मृतस्य कीर्त्या किं कार्यं भस्मीभूतस्य देहिनः। मृतः कीर्तिं न जानीते जीवन्कीर्ति समश्नुते
मरणानंतर, ज्या शरीराचं राख झालं आहे, त्याला कीर्तीचा काय उपयोग? मरणाऱ्याला कीर्ती कळत नाही; जिवंत असतानाच कीर्तीचा अनुभव येतो.
मृतस्य कीर्तिर्मर्त्यस्य यथा माला गतायुषः। अहं तु त्वां ब्रवीम्येतद्भक्तोसीति हितेप्सया
मरणाऱ्या माणसाची कीर्ती म्हणजे जणू एखाद्या मृताच्या गळ्यातील माळा. मी हे तुला भक्तीने आणि तुझ्या हितासाठी सांगतो.
भक्तिमन्तो हि मे रक्ष्या इत्येतेनापि हेतुना। भक्तोयं परया भक्त्या मामित्येव महाभुज
माझ्यावर भक्ती असणाऱ्यांचं रक्षण करायला हवं, ह्याच कारणासाठी; हा माझा भक्त आहे, आणि तोही अत्यंत भक्तीने माझ्यावर प्रेम करतो, हे महाबाहो.
ममापि भक्तिरुत्पन्ना स त्वं कुरु वचो मम। अस्ति चात्र परं किंचिदध्यात्मं देवनिर्मितम्। अतश्च त्वां ब्रवीम्येतत्क्रियतामविशङ्कया
माझ्याही मनात भक्ती उत्पन्न झाली आहे; म्हणून, माझं म्हणणं ऐक आणि तसंच कर. इथे एक अत्युच्च आत्मिक गोष्ट आहे, जी देवांनी ठरवली आहे. म्हणून मी तुला हे सांगतो—निर्भयपणे कर.
देवगुह्यं त्वया ज्ञातुं न शक्यं पुरुषर्षभ। नस्मान्नाख्यामि ते गुह्यं काले वेत्स्यति तद्भवान्
हे श्रेष्ठ पुरुषा, देवांचे हे गुपित तुला कळू शकत नाही; म्हणूनच मी तुला ते सांगत नाही. योग्य वेळी तुला ते समजेल.
पुनरुक्तं च वक्ष्यामि त्वं राधेय निबोध तत्। माऽस्मै ते कुण्डले दद्या भिक्षिते वज्रापाणिना
पुन्हा एकदा सांगतो, हे राधेया, ऐक—वज्रधारी जो भिक्षा मागतो त्याला तू आपली कुंडले देऊ नकोस.
शोभसे कुण्डलाभ्यां च रुचिराभ्यां महाद्युते। विशाखयोर्मध्यगतः शशीव विमले दिवि
हे महातेजस्वी, त्या सुंदर कुंडलांमुळे तू अगदी आकाशातल्या दोन तेजस्वी विशाखा तारांमध्ये असलेल्या चंद्रासारखा शोभतोस.
कीर्तिश्च जीवतः साध्वी पुरुषस्येति विद्धि तत्। प्रत्याख्येयस्त्वया तात कुण्डलार्थे सुरेश्वरः
हे जाण, माणसाची खरी कीर्ती त्याच्या जिवंतपणीच असते; म्हणून, मुला, कुंडलांसाठी सुरेश्वराला नकार दे.
पाण्डवानां हिते युक्तो भिक्षन्ब्राह्मणवेषधृत्'। शक्त्या बहुविधैर्वाक्यैः कुण्डलेप्सा त्वयाऽनघ। विहन्तुं देवराजस् हेतुयुक्तैः पुनःपुनः
पांडवांच्या हितासाठी तू ब्राह्मणाच्या वेशात भिक्षा मागायला आला होतास; अरे निष्पापा, अनेक प्रकारच्या चतुर शब्दांनी तू त्या कुंडलांची इच्छा दाखवलीस आणि देवेंद्राला वंचित करण्यासाठी पुन्हा पुन्हा कारणे शोधलीस.
उपपत्त्युपपन्नार्थैर्माधुर्यकृतभूषणैः। पुरंदरस्य कर्ण त्वं बुद्धिमेतामपानुद
योग्य आणि मधुर भाषणांनी, सुंदर तर्कांनी, अरे कर्णा, तू पुरंदराची बुद्धी वळवलीस.
त्वं हि नित्यं नरव्याघ्र स्पर्धसे सव्यसाचिना। सव्यसाची त्वया चेह युधि शूरः समेष्यति
अरे नरसिंहा, तू नेहमी सव्यसाचीशी स्पर्धा करतोस; आणि सव्यसाचीही इथे युद्धात तुझ्याशी शौर्याने भिडणार आहे.
न तु त्वामर्जुनः शक्तः कुण्डलाभ्यां समन्वितम्। विजेतुं युधि यद्यस्य स्वयमिन्द्रः शरो भवेत्
पण, कर्णा, जेव्हा तुझ्याकडे कुंडले आहेत, तेव्हा अर्जुनाला युद्धात जिंकणे शक्य नाही, अगदी इंद्र स्वतः त्याचा बाण झाला तरी.
तस्मान्न देये शख्राय त्वयैते कुण्डले शुभे। संग्रामे यदि निर्जेतुं कर्ण कामयसेऽर्जुनम्
म्हणून, कर्णा, जर तुला अर्जुनाला युद्धात हरवायचे असेल, तर ही शुभ कुंडले वज्रधारी इंद्राला देऊ नकोस.
