राजन्विद्वान्भवान्दान्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः। नैवंविधाः प्रमुह्यन्ति धीराः कस्यांचिदापदि
राजा, तू विद्वान आहेस, संयमी आहेस, सत्यावर ठाम आहेस आणि इंद्रियांवर विजय मिळवला आहेस. असे धीराचे लोक कोणत्याही संकटात कधीही गोंधळत नाहीत.
देवैरप्यापदः प्राप्ताश्छन्नैश्च बहुभिस्तदा। तत्रतत्र सपत्नानां निग्रहार्थं महात्मभिः
देवतांनीही अनेकदा, शत्रूंचा पराभव करण्यासाठी, वेगवेगळ्या ठिकाणी वेष बदलून संकटांना सामोरे गेले आहेत, हे महात्म्या.
दितिपुत्रैर्हृते राज्ये देवराजः सुदुःखितः। ब्रह्माणं तोषयिष्यंश्च ब्रह्मरूपं विधाय च
दितीच्या मुलांनी राज्य घेतल्यावर, देवराज खूपच दुःखी झाला आणि ब्राह्मणाचा वेष घेऊन ब्रह्मदेवाला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
इन्द्रेण निषधं प्राप्य गिरिप्रस्थाह्वये पुरे। छन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां बलनिग्रहे
इंद्राने गिरीप्रस्थ नावाच्या नगरीत, निशध देशात, लपून राहून शत्रूंच्या शक्तीचा नाश करण्यासाठी अनेक कृत्ये केली.
प्रसादाद्ब्रह्मणो राजन्दितेः पुत्रान्महाबलान् । निर्जित्य तरसा शत्रून्पुनर्लोकाञ्जुगोप च
राजा, ब्रह्मदेवाच्या कृपेने इंद्राने दितीच्या बलाढ्य मुलांना जिंकले, शत्रूंना पराभूत केले आणि पुन्हा जगाचे रक्षण केले.
विष्णुनाऽश्मगिरिं प्राप्य तदा दित्यां निवत्स्यता। गर्भे वधार्थं दैत्यानामज्ञातेनोषितं चिरम्
विष्णूंनी त्या वेळी डोंगरावर पोहोचून, दितीच्या गर्भात लपून, दीर्घकाळ राहून, दैत्यांचा गर्भातच नाश करण्यासाठी गुप्तपणे वास्तव्य केले.
प्रोष्य वामनरूपेण च्छन्नेन ब्रह्मचारिणा। बलेर्यथा हृतं राज्यं विक्रमैस्तच्च ते श्रुतम्
वामन रूप धारण करून, ब्रह्मचारी म्हणून लपून राहून, त्याने आपल्या पराक्रमाने बलीचे राज्य काढून घेतले, हे सर्व तुला माहीत आहेच.
और्वेण वसता छन्नमूरौ ब्रह्मर्षिणा तदा। यत्कृतं तात लोकेषु तच्च सर्वं श्रुतं त्वया
मुला, ब्रह्मर्षी और्व यांनी ज्या वेळी मांडीत लपून राहून जगात जे काही केले, ते सर्वही तू ऐकले आहेस.
प्रच्छन्नेनापि सर्वत्र हरिणा वृत्रनिग्रहे। वज्रं प्रविश्य शक्रस्य यत्कृतं तच्च ते श्रुतम्
हरिने सर्वत्र लपून, वज्रात प्रवेश करून, वृत्राचा नाश करण्यासाठी जे काही केले, तेही तुला माहीत आहे.
हुताशनेन यच्चापः प्रविश्य च्छन्नमूषितम्। विबुधानां हि यत्कर्म कृतं तच्चापि ते श्रुतम्
अग्नीनेही पाण्यात लपून, देवतांसाठी जे कार्य केले, तेही तू ऐकले आहेस.
यथा विवस्वता तात छन्नेनोत्तमतेजसा। निर्दग्धाः शत्रवः सर्वे वसता गवि वर्षशः
मुला, उत्तम तेज असलेल्या विवस्वताने, अनेक वर्षे गायीमध्ये लपून राहून, सर्व शत्रूंना जाळून टाकले, हेही तुला माहीत आहे.
विष्णुना वसता चात्र गृहे दशरथस्य वै। दशग्रीवो हतश्छन्नं संयुगे भीमकर्मणा
इथेही, विष्णूंनी दशरथाच्या घरी राहून, छुप्या रूपात, भीमकर्माने दहा डोक्याच्या रावणाचा युद्धात वध केला.
एवमेते महात्मानः प्रच्छन्नास्तत्रतत्र हि। अजयञ्छात्रवान्मुख्यांस्तथा त्वमपि जेष्यसि
अशा प्रकारे, हे महात्मे वेगवेगळ्या ठिकाणी लपून राहून, आपल्या मोठ्या शत्रूंना जिंकले; त्याचप्रमाणे तूही विजय मिळवशील.
इति धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यैः स परिहर्षितः। शान्तबुद्धिः पुनर्भूत्वा व्यष्टम्भत युधिष्ठिरः
धौम्यांनी असे धर्माचे बोल सांगितल्यावर, युधिष्ठिराचा उत्साह वाढला, त्याचे मन शांत झाले आणि तो पुन्हा स्थिर झाला.
अथाब्रवीन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः। राजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा संपरिहर्षयन्
मग महाबली भीमसेनाने, आपल्या बलवान हातांनी, राजाला — बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या — आनंद देणाऱ्या शब्दांनी धीर दिला.
अवेक्षय महाराज तव गाण्डीवधन्वना। धर्मार्थपरया बुद्ध्या न किंचित्साहसं कृतम्
राजा, तुझ्या गांडीवधारी पुत्राने काहीही अविचाराने केलेले नाही; कारण तो नेहमीच धर्म आणि कर्तव्य यांना महत्त्व देणाऱ्या बुद्धीने वागतो.
