किंस्विद्वनमिदं दग्धं किंखिद्दृष्टो मृतो भवेत्। प्रहरन्तो महाभूतं शप्तास्तेनाथ तेऽपतन्
'हे काय? हे जंगल जळून गेलंय का? की काहीतरी पाहिलं आणि ते मरून पडले? त्यांनी एखाद्या मोठ्या शक्तीला मारायला गेलं आणि शापित होऊन पडले का?'
न पश्यन्त्यथवा वीराः पानीयं यत्रते गताः। अन्विच्छद्भिर्वने तोयं कालोऽयमतिपातितः
किंवा, हे वीरांनो, ज्या ठिकाणी ते गेले तिथे त्यांना पाणी दिसलं नाही का? जंगलात पाणी शोधताना खूप वेळ गेला.
किंनु तत्कारणं येन नायान्ति पुरुषर्षभाः। गच्छाम्येषां पदं द्रष्टुमिति कृत्वा युधिष्ठिरः
हे श्रेष्ठ पुरुष परत का येत नाहीत, याचे कारण काय असावे? असे विचारून, 'मी त्यांच्या मागे जाऊन पाहतो,' असे ठरवून युधिष्ठिर निघाले.
समुत्थाय महाबुद्धिर्दह्यमानेन चेतसा। व्यपेतजननिर्घोषं प्रविवेश महावनम्
म्हणून मोठ्या बुद्धीचे युधिष्ठिर, मनात काळजीने जळत, उठले आणि माणसांच्या आवाजाने मोकळे झालेले ते मोठे जंगलात शिरले.
रुरुभिश्च वराहैश्च पक्षिभिश्च निषेवितम्। नीलभास्वरवर्णैश्च पादपैरुशोभितम्
तेथे हरणे, रानडुकर आणि पक्षी वावरत होते, आणि निळ्या व सोनेरी रंगाच्या झाडांनी ते जंगल शोभून दिसत होते.
भ्रमरैरुपगीतं च पक्षिभिश् समन्ततः। `मृदुशाड्वलसंकीर्णभूमिभागं मनोहरम्
सर्व बाजूंनी मधमाशांच्या गुंजारवाने आणि पक्ष्यांच्या आवाजाने ते भरलेले होते, आणि मऊ हिरव्या गवताने झाकलेली भूमी फारच मनमोहक दिसत होती.
स गच्छन्कानने तस्मिन्हेमजालपरिष्कृतम्। ददर्श तत्सरः श्रीमान्विश्वकर्मकृतं यथा
त्या सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेल्या जंगलात जात असताना, युधिष्ठिरांनी ते सुंदर सरोवर पाहिले, जणू विश्वकर्म्यानेच ते घडवले आहे.
उपेतं नलिनीजालैः सिन्धुवारैः सचेतसैः। केतकैः करवीरैश्च पिप्पलैश्चैव संवृतम्
त्या सरोवरावर कमळांच्या झुंबार्या, फुललेली सिंधुवारा फुले, केतकी, करवीर आणि पिंपळाची झाडे सावली देत होती.
ततो धर्मसुतः श्रीमान्भ्रातृदर्शनलालसः'। श्रमार्तस्तदुपागम्य सरो दृष्ट्वाऽथ विस्मितः
नंतर धर्मपुत्र युधिष्ठिर, भावांना पाहण्याची आस धरून आणि श्रमाने थकलेले, त्या सरोवराजवळ गेले आणि ते पाहून आश्चर्यचकित झाले.
ततस्ते यक्षवचनादुदतिष्ठन्त पाण्डवः। क्षुत्पिपासे च सर्वेषां क्षणेन व्यपगच्छताम्
मग यक्षाच्या आज्ञेने पांडव उठले, आणि क्षणातच त्यांची भूक आणि तहान नाहीशी झाली.
सरस्येकेन पादेन तिष्ठन्तमपराजितम्। पृच्छामि को भवान्देवो न मे यक्षो मतो भवान्
सरोवरात एका पायावर उभा असलेला तो अजिंक्य पुरुष पाहून मी विचारतो—आपण कोण आहात, देवा? मला आपण यक्ष वाटत नाही.
बसूनां वा भवानेको रुद्राणामथवा भवान्। अथवा मरुतां श्रेष्ठो वज्री वा त्रिदशेश्वरः
आपण वसुंपैकी एक आहात का, की रुद्रांपैकी? की मरुतांमध्ये श्रेष्ठ, की वज्रधारी देवांचा स्वामी आहात?
मम हि भ्रातर इमे सहस्रशतयोधिनः। तं योधं न प्रपश्यामि येन सर्वे निपातिताः
माझे हे भाऊ हजारो शत्रूंशी लढू शकतात, पण ज्याने सर्वांना पाडले, असा योद्धा मला कुठेच दिसत नाही.
सुखं प्रति प्रबुद्दानामिन्द्रियाण्युपलक्षये। स भवान्सुहृदोस्माकमथवा नः पिता भवान्
ज्यांना जाग आली आहे, त्यांची इंद्रिये शांत आहेत, असे मला दिसते; कदाचित आपण आमचे मित्र असाल, किंवा आमचे वडील असाल.
अहंते जनकस्तात धर्मो मृदुपराक्रम। त्वां रदिदृक्षुरनुप्राप्तो विद्धि मां भरतर्षभ
माझ्या मुला, मीच तुझा पिता धर्म आहे, सौम्य पराक्रम असलेला. तुला पाहण्यासाठी मी आलो आहे; हे भरतश्रेष्ठ, मला ओळख.