वैशंपायन उवाच
वैशंपायन म्हणाला—
भगवन्तमहं भक्तो यथा मां वेत्थ गोपते। तथा परमतिग्मांशो नास्त्यदेयं कथंचन
गोपाळक, जसा तू मला आपला भक्त समजतोस, तसाच मीही तुझा भक्त आहे; तेजस्वी प्रभो, माझ्यासाठी काहीही द्यायला अशक्य नाही.
न मे दारा न मेपुत्रा न चात्मा सुहृदो न च। तथेष्टा वै सदा भक्त्या यथा त्वं गोपते मम
माझे पत्नी नाहीत, मुले नाहीत, स्वतः मीही नाही, मित्रही नाहीत; हे सर्व नेहमी भक्तीने तुझ्यासाठी अर्पण केलेले आहेत, जसा तू मला प्रिय आहेस, गोपाळक.
इष्टानां च महात्मानो भक्तानां च न संशयः। कुर्वन्ति भक्तिमिष्टां च जानीषे त्वं च भास्कर
महात्मे आपल्या भक्तांसाठी आणि प्रिय व्यक्तींसाठी हवे ते करतात, यात शंका नाही; हे सूर्यदेवा, हे तुलाही माहीत आहे.
इष्टो भक्तश्च मे कर्णो न चान्यद्दैवतं दिवि। जानीत इतिवै कृत्वा भगवानाह मद्धितम्
कर्ण मला प्रिय आहे आणि माझा भक्तही आहे; स्वर्गात दुसरे कोणतेही दैवत मला असे माहीत नाही—असे विचार करून भगवंताने माझ्या हितासाठी बोलले.
भूयश्च शिरसा याचे प्रसाद्य च पुनःपुनः। इति ब्रवीमि तिग्मांशो त्वं तु मे क्षन्तुमर्हसि
मी पुन्हा पुन्हा डोके झुकवून आणि विनवून सांगतो, तेजस्वी प्रभो, तू मला माफ करावे.
बिभेमि न तथा मृत्योर्यथा बिभ्येऽनृतादहम्। विशेषेण द्विजातीनां सर्वेषां सर्वदा सताम्
मृत्यूची मला एवढी भीती नाही, जितकी असत्याची भीती आहे, विशेषतः सर्व द्विज आणि नेहमीच सज्जन लोकांबद्दल.
प्रदाने जीवितस्यापि न मेऽत्रास्ति विचारणा। यच्च मामात्थ देव त्वं पाण्डवं फल्गुनं प्रति
जग देण्याबद्दलही मला कधीच शंका वाटत नाही; आणि देवा, तू पांडव फाल्गुनाबद्दल जे विचारलेस—
व्येतु संतापजं दुःखं तव भास्कर मानसम्। अर्जुनप्रतिमं चैव विजेष्यामि रणेऽर्जुनम्
तुझ्या मनातील दुःख आणि चिंता दूर होवो, सूर्यदेवा; मी अर्जुनासारख्या अर्जुनाला युद्धात हरवीन.
तवापि विदितं देव ममाप्यस्त्रबलं महत्। जामदग्न्यादुपात्तं यत्तथा द्रोणान्महात्मनः
हे देवा, माझ्या अस्त्रविद्येचे सामर्थ्य तुलाही माहीत आहे; ती मी जमदग्नीपुत्र आणि महात्मा द्रोण यांच्याकडून मिळवली आहे.
इदं त्वमनुजानीहि सुरश्रेष्ठ व्रतं मम। भिक्षते वज्रिणे दद्यामपि जीवितमात्मनः
सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या प्रभो, हे माझे व्रत तू मान्य कर— वज्रधारी इंद्राने मागितले तरी मी स्वतःचे प्राणही देईन.
यदि तात ददास्येते वज्रिणे कुण्डले शुभे। त्वमप्येनमथो ब्रूया विजयार्थं महाबल
माझ्या प्रिय, जर तू ही शुभ कुंडले वज्रधारी इंद्राला दिलीस, तर विजयासाठी त्याला हेही सांगावे.
नियमेन प्रदद्यास्त्वं कुण्डलेवै शतक्रतोः। अवध्यो ह्यसि भूतानां कुण्डलाभ्यां समन्वितः
व्रतानुसार तू शक्राला कुंडले दिल्यास, त्या कुंडलांसह असताना तू सर्व प्राण्यांसाठी अभेद्य राहशील.
अर्जुनन विनाशं हि तव दानवसूदनः। प्रार्तयानो रणे वत्स कुण्डले ते जिहीर्षति
अर्जुनाचा नाश व्हावा म्हणून, दानवांचा संहार करणारा तो तुझ्या कुंडलांची इच्छा धरून युद्धात त्यांना मिळवू पाहतोय, बाळा.
स त्वमप्येनमाराध्य सूनृताभिः पुनः पुनः। अभ्यर्थयेथा देवेशममोघार्थं पुरंदरम्
म्हणून, तू देखील देवांचा राजा पुरंदर याची पुन्हा पुन्हा गोड शब्दांनी भक्तीपूर्वक प्रार्थना कर, आणि त्याच्याकडून अचूक शस्त्र माग.
अमोघां देहि मे शक्तिममित्रविनिबर्हिणीम्। दास्यामि ते सहस्राक्ष कुण्डले वर्म चोत्तमम्
हे हजार डोळ्यांचे इंद्रा, मला शत्रूंचा नाश करणारे अचूक शस्त्र दे. मी तुला माझी कुंडले आणि उत्तम कवच देईन.
इत्येव नियमेन त्वं दद्याः शक्राय कुण्डले। तया त्वं कर्ण संग्रामे हनिष्यसि रणे रिपून्
अशा प्रकारे, या व्रताने तू कुंडले शक्राला दे. त्या बदल्यात, कर्णा, तू युद्धात शत्रूंचा पराभव करशील.