सहदेवो मया नित्यं नकुलश्च निवारितौ । शक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रुघ्नौ भीमविक्रमौ
सहदेव आणि नकुल हे दोघे कायम माझ्या रोखण्यामुळे शांत राहिले आहेत; पण ते दोघेही शत्रूंचा नाश करण्यास समर्थ आहेत, कारण त्यांच्यात भीमासारखे पराक्रम आहे.
न वयं वर्त्म हास्यामो यस्मिन्योक्ष्यति नो भवान् । तद्विधत्तां भवान्सर्वं क्षिप्रं जेष्यामहे परान्
राजा, आपण ज्या मार्गावर आम्हाला पाठविले आहे, तो आम्ही कधीच सोडणार नाही; आपण जसे सांगाल तसे सर्व काही आम्ही करू, आणि शत्रूंना लवकरच जिंकू.
इत्युक्तो भीमसेनेन धर्मराजो युधिष्ठिरः । सुखोपविष्टो विद्वद्भिस्तापसैः संशितव्रतैः
भीमसेनाने असे म्हटल्यावर, धर्मराज युधिष्ठिर learned आणि व्रतस्थ ऋषी-मुनी यांच्या संगतीत सुखाने बसला.
ये तद्भक्त्याऽभवंस्तस्मिन्वनवासे तपस्विनः । तानब्रवीन्महाप्राज्ञः शिष्टान्राजा कृताञ्जलिः । अभ्यनुज्ञापयिष्यन्वै तस्मिन्वासे धृतव्रतः
ज्या तपस्वी भक्तिभावाने त्या वनवासात आमच्यासोबत राहिले होते, त्यांना तो बुद्धिमान राजा, हात जोडून, आपला निश्चय सांगण्यासाठी आणि परवानगी घेण्यासाठी बोलला.
विदितं भवतां सर्वे र्धार्तराष्ट्रैर्यथा वयम्। संमन्त्राहृतराज्याश्च निस्स्वाश्च बहुशः कृताः । उषिताः स्मो वने कृच्छ्रं तथा वर्षाणि द्वादश
आपण सर्वांना माहीत आहे की, धृतराष्ट्रपुत्रांनी कपटाने आमचे राज्य हिरावून घेतले, अनेक वेळा आम्हाला दीन केले, आणि आम्ही बारा वर्षे वनात मोठ्या कष्टाने काढली.
अज्ञातचर्यासमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम्। तद्वत्स्यामः क्वचिच्छन्नास्तदनुज्ञातुमर्हथ
आता अज्ञातवासाचा तेरावा वर्ष उरले आहे; तेव्हा आम्ही कुठेतरी लपून राहू. यासाठी आपण आम्हाला परवानगी द्यावी.
इत्युक्ता धर्मराजेन ब्राह्मणाः परमाशिषः । प्रयुज्यापृच्छ्य भरतान्यथास्वं प्रययुर्गृहान्
धर्मराजाने असे सांगितल्यावर, त्या ब्राह्मणांनी उत्तम आशीर्वाद दिले आणि परस्पर निरोप घेऊन आपापल्या घरी परतले.
सर्वे वेदविदो मुख्या यतयो मुनयस्तदा। आशीरुक्त्वा यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः
त्या वेळी सर्व वेदज्ञ, प्रमुख तपस्वी आणि ऋषी, योग्य रीतीने आशीर्वाद देऊन, पुन्हा भेटण्याची इच्छा ठेवत निघून गेले.
ते तु भृत्याश्च दूताश्च शिल्पिनः परिचारकाः। अनुज्ञाप्य यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः
त्यांचे सेवक, दूत, कारागीर आणि इतर मदतनीस, योग्य परवानगी घेऊन, पुन्हा भेटण्याची इच्छा बाळगून, निघून गेले.
सह धौम्येन विद्वांसस्तथा ते पञ्च पाण्डवाः। उत्थाय प्रययुर्वीराः कृष्णामादाय भारत
मग धौम्य ऋषींसह पाचही पांडव, त्या वीरांनी, कृष्णेला सोबत घेऊन, उठून पुढे निघाले.
क्रोशमात्रमतिक्रम्य तस्माद्वासान्निमित्ततः । श्वोभूते मनुजव्याघ्राश्छन्नवासार्थमुद्यताः
आपल्या निवासस्थानापासून एक कोस अंतर जाऊन, त्या मनुष्यसिंहांनी, दुसऱ्या दिवशी सकाळी, अज्ञातवासासाठी वेष बदलण्याची तयारी केली.
पृथक् शास्त्रविदः सर्वे सर्वे मन्त्रविशारदाः । सन्धिविग्रहतत्वज्ञा मन्त्राय समुपाविशन्
सर्व शास्त्रज्ञ आणि मंत्रज्ञ, संधी-विग्रहाचे तत्त्व जाणणारे, एकत्र बसून विचारविनिमय करू लागले.
निवृत्तवनवासास्ते सत्यसन्धा मनस्विनः। अकुर्वत पुनर्मन्त्रं सह धौम्येन पाण्डवाः ।। 1
वनवास संपवून, सत्यप्रतिज्ञ आणि दृढनिश्चयी पांडवांनी धौम्य ऋषींसह पुन्हा एकदा मंत्रणा केली.
अथाब्रवीद्धर्मराजः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। भ्रातॄन्कृष्णां च संग्रेक्ष्य धौम्यं च कुरुनन्दनः ।। 2
मग कुंतीपुत्र धर्मराज युधिष्ठिराने, आपल्या भावंडांकडे, कृष्णेकडे आणि धौम्याकडे पाहून, कुरुवंशज, असे सांगितले.