यशः सत्यंदमः शौचमार्जवं ह्रीरचापलम्। दानं तपो ब्रह्मचर्यमित्येतास्तनवो मम
कीर्ती, सत्य, संयम, शुद्धता, सरळपणा, लाज, चंचलता नसणे, दान, तप आणि ब्रह्मचर्य—हे सर्व माझेच अंगे आहेत.
अहिंसा समता शान्तिस्तपः शौचममत्सरः। द्वाराण्येतानि मे विद्धि प्रियो ह्यसि सुतो मम
अहिंसा, समता, शांतता, तप, शुद्धता आणि मत्सर नसणे—हे माझे दरवाजे आहेत, हे जाण. तू मला फार प्रिय आहेस, मुला.
दिष्ट्या पञ्चसु रक्तोसि दिष्ट्या ते षट्रपदी जिता। द्वे पूर्वे मध्यमे द्वे च द्वे शान्ते सांपरायिके ।। $
सुदैवाने तू पाचही जिंकलेस, आणि सुदैवाने तू सहा पायऱ्याही पार केल्यास. दोन पूर्वीच्या, दोन मधल्या आणि दोन शांत, अंतिम अवस्थेत आहेत.
ध्रमोऽहमिति भद्रं ते जिज्ञासुस्त्वामिहागतः। आनृशंस्येन तुष्टोस्मि वरं दास्यामि तेऽनघ
मीच धर्म आहे; तुला शुभेच्छा असो! मी तुला तपासण्यासाठी आलो होतो. तुझ्या दयाळूपणामुळे मी तृप्त झालो आहे, म्हणून मी तुला वर देईन, हे निष्पाप.
वरं वृणीष्व राजेन्द्रदाता ह्यस्मि तवानघ। ये हि मे पुरुषा भक्ता न तेषामस्ति दुर्गतिः
राजा, तू वर माग, कारण मी तुझा दाता आहे, हे निष्पाप. जे माझे भक्त असतात, त्यांना कधीही वाईट दिवस येत नाहीत.
अरणी तु हृतायस्य मृगेण वदतांवर। तस्याग्नयो न लुप्येरन्प्रथमोऽस्तु वरो मम
मृगाने ज्या ब्राह्मणाच्या वस्तू नेल्या, त्याची अरणी काठी जशी होती, तिच्या ज्वाळा कधीही विझू नयेत—हीच माझी पहिली इच्छा आहे.
आरणेयमिदं तस्य ब्राह्मणस्य हृतं मया। मृगवेषेण कौन्तेय जिज्ञालार्थं तवानघ
कौन्तेय, निर्दोषा, मीच त्या ब्राह्मणाची अरणी तुझी परीक्षा पाहण्यासाठी मृगाच्या रूपाने नेली होती.
ददानीत्येव भगवानुत्तरं प्रत्यपद्यत। अन्यं वरय भद्रं ते वरं त्वममरोपम
भगवंतांनी त्वरित उत्तर दिले, "ते देतो. अमरांसारख्या तुला दुसरी इच्छा माग, तुझ्या कल्याणासाठी."
वर्षाणि द्वादशारण्ये त्रयोदशमुपस्थितम्। तत्रनो नाभिजानीयुर्वसतो मनुजाः क्वचित्
बारा वर्षे आम्ही वनात राहिलो, तेरावे वर्ष आले आहे—आम्ही कुठेही राहिलो तरी कोणत्याही माणसाने आम्हाला ओळखू नये.
ददानीत्येव भगवानुत्तरं प्रत्यपद्यत। भूयश्चाश्वासयामास कौन्तेयं सत्यविक्रमम्
भगवंतांनी लगेच उत्तर दिले, "ते देतो," आणि सत्य व पराक्रमात ठाम असलेल्या कौन्तेयाला पुन्हा धीर दिला.
यद्यपि स्वेन रूपेण चरिष्यथ महीमिमाम्। न वो विज्ञास्यते कश्चित्रिषु लोकेषु भारत
हे भारत, तुम्ही जरी या पृथ्वीवर स्वतःच्या रूपात वावरलात, तरीही तीनही लोकांत कोणीच तुम्हाला ओळखू शकणार नाही.
वर्षंत्रयोदशमिदं मत्प्रसादात्कुरूद्वहाः। विराटनगरे गूढा अविज्ञाताश्चरिष्यथ
हे कुरूश्रेष्ठ, माझ्या कृपेने या तेराव्या वर्षी तुम्ही विराट नगरीत लपून, कोणालाही न कळता राहाल.
यद्वः संकल्पितं रूपं मनसा यस् यादृशम्। तादृशं तादृशं सर्वे छन्दतो धारयिष्यथ
तुमच्या मनात ज्या ज्या रूपाची इच्छा असेल, अगदी तशी तशी रूपे तुम्हा सर्वांना हवी तशी धारण करता येतील.
अरणीसहितं भाण्डं ब्राह्मणाय प्रयच्छत। जिज्ञासार्थं मया ह्येतदाहृतंमृगरूपिणा
अरणीसह ते भांडे त्या ब्राह्मणाला परत द्या; मीच मृगरूप धारण करून तुमची परीक्षा घेण्यासाठी ते नेले होते.
प्रवृणीष्वापरं सौम्य वरमिष्टं ददानि ते। न तृप्यामि नरश्रेष्ठ प्रयच्छन्वै वरांस्तथा
मृदू स्वभावाच्या तु, आणखी एक हवी ती इच्छा माग; मी ती देईन. नरश्रेष्ठा, मी अशा इच्छा देण्यात अजून तृप्त झालो नाही.