्रे करिष्यसि। हत्वा क्रोधवशांस्तत्र पर्वते गन्धमादने
भीमसेना, तू गंधमादन पर्वतावर रागाने शत्रूंचा संहार केला, मग मत्स्यराज्यात कोणते काम करशील?
यक्षान्क्रोधाभिताम्राक्षान्राक्षसांश्चापि पौरुषात्। प्रादाः पाञ्चालकन्यायै पद्मानि सुबहून्यपि
तू आपल्या सामर्थ्याने रागाने लाल डोळ्यांच्या यक्षांचा आणि राक्षसांचा नाश केला, आणि पाञ्चाल राजकन्येला पुष्कळ कमळे दिली.
बकं राक्षसराजानं भीषणं पुरुषादकम् । जघ्निवानसि कौन्तेय ब्राह्मणार्थमरिन्दम। क्षेमा चाभयसंवीता सैकचक्रा त्वया कृता
कुंतीपुत्रा, तू भयंकर आणि नरभक्षक बकासुर राक्षसराजाचा ब्राह्मणासाठी वध केला; आणि तुझ्यामुळे एकचक्रा नगरी सुरक्षित व निश्चिंत झाली.
हिडिम्बं च महावीर्यं किर्मीरं चैव राक्षसम्। त्वया हत्वा महाबाहो वनं निष्कण्टकं कृतम्
तू महाबली हिडिंबा आणि किमिरा या राक्षसांचा वध करून, आपल्या बलाने जंगल काटेरी संकटांपासून मुक्त केलेस.
आपदं चापि संप्राप्ता द्रौपदी चारुहासिनी । जटासुरवधं कृत्वा वयं च परिमोक्षिताः
सुंदर हास्य असलेल्या द्रौपदीवर संकट आले तेव्हा, तू जटासुराचा वध केला आणि आम्हा सर्वांना वाचवलेस.
मत्स्यराजांन्तिके तात वीर्यपूर्णोऽत्यमर्षणः। वृकोदर विराटस्य बलीयान्दुर्बलीयसः। समीपे नगरे तस्य वत्स्यसे केन कर्मणा
मुला, मत्स्यराजाच्या दरबारात, जो सामर्थ्यवान आणि अपमान सहन न करणारा आहे, वृषकेतु, तू त्याच्या नगरीत बलवान आणि दुर्बल लोकांसोबत कोणते काम करशील?
पौरोगवो ब्रुवाणोऽहं बल्लवो नाम नामतः । इति पाठः सूदोऽहं वललो नाम्ना सूपकारो नराधिप। उपस्थास्यामि राजानं विराटमिति रोचये
मी स्वतःला वल्लव नावाचा स्वयंपाकी म्हणून सांगीन; स्वयंपाकघरात कुशल असल्याने, मी राजा विराटाची सेवा करीन—हीच माझी इच्छा आहे.
रसान्नानाविधांश्चापि स्वादूंश्च मधुरांस्तथा । सूपांश्चापि करिष्यामि कुशलोस्मि महानसे
मी विविध प्रकारचे स्वादिष्ट, गोड आणि चविष्ट पदार्थ तसेच सूप बनवीन, कारण मी स्वयंपाकघरात कुशल आहे.
कृतपूर्वाणि यान्यस्य व्यञ्जनानि सुशिक्षितैः । तान्यप्यभिभविष्यामि प्रीतिं संजनयन्नहम्
इतर कुशल स्वयंपाक्यांनी आधी तयार केलेल्या जेवणांनाही मी मागे टाकीन, आणि माझ्या चविष्ट पदार्थांनी सर्वांची मने जिंकून घेईन.
पूर्वमप्राशितांस्तेन कर्ता रसगुणान्वितान् । स्वादु व्यञ्जनमास्वाद्य मात्स्यः प्रीतो भविष्यति
जो पदार्थ त्याने कधीच चाखले नाहीत, असे स्वादिष्ट आणि रुचकर जेवण मी बनवेन; ते चाखून मत्स्यराजा नक्कीच खूश होईल.
