वसुवर्मधरं दृष्ट्वा तं बालं हेमकुण्डलम्। नामास्य वसुषेणेति ततश्चक्रुर्द्विजातयः
त्या मुलाच्या कानात सोन्याची कुंडले आणि अंगावर कवच पाहून, ब्राह्मणांनी त्याचे नाव 'वसुषेण' ठेवले.
एवं स सूतपुत्रत्वं जगामामितविक्रमः। वसुषेण इतिख्यातो वृष इत्येव च प्रभुः
अशा प्रकारे तो अपार पराक्रमी मुलगा सूतपुत्र म्हणून ओळखला जाऊ लागला; तो 'वसुषेण' आणि 'वृष' या नावांनी प्रसिद्ध झाला.
सूतस्य ववृधेऽङ्गेषु ज्येष्ठः पुत्रः स वीर्यवान्। चारेण विदितश्चासीत्पृथया दिव्यवर्मभृत्
तो बलवान ज्येष्ठ मुलगा अंग देशातील सूताच्या घरी वाढला; गुप्त चौकशीने कुंतीला त्या दिव्य कवचधारी पुत्राची माहिती मिळाली.
सूतस्त्वधिरथः पुत्रं विवृद्धं समयेन तम्। दृष्ट्वा प्रस्थापयामास पुरं वारणसाह्वयम्
नंतर योग्य वेळी, अधिरथ सूतानं आपला मोठा झालेला मुलगा पाहून, त्याला वाराणावत या नगरीत पाठवले.
तत्रोपसदनं चक्रे द्रोणस्येष्वस्त्रकर्मणि। सख्यं दुर्योधनेनैवमगमत्स च वीर्यवान्
तेथे त्याने द्रोणाकडून अस्त्रविद्या शिकली आणि दुर्योधनाशी मैत्री केली; त्यामुळे तो पराक्रमी पुढे गेला.
द्रोणात्कृपाच्च रामाच्च सोऽस्त्रग्रामं चतुर्विधम्। लब्ध्वा लोकेऽभवत्ख्यातः परमेष्वासतां गतः
द्रोण, कृप आणि राम यांच्याकडून चार प्रकारची अस्त्रविद्या शिकून, तो जगात श्रेष्ठ धनुर्धर म्हणून प्रसिद्ध झाला.
संधाय धार्तराष्ट्रेण पार्थानां विप्रिये रतः। योद्धुमाशंसते नित्यं फल्गुनेन महात्मना
तो नेहमी दुर्योधनाच्या बाजूने पांडवांविरुद्ध आनंदाने उभा राहत असे आणि नेहमी अर्जुनाशी युद्ध करण्याची इच्छा बाळगत असे.
सदा हि तस् स्पर्धाऽऽसीदर्जुनन विशांपते। अर्जुनस्य च कर्णेन यतो द्वन्द्वं बभूव ह
त्याचं आणि अर्जुनाचं नेहमीच स्पर्धा असे; म्हणून कर्ण आणि अर्जुन यांच्यात द्वंद्व निर्माण झाले.
एतद्गुह्यं महाराज सूर्यस्यासीन्न संशयः। यः सूर्यसंभवः कर्णः कुर्यात्प्रतिकुले रतः
हे गुपित, राजन, सूर्याचं होतं; यात शंका नाही—सूर्यापासून जन्मलेला कर्ण नेहमी विरोध करण्यात आनंद मानत असे.
तं तु कुण्डलिनं दृष्ट्वा वर्मणा च समन्वितम्। अवध्यं समरे मत्वा पर्यतप्यद्युधिष्ठिरः
पण त्याला कुंडले आणि कवच घातलेलं पाहून, आणि तो युद्धात अजिंक्य आहे असं समजून, युधिष्ठिर अस्वस्थ झाला.
यदा च कर्णो राजेन्द्र भानुमन्तं दिवाकरम्। स्तौति मध्यंदिने प्राप्ते प्राञ्जलिः सलिलोत्थितः
राजन, जेव्हा कर्ण दोन्ही हात जोडून, पाण्यातून उठून, मध्यान्ही तेजस्वी सूर्याची स्तुती करीत असे—
तत्रैनमुपतिष्ठन्ति ब्राह्मणा धनहेतुना। नादेयं तस्य तत्काले किंचिदस्ति द्विजातिषु
त्या वेळी, ब्राह्मण त्याच्याकडे धनासाठी येत; त्या वेळी तो द्विजांना काहीही मागितले तरी देण्यास मागे हटत नसे.
तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा भिक्षां देहीत्युपस्थितः। स्वागतं चेति राधेयस्तमथ प्रत्यभाषत
इंद्र ब्राह्मणाचा वेष घेऊन त्याच्याकडे भीक मागायला आला; राधेयानं त्याचं स्वागत केलं आणि त्याच्याशी बोलला.
देवराजमनुप्राप्तं ब्राह्मणच्छद्मनाऽऽवृतम्। दृष्ट्वास्वागतमित्याह न बुबोधास्य मानसम्
देवराज इंद्र ब्राह्मणाचा वेष घेऊन आलेला पाहून, कर्णाने त्याला स्वागत केले, पण मनाने तो कोण आहे हे ओळखू शकला नाही.
हिरण्यकण्ठीः प्रमदा ग्रामान्वा बहुगोकुलान्। किं ददानीति तं विप्रमुवाचाधिरथिस्ततः
मग अधिरथाचा मुलगा त्या ब्राह्मणाला विचारतो, "मी तुला सोन्याच्या हारांनी सजलेल्या स्त्रिया द्याव्यात का, की अनेक गायी असलेली गावे द्यावीत का?"
