तत्प्रधानात्मनस्तस्य भूमेः कृत्यं स्वयंभुवः। पूर्वमेवाभवद्राजन्विदितं परमेष्ठिनः
राजा, या पृथ्वीच्या कार्याची कल्पना, जी आद्य आत्म्याशी संबंधित आहे, ती स्वयंभू परमेश्वराला आधीच माहीत होती.
स्रष्टा हि जगतः कस्मान्न संबुध्येत भारत। ससुरासुरलोकानामशेषेण मनोगतम्
भारतातील वंशज, जगाचा सृष्टीकर्ता देव सर्व देव-दानवांच्या लोकांच्या मनात जे काही येईल, ते कसे माहीत नसावे?
तामुवाच महाराज भूमिं भूमिपतिः प्रभुः। प्रभवः सर्वभूतानामीशः शंभुः प्रजापतिः
महाराज, सर्व सृष्टीचे मूळ, प्रभू, शंभू, प्रजापती, या सर्वांचा स्वामी, त्या भूमीला संबोधून म्हणाला.
यदर्थमभिसंप्राप्ता मत्सकाशं वसुन्धरे। तदर्थं सन्नियोक्ष्यामि सर्वानेव दिवौकसः
वसुंधरे, तू ज्या कारणासाठी माझ्याकडे आली आहेस, त्यासाठी मी सर्व देवांना योग्य त्या कामासाठी लावीन.
इत्युक्त्वा स महीं देवो ब्रह्मा राजन्विसृज्य च। आदिदेश तदा सर्वान्विबुधान्भूतकृत्स्वयम्
राजा, असे म्हणून देव ब्रह्मदेवाने पृथ्वीला मुक्त केले आणि मग स्वतः भूतांचा सृष्टीकर्ता असलेल्या त्या देवाने सर्व विद्वान देवांना आज्ञा दिली.
अस्या भूमेर्निरसितुं भारं भागैः पृथक्पृथक्। अस्यामेव प्रसूयध्वं तिरोधायेति चाब्रवीत्
त्याने सांगितले, 'या पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी, तुम्ही वेगवेगळ्या भागांनी येथे जन्म घ्या आणि आपली खरी रूपे लपवा.'
तथैव च समानीय गन्धर्वाप्सरसां गणान्। उवाच भगवान्सर्वानिदं वचनमर्थवत्
त्यानंतर, त्या भगवंताने गंधर्व आणि अप्सरांचा समूह एकत्र करून, सर्वांना अर्थपूर्ण असे शब्द सांगितले.
अथ शक्रादयः सर्वे श्रुत्वा सुरगुरोर्वचः। तथ्यमर्थ्यं च पथ्यं च तस्य ते जगृहुस्तदा
मग इंद्रासह सर्व देवांनी, देवगुरूंचे हे वचन ऐकून, ते सत्य, हितकारक आणि कल्याणकारी आहे असे मान्य केले.
अथ ते सर्वशोंशैः स्वैर्गन्तुं भूमिं कृतक्षणाः। नारायणममित्रघ्नं वैकुण्ठमुपचक्रमुः
मग सर्वजण आपापल्या अंशांनी पृथ्वीवर जाण्यास तयार होऊन, वैकुंठात वास करणाऱ्या, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या नारायणाकडे गेले.
यः स चक्रगदापाणिः पीतवासाः शितिप्रभः। पद्मनाभः सुरारिघ्नः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः
तोच तो, ज्याच्या हातात चक्र आणि गदा आहे, ज्याने पिवळे वस्त्र परिधान केले आहे, तेजाने उजळलेला, कमळनाभी, देवांचा शत्रू संहारक, मोठ्या आणि सुंदर डोळ्यांचा.
प्रजापतिपतिर्देवः सुरनाथो महाबलः। श्रीवत्साङ्को हृषीकेशः सर्वदैवतपूजितः
तोच प्रजापतींचा स्वामी, देवांचा अधिपती, महान बलशाली, श्रीवत्सचिन्ह असलेला, हृषीकेश, सर्व देवांच्या पूजेचा अधिकारी.
तं भुवः शोधनायेन्द्र उवाच पुरुषोत्तमम्। अंशेनावतरेत्येवं तथेत्याह च तं हरिः
पृथ्वीच्या शुद्धीसाठी इंद्राने त्या पुरुषोत्तमाला सांगितले, 'अंशाने अवतार घ्या.' आणि हरिने त्याला उत्तर दिले, 'तसेच होईल.'
त्वत्तः श्रुतमिदं ब्रह्मन्देवदानवरक्षसाम्। अंशावतरणं सम्यग्गन्धर्वाप्सरसां तथा
ब्रह्मन्, तुझ्याकडून मी देव, दानव, राक्षस, तसेच गंधर्व आणि अप्सरांचा अंशावतार कसा झाला ते ऐकले आहे.
इमं तु भूय इच्छामि कुरूणां वंशमादितः। कथ्यमानं त्वया विप्र विप्रर्षिगणसन्निधौ
पण आता, विप्र, मी तुझ्याकडून या ऋषिमंडळासमोर, कुरूंच्या वंशाची सुरुवातीपासूनची कथा ऐकू इच्छितो.
धर्मार्थकामसहितं राजर्षीणां प्रकीर्तितम्। पवित्रं कीर्त्यमानं मे निबोधेदं मनीषिणाम्
धर्म, अर्थ, आणि काम यांसह, राजर्षींच्या वंशाची, पवित्र आणि विद्वानांत प्रसिद्ध असलेली ही कथा मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
प्रजापतेस्तु दक्षस्य मनोर्वैवस्वतस्य च। भरतस्य कुरोः पूरोराजमीढस्य चानघ
पुत्रहीन, प्रजापती दक्ष, मनु वैवस्वत, भरत, कुरू, पुरू आणि राजमीड या सर्वांचा वंश.