आहरिष्यामि दारूणां पाटितानां शतंशतम्। राजा कर्माणि मे दृष्ट्वा न मां परिभविष्यति
मी शेकडो शेकडो फाटलेली लाकडे आणीन; माझे हे काम पाहून राजा मला कमी लेखणार नाही.
ये च तस्य महामल्लाः समरेष्वपराजिताः । कृतप्रतापा बहुशो राज्ञः प्रत्यायिता बले
राजाचे जे बलाढ्य मल्ल आहेत, जे युद्धात कधीही हरले नाहीत आणि वारंवार आपली ताकद दाखवून राजाच्या सैन्याला आत्मविश्वास दिला आहे—
रङ्गोपजीविनः सर्वे परेषां च भयावहाः । तानहं निहनिष्यामि रतिं राज्ञः प्रवर्तयन्
रंगभूमीवर उपजीविका करणारे आणि इतरांना भीती घालणारे हे सर्व मल्ल मी हरवीन आणि त्यामुळे राजाला आनंद मिळवून देईन.
न च तान्युध्यमानोऽहं नयिष्ये यमसादनम्। तथा तान्निहनिष्यामि जीविष्यन्ति यथाऽऽतुराः
पण मी त्यांच्याशी लढताना त्यांना मृत्यूच्या दारात पाठवणार नाही; मी त्यांना अशी हरवीन की ते जिवंत राहतील, जणू काही आजारी माणूस बरा झाल्यासारखे.
वृषो वा महिषो वापि नागो वा षाष्टिहायनः । सिंहो व्याघ्रो ग्रहीतव्यो भविष्यति न संशयः
तो वृषभ असो, म्हैस असो, साठ वर्षांचा हत्ती असो, सिंह असो किंवा वाघ असो—हे सर्व मी नक्की पकडीन, यात शंका नाही.
तान्सर्वान्दुर्ग्रहानन्यैराशीविषविषोपमान्। बलादहं ग्रहीष्यामि मत्स्यराजस्य पश्यतः
जे इतरांना पकडायला कठीण आहेत आणि ज्यांचा स्पर्श विषासारखा घातक आहे, असे सर्व प्राणी मी मत्स्यराजाच्या समोर बळाने पकडीन.
आरालिका वा सूदा वा येऽस्य युक्ता महानसे। तानहं प्रीणयिष्यामिं मनुष्यान्स्तेन कर्मणा
त्याच्या मोठ्या स्वयंपाकघरातील जे स्वयंपाकी आणि मदतनीस आहेत, त्यांची मी मने जिंकून घेईन आणि त्या कामामुळे लोकही खूश होतील.
आरालिको गोविकर्ता सूपकर्ता नियोधकः। आसं युधिष्ठिरस्याहमिति वक्ष्यामि मानवान्
मी लोकांना सांगीन: 'मी युधिष्ठिराचा स्वयंपाकी, गोमांस कापणारा, सूप बनवणारा आणि मांस कापणारा होतो.'
आत्मानमात्मना रक्षंश्चरिष्यामि विशांपते । इत्येवं च प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा। विराटनगरे च्छन्नो विराटस्य समीपतः
मी स्वतःची काळजी घेत, या लोकांचा राजा, माझे जीवन जगेन; अशी मी प्रतिज्ञा केली आहे आणि म्हणूनच मी विराटाच्या नगरीत, विराटाच्या जवळ, लपून राहीन.
अग्निर्ब्राह्मणरूपेण प्रच्छन्नोऽन्नमयाचत। महाशनं ब्राह्मणं मां प्रमुञ्चार्जुन खाण्डवे
एकदा अग्नी ब्राह्मणाच्या रूपात लपून अन्न मागत होता; अर्जुना, त्या खांडव वनात मला, मोठ्या भुकेल्या ब्राह्मणाला, मुक्त कर.
