विदितं भवतां सर्वं धार्तराष्ट्रैर्यथा वयम् । छद्मना हृतराज्याश्च निस्वाश्च बहुशः कृताः
तुम्हाला सर्व काही माहीत आहे—धृतराष्ट्रपुत्रांनी कपटाने आपले राज्य कसे हिरावले आणि आपल्याला कित्येकदा दारिद्र्यात टाकले.
उषिताश्च वने वासं यथा द्वादशवत्सरान् । भवद्भिरेव सहिता वन्याहारा द्विजोत्तमाः
आपण बारा वर्षे वनात राहिलो, हे द्विजश्रेष्ठ, तुमच्यासोबत वनातील फळफळावळावर जगत.
अज्ञातवाससमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम्। तद्वत्स्यामो वयं छन्नास्तदनुज्ञातुमर्हथ
ओळख लपवून राहायचा एकच वर्षाचा काळ उरला आहे; आम्ही गुप्तपणे राहू, त्यासाठी तुमची परवानगी द्या.
सुयोधनश्च दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलः । जानन्तो विषमं कुर्युरस्मास्वत्यन्तवैरिणः
सुव्योधन, दुष्ट मनाचा, कर्ण आणि सौबलपुत्र, हे सगळे आपले कट्टर शत्रू आहेत, ते हे कळल्यावर आपल्यावर अन्याय करू शकतात.
युक्तचाराश्च यत्ताश्च दाये स्वस्य जनस्य च । दुरात्मनां हि कस्तेषां विश्वासं गन्तुमर्हति
ते सावध, गुप्तहेरात कुशल आणि आपल्या लोकांच्या कामात दक्ष आहेत; अशा दुष्ट लोकांवर कोण विश्वास ठेवू शकतो?
अपि नस्तद्भवेद्भूयो यद्वयं ब्राह्मणैः सह। समस्तेषु च राष्ट्रेषु स्वराज्यस्था भवेम हि
पुन्हा एकदा असे व्हावे की, आपण ब्राह्मणांसह सर्व राज्यांमध्ये आपले स्वतःचे राज्य मिळवून सुखाने राहू.
इत्युक्त्वा दुःखशोकार्तः शुचिर्धर्मसुतस्तदा। संमूर्च्छितोऽभवद्राजा सास्रकण्ठो युधिष्ठिरः
असं म्हणून धर्मराज युधिष्ठिर, दुःख आणि शोकाने व्याकुळ झाला, त्याच्या मनात शुद्धता होती. त्यावेळी तो अश्रूंनी गळा भरून बेशुद्ध पडला.
तमथाश्वासयन्सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सह
तेव्हा सर्व ब्राह्मणांनी, त्याचे भाऊही सोबत, त्याला धीर द्यायला सुरुवात केली.
प्रबुध्य दुःखमोहार्तो धौम्यं धर्मभृतांवरम् । प्रावैक्षत तदा राजा साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः
शुद्धीवर येऊन, दुःख आणि गोंधळाने त्रस्त झालेला राजा युधिष्ठिर, अश्रूंनी गळा भरून, त्या वेळी धर्माचे श्रेष्ठ धौम्य यांच्याकडे पाहू लागला.
अथ धौम्योऽब्रवीद्वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा। आश्वासयंस्तं स नृपं भ्रातॄंश्च ब्राह्मणैः सह
मग धौम्यांनी त्या राजाला आणि त्याच्या भावांना, ब्राह्मणांसह, मोठ्या अर्थपूर्ण शब्दांनी धीर दिला.
राजन्विद्वान्भवान्दान्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः। नैवंविधाः प्रमुह्यन्ति धीराः कस्यांचिदापदि
राजा, तू विद्वान आहेस, संयमी आहेस, सत्यावर ठाम आहेस आणि इंद्रियांवर विजय मिळवला आहेस. असे धीराचे लोक कोणत्याही संकटात कधीही गोंधळत नाहीत.
देवैरप्यापदः प्राप्ताश्छन्नैश्च बहुभिस्तदा। तत्रतत्र सपत्नानां निग्रहार्थं महात्मभिः
देवतांनीही अनेकदा, शत्रूंचा पराभव करण्यासाठी, वेगवेगळ्या ठिकाणी वेष बदलून संकटांना सामोरे गेले आहेत, हे महात्म्या.
दितिपुत्रैर्हृते राज्ये देवराजः सुदुःखितः। ब्रह्माणं तोषयिष्यंश्च ब्रह्मरूपं विधाय च
दितीच्या मुलांनी राज्य घेतल्यावर, देवराज खूपच दुःखी झाला आणि ब्राह्मणाचा वेष घेऊन ब्रह्मदेवाला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
इन्द्रेण निषधं प्राप्य गिरिप्रस्थाह्वये पुरे। छन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां बलनिग्रहे
इंद्राने गिरीप्रस्थ नावाच्या नगरीत, निशध देशात, लपून राहून शत्रूंच्या शक्तीचा नाश करण्यासाठी अनेक कृत्ये केली.
प्रसादाद्ब्रह्मणो राजन्दितेः पुत्रान्महाबलान् । निर्जित्य तरसा शत्रून्पुनर्लोकाञ्जुगोप च
राजा, ब्रह्मदेवाच्या कृपेने इंद्राने दितीच्या बलाढ्य मुलांना जिंकले, शत्रूंना पराभूत केले आणि पुन्हा जगाचे रक्षण केले.