यादवानामिमं वंशं कौरवाणां च सर्वशः। तथैव भरतानां च पुण्यं स्वस्त्ययनं महत्
यादवांचा हा वंश, तसेच संपूर्ण कौरवांचा, आणि भरतांचा देखील, पुण्यदायी आणि अत्यंत मंगल असा आहे.
धन्यं यशस्यमायुष्यं कीर्तयिष्यामि तेऽनघ। तेजोभिरुदिताः सर्वे महर्षिसमतेजसः
धन्य, कीर्तीमान आणि आयुष्य वाढवणारा हा वंश मी तुला सांगणार आहे, पापरहित; हे सर्व तेजस्वी, महर्षींना समकक्ष तेजाने युक्त आहेत.
दश प्राचेतसः पुत्राः सन्तः पुण्यजनाः स्मृताः। मुखजेनाग्निना यैस्ते पूर्वं दग्धा महौजसः
प्रचेतसांचे दहा पुत्र पुण्यवान आणि सद्गुणी म्हणून ओळखले जात. त्यांच्या तोंडातून निघालेल्या तेजस्वी अग्नीने हे सर्व पूर्वी जळून गेले होते.
तेभ्यः प्राचेतसो जज्ञे दक्षो दक्षादिमाः प्रजाः। संभूताः पुरुषव्याघ्र स हि लोकपितामहः
त्यांच्यापासून प्रचेतसांचा पुत्र दक्ष जन्माला आला आणि दक्षापासूनच सृष्टीचे आदिपुरुष निर्माण झाले; कारण तोच, हे पुरुषसिंहा, जगाचा प्रपितामह आहे.
वीरिण्या सह सङ्गम्य दक्षः प्राचेतसो मुनिः। आत्मतुल्यानजनयत्सहस्रं संशितव्रतान्
प्रचेतसांचा ऋषी दक्ष, वीरिणीसोबत एकत्र येऊन, स्वतःसारखेच व्रतस्थ आणि धैर्यवान असे हजार पुत्र जन्मास घातले.
सहस्रसङ्ख्यानसंभूतान्दक्षपुत्रांश्च नारदः। मोक्षमध्यापयामास साङ्ख्यज्ञानमनुत्तमम्
दक्षाचे हे हजारो पुत्र नारदाने मुक्तीचा मार्ग आणि श्रेष्ठ सांख्यज्ञान शिकवून घडवले.
नाशार्थं योजयामास दिगन्तज्ञानकर्मसु'। ततः पञ्चाशतं कन्या पुत्रिका अभिसन्दधे। प्रजापतिः प्रजा दक्षः सिसृक्षुर्जनमेजय
त्यांना नाशाच्या हेतूने सर्व दिशांचे ज्ञान मिळवण्याच्या कार्यात गुंतवले; त्यानंतर दक्षाने सृष्टी निर्माण करण्याच्या इच्छेने पन्नास कन्या आपली पुत्रिका म्हणून नेमल्या, हे जनमेजय.
ददौ दश स धर्माय कश्यपाय त्रयोदश। कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिमिन्दवे
त्यातील दहा कन्या धर्माला, तेरा कश्यपाला आणि वेळेचे नियमन करणाऱ्या सत्तावीस कन्या सोमाला दिल्या.
त्रयोदशानां पत्नीनां या तु दाक्षायणी वरा। मारीचः कश्यपस्त्वस्यामादित्यान्समजीजनत्
त्या तेरा पत्नींपैकी श्रेष्ठ अशी दक्षकन्या, मारीच आणि कश्यप यांच्या योगे, आदित्यांचा जन्म झाला.
इन्द्रादीन्वीर्यसंपन्नान्विवस्वन्तमथापि च। विवस्वतः सुतो जज्ञे यमो वैवस्वतः प्रभुः
त्यांच्यातून इंद्र आणि इतर बलवान देव, तसेच विवस्वान जन्मले; आणि विवस्वानापासून वैवस्वत यम या सामर्थ्यशाली पुत्राचा जन्म झाला.
मार्ताण्डस्य यमी चापि सुता राजन्नजायत'। मार्तण्डस्य मनुर्धीमानजायत सुतः प्रभुः
मर्तंडाची कन्या यमी हिचाही जन्म झाला, राजन; आणि मर्तंडापासूनच बुद्धिमान व सामर्थ्यशाली मनु पुत्र म्हणून जन्माला आला.
धर्मात्मा स मनुर्धीमान्यत्र वंशः प्रतिष्ठितः। मनोर्वंशो मानवानां ततोऽयं प्रथितोऽभवत्
तो धर्मात्मा आणि बुद्धिमान मनु, ज्याच्यापासून वंशाची स्थापना झाली; मनुच्या वंशातूनच मानवांची ख्याती पसरली.
ब्रह्मक्षत्रादयस्तस्मान्मनोर्जातास्तु मानवाः। ततोऽभवन्महाराज ब्रह्म क्षत्रेण सङ्गतम्
मनुपासून ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि इतर जाती जन्मास आल्या; त्यामुळे, हे महराजा, ब्रह्म आणि क्षत्रिय यांचा संग झाला.
ब्राह्मणा मानवास्तेषां साङ्गं वेदमदारयन्। वेनं धृष्णुं नरिष्यन्तं नाभागेक्ष्वाकुमेव च
त्या मानव ब्राह्मणांनी वेद आणि त्याचे उपांग जतन केले; वेन, धृष्णु, नरीष्यंत, नाभाग आणि इक्ष्वाकू यांचाही समावेश आहे.