संशुश्रुवे च धर्मात्मा यस्तमर्थं चकार ह। तस्मै ब्राह्मणरूपाय हुताशाय महायशाः । विजित्यैकरथेनेन्द्रं हत्वा पन्नगराक्षसान्
धर्मात्म्याने ते ऐकले आणि ती विनंती पूर्ण केली; त्या ब्राह्मणाच्या रूपातील अग्नीला, ज्याने एकट्याने इंद्रावर विजय मिळवला आणि साप व राक्षसांचा नाश केला—
यस्तु देवान्मनुष्यांश्च सर्वानेकरथोऽजयत्। स भीमधन्वा श्वेताश्वः पाण्डवः किं करिष्यति
जो एकट्याने आपल्या रथावरून सर्व देव आणि माणसांना जिंकला, तो भीमबाहू, शुभ्र अश्व असलेला पांडव, त्याच्यासाठी अशक्य असे काय आहे?
आशीविषसमस्पर्शो नागानामिव वासुकिः । दृष्टीविष इवाहीनामग्निस्तेजस्विनामिव
सर्पांमध्ये वासुकी जसा, ज्याचा स्पर्श विषासारखा घातक आहे; सापांच्या नजरेतील विष जसे; तेजस्वींमध्ये अग्नी जसा—
समुद्र इव सिन्धूनां शैलानां हिमवानिव। महेन्द्र इव देवानां दानवानां बलिर्यथा
नद्यांमध्ये समुद्र जसा, पर्वतांमध्ये हिमालय जसा, देवांमध्ये महेंद्र जसा, दानवांमध्ये बळी जसा—
सुप्रतीको गजेन्द्राणां युग्यानां तुरगो यथा। कुबेर इव यक्षाणां मृगाणां केसरी यथा
हत्तींत सर्वश्रेष्ठ असलेला, घोड्यांमध्ये सर्वोत्तम, यक्षांमध्ये कुबेर जसा, तर प्राण्यांमध्ये सिंह जसा—
राक्षसानां दशग्रीवो दैत्यानामिव शम्बरः । रुद्राणामिव कापाली विष्णुर्बलवतामिव
राक्षसांमध्ये दशग्रीव रावण जसा, दैत्यांमध्ये शंबर जसा, रुद्रांमध्ये कपालधारी जसा, बलवानांमध्ये विष्णू जसा—
रोषामर्षसमायुक्तो भुजङ्गानां च तक्षकः । वायुवेगबलोद्धृतो गरुडः पततामिव
राग आणि संतापाने भरलेला, सर्पांमध्ये तक्षक जसा असतो, तसेच वाऱ्याच्या वेगाने उडणारा गरुड पक्ष्यांमध्ये जसा असतो.
तपतामिव चादित्यः प्रजानां ब्राह्मणो यथा। ह्रदानामिव पातालं पर्जन्यो नर्दतामिव
ज्याप्रमाणे जळणाऱ्यांमध्ये सूर्य, लोकांमध्ये ब्राह्मण, सरोवरांमध्ये पाताळ आणि गर्जणाऱ्यांमध्ये मेघ श्रेष्ठ असतो.
आयुधानां वरो वज्रः ककुद्मांश्च गवां वरः। धृतराष्ट्रश्च नागानां हस्तिष्वैरावतो यथा
शस्त्रांमध्ये वज्र श्रेष्ठ आहे, गायींमध्ये कळपातील बैल, सर्पांमध्ये धृतराष्ट्र आणि हत्तींमध्ये ऐरावत जसा श्रेष्ठ आहे.
पुत्रः प्रियाणामधिको भार्या च सुहृदां वरा। गिरीणां प्रवरो मेरुर्देवानां मधुसूदनः। ग्रहाणां प्रवरश्चन्द्रः सरसां मानसो यथा
जसा पुत्र प्रियजनांपेक्षा अधिक प्रिय असतो, पत्नी मित्रांमध्ये श्रेष्ठ असते, पर्वतांमध्ये मेरू, देवांमध्ये मधुसूदन, ग्रहांमध्ये चंद्र आणि सरोवरांमध्ये मानस सरोवर जसा श्रेष्ठ आहे.