विष्णुनाऽश्मगिरिं प्राप्य तदा दित्यां निवत्स्यता। गर्भे वधार्थं दैत्यानामज्ञातेनोषितं चिरम्
विष्णूंनी त्या वेळी डोंगरावर पोहोचून, दितीच्या गर्भात लपून, दीर्घकाळ राहून, दैत्यांचा गर्भातच नाश करण्यासाठी गुप्तपणे वास्तव्य केले.
प्रोष्य वामनरूपेण च्छन्नेन ब्रह्मचारिणा। बलेर्यथा हृतं राज्यं विक्रमैस्तच्च ते श्रुतम्
वामन रूप धारण करून, ब्रह्मचारी म्हणून लपून राहून, त्याने आपल्या पराक्रमाने बलीचे राज्य काढून घेतले, हे सर्व तुला माहीत आहेच.
और्वेण वसता छन्नमूरौ ब्रह्मर्षिणा तदा। यत्कृतं तात लोकेषु तच्च सर्वं श्रुतं त्वया
मुला, ब्रह्मर्षी और्व यांनी ज्या वेळी मांडीत लपून राहून जगात जे काही केले, ते सर्वही तू ऐकले आहेस.
प्रच्छन्नेनापि सर्वत्र हरिणा वृत्रनिग्रहे। वज्रं प्रविश्य शक्रस्य यत्कृतं तच्च ते श्रुतम्
हरिने सर्वत्र लपून, वज्रात प्रवेश करून, वृत्राचा नाश करण्यासाठी जे काही केले, तेही तुला माहीत आहे.
हुताशनेन यच्चापः प्रविश्य च्छन्नमूषितम्। विबुधानां हि यत्कर्म कृतं तच्चापि ते श्रुतम्
अग्नीनेही पाण्यात लपून, देवतांसाठी जे कार्य केले, तेही तू ऐकले आहेस.
यथा विवस्वता तात छन्नेनोत्तमतेजसा। निर्दग्धाः शत्रवः सर्वे वसता गवि वर्षशः
मुला, उत्तम तेज असलेल्या विवस्वताने, अनेक वर्षे गायीमध्ये लपून राहून, सर्व शत्रूंना जाळून टाकले, हेही तुला माहीत आहे.
विष्णुना वसता चात्र गृहे दशरथस्य वै। दशग्रीवो हतश्छन्नं संयुगे भीमकर्मणा
इथेही, विष्णूंनी दशरथाच्या घरी राहून, छुप्या रूपात, भीमकर्माने दहा डोक्याच्या रावणाचा युद्धात वध केला.
एवमेते महात्मानः प्रच्छन्नास्तत्रतत्र हि। अजयञ्छात्रवान्मुख्यांस्तथा त्वमपि जेष्यसि
अशा प्रकारे, हे महात्मे वेगवेगळ्या ठिकाणी लपून राहून, आपल्या मोठ्या शत्रूंना जिंकले; त्याचप्रमाणे तूही विजय मिळवशील.
इति धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यैः स परिहर्षितः। शान्तबुद्धिः पुनर्भूत्वा व्यष्टम्भत युधिष्ठिरः
धौम्यांनी असे धर्माचे बोल सांगितल्यावर, युधिष्ठिराचा उत्साह वाढला, त्याचे मन शांत झाले आणि तो पुन्हा स्थिर झाला.
अथाब्रवीन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः। राजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा संपरिहर्षयन्
मग महाबली भीमसेनाने, आपल्या बलवान हातांनी, राजाला — बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या — आनंद देणाऱ्या शब्दांनी धीर दिला.
अवेक्षय महाराज तव गाण्डीवधन्वना। धर्मार्थपरया बुद्ध्या न किंचित्साहसं कृतम्
राजा, तुझ्या गांडीवधारी पुत्राने काहीही अविचाराने केलेले नाही; कारण तो नेहमीच धर्म आणि कर्तव्य यांना महत्त्व देणाऱ्या बुद्धीने वागतो.
सहदेवो मया नित्यं नकुलश्च निवारितौ । शक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रुघ्नौ भीमविक्रमौ
सहदेव आणि नकुल हे दोघे कायम माझ्या रोखण्यामुळे शांत राहिले आहेत; पण ते दोघेही शत्रूंचा नाश करण्यास समर्थ आहेत, कारण त्यांच्यात भीमासारखे पराक्रम आहे.
न वयं वर्त्म हास्यामो यस्मिन्योक्ष्यति नो भवान् । तद्विधत्तां भवान्सर्वं क्षिप्रं जेष्यामहे परान्
राजा, आपण ज्या मार्गावर आम्हाला पाठविले आहे, तो आम्ही कधीच सोडणार नाही; आपण जसे सांगाल तसे सर्व काही आम्ही करू, आणि शत्रूंना लवकरच जिंकू.
इत्युक्तो भीमसेनेन धर्मराजो युधिष्ठिरः । सुखोपविष्टो विद्वद्भिस्तापसैः संशितव्रतैः
भीमसेनाने असे म्हटल्यावर, धर्मराज युधिष्ठिर learned आणि व्रतस्थ ऋषी-मुनी यांच्या संगतीत सुखाने बसला.
ये तद्भक्त्याऽभवंस्तस्मिन्वनवासे तपस्विनः । तानब्रवीन्महाप्राज्ञः शिष्टान्राजा कृताञ्जलिः । अभ्यनुज्ञापयिष्यन्वै तस्मिन्वासे धृतव्रतः
ज्या तपस्वी भक्तिभावाने त्या वनवासात आमच्यासोबत राहिले होते, त्यांना तो बुद्धिमान राजा, हात जोडून, आपला निश्चय सांगण्यासाठी आणि परवानगी घेण्यासाठी बोलला.