हिरण्यकण्ठ्यः प्रमदा यच्चान्यत्प्रीतिवर्धनम्। नाह दत्तमिहेच्छामि तदर्थिभ्यः प्रदीयताम्
त्या ब्राह्मणाने उत्तर दिलं, "मला सोन्याच्या हारांनी मढवलेल्या स्त्रिया किंवा आनंद देणारी इतर कुठलीही वस्तू नको आहे; त्या इतर मागणाऱ्यांना दे."
यदेतत्सहजं वर्म कुण्डले च तवानघ। एतदुत्कृत्य मे देहि यदि सत्यव्रतो भवान्
"पण जर तू खरंच सत्यव्रती असशील, पापरहित, तर तुझ्या अंगावरचं हे जन्मजात कवच आणि कुंडलं मला कापून दे."
एतदिच्छाम्यहं भिक्षां त्वया दत्तां परंतप। एष मे सर्वलाभानां लाभः परमको मतः
"हेच भीक मी तुझ्याकडून मागतोय, शत्रूंना जाळणाऱ्या; मला वाटतं, सगळ्या लाभांमध्ये हा लाभ सर्वात मोठा आहे."
अवनिं प्रमदा गाश्च निर्वापं बहुवार्षिकम्। तत्ते विप्र प्रदास्यामि न तु वर्म सकुण्डलम्
"मी तुला स्त्रिया, गायी, जमीन आणि अनेक वर्षांची समृद्ध दानं देईन, पण माझं कवच आणि कुंडलं देऊ शकत नाही."
एवं बहुविधैर्वाक्यैर्वार्यमाणः स तु द्विजः। रकर्णेन भरतश्रेष्ठ नान्यं वरमयाचत
अनेक प्रकारे समजावूनही, भारतश्रेष्ठ, त्या ब्राह्मणाने कर्णाकडून दुसरं काहीच मागितलं नाही.
सान्त्वितश्च यथाशक्ति पूजितश्च यथाविधि। न चान्यं स द्विजश्रेष्ठः कामयामास वै वरम्
त्याला शक्य तितकं सान्त्वन केलं, योग्य रीतीने सन्मान केला, तरीही त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने दुसरा काहीच वर मागितला नाही.
यदा नान्य प्रवृणुते वरं वै द्विजसत्तमः। `विनाऽस् सहजं वर्म कुण्डले च विशांपते'। तदैनमब्रवीद्भूयो राधेयः प्रहसन्निव
जेव्हा तो श्रेष्ठ ब्राह्मण कवच आणि कुंडलं सोडून दुसरा काहीच वर मागत नव्हता, तेव्हा राधेयानं हसत पुन्हा त्याच्याशी बोललं.
सहजं वर्म मे विप्र कुण्डले चामृतोद्भवे। तेनावध्योस्मि लोकेषु ततो नैतज्जहाम्यहम्
"हे ब्राह्मणा, माझं कवच आणि कुंडलं माझ्या जन्मापासूनचं आहे; त्यामुळं मी या जगात कुणालाही जिंकू शकतो, म्हणून मी ते सोडत नाही."
विशालं पृथिवीराज्यं क्षेमं निहतकण्टकम्। प्रतिगृह्णीष्व मत्तस्त्वं साधु ब्राह्मणपुङ्गव
"माझ्याकडून तू मोठं, समृद्ध, शत्रुमुक्त राज्य घे, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ."
कुण्डलाभ्यां विमुक्तोऽहंवर्मणा सहजेन च। दमनीयो भविष्यामि शत्रूणां द्विजसत्तम
"जर माझं जन्मजात कवच आणि कुंडलं गेलं, तर मी शत्रूंपुढे दुर्बल होईन, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ."
यदन्यं न वरं वव्रे भगवान्पाकशासनः। ततः प्रहस् कर्णस्तं पुनरित्यब्रवीद्वचः
जेव्हा वज्रधारी देवाने दुसरा काहीच वर मागितला नाही, तेव्हा कर्ण हसून त्याच्याशी पुन्हा बोलला.
विदितो देवदेवेश प्रागेवासि मम प्रभो। न तु न्याय्यं मया दातुं तव शक्र वृथा वरम्
"हे प्रभो, मी तुला, देवांचा देव, आधीच ओळखलं होतं; पण हे शक्रा, तुला व्यर्थ वर देणं मला योग्य वाटत नाही."
त्वं हि देवेश्वरः साक्षात्त्वया देयो वरो मम। अन्येषां चैव भूतानामीश्वरो ह्यसि भूतकृत्
"तूच खरा देवांचा स्वामी आहेस, आणि वर तुलाच द्यायला हवा; तू सर्व सृष्टीचा स्वामी आणि कर्ता आहेस."
यदि दास्यामि ते देव कुण्डले कवचं तथा। वध्यतामुपयास्यामि त्वं च शक्रावहास्यताम्
"जर मी तुला हे कुंडलं आणि कवच दिलं, हे देवा, तर मी मारला जाईन आणि तू, शक्रा, लोकांना हसण्याचा विषय ठरशील."
तस्माद्विनिमयं कृत्वा कुण्डलेवर्म चोत्तमम्। हरस्व शक्रकामं मे न दद्यामहमन्यथा
"म्हणून, आपण देवाणघेवाण करूया: माझं हे उत्तम कवच आणि कुंडलं तू हव्या तसं घे, शक्रा, मी दुसऱ्या प्रकारे देणार नाही."