तस्मै प्रयाचमानाय न देये कुण्डले त्वया। अनुनेयः परं शक्त्या श्रेय एतद्धि ते परम्
जो त्यासाठी मागणी करेल, त्याला तू कुंडले देऊ नकोस; शक्य तेवढ्या प्रयत्नाने त्याला समजावून सांग—हेच तुझे खरे कल्याण आहे.
कुण्डलार्थेऽब्रुवंस्तात कारणैर्बहुभिस्त्वया। अन्यैर्बहुविधैर्वित्तैः सन्निवार्यः पुनःपुनः
माझ्या मुला, जर तो कुंडलांसाठी तुला विनंती करेल, तर अनेक कारणे सांगून आणि इतर अनेक प्रकारचे धन देऊन त्याला वारंवार परावृत्त कर.
रत्नैः स्त्रीभिस्तथा गोभिर्धनैर्बहुविधैरपि। निदर्शनैश्च बहुभिः कुण्डलेप्सुः पुरंदरः
कुंडल मिळवण्यासाठी पुरंदराने अनेक रत्ने, सुंदर स्त्रिया, गायी आणि वेगवेगळ्या प्रकारचं धन, तसेच अनेक प्रकारची भेटवस्तू दिल्या.
यदि दास्यसि कर्ण त्वं सहजे कुण्डले शुभे। आयुषः प्रक्षयं गत्वा मृत्योर्वशमुपैष्यसि
कर्णा, जर तू ही जन्मतः मिळालेली आणि शुभ अशी कुंडले दिलीस, तर तुझं आयुष्य कमी होईल आणि मृत्यूच्या अधीन जाशील.
कवचेन समायुक्तः कुण्डलाभ्यां च मानद। अवध्यस्त्वं रणेऽरीणामिति विद्धि वचो मम
कवच आणि कुंडले असताना, शत्रूंना युद्धात तू अजिंक्य आहेस, हे माझं खरं वचन समज.
अमृतादुत्थितं ह्येतदुभयं रत्नसंमितम्। तस्माद्रक्ष्यं त्वया कर्ण जीवितं चेत्प्रियं तव
ही दोन्ही अमृतातून निर्माण झालेली आहेत आणि मौल्यवान रत्नांसारखी आहेत. म्हणून, कर्णा, तुला आपलं जीवन प्रिय असेल तर त्यांचं रक्षण करावं.
को मामेवं भवान्प्राह दर्शयन्सौहृदं परम्। कामया भगवन्ब्रूहि को भवान्द्विजवेषधृक्
माझ्याशी इतकं मोठं मैत्र दाखवणारा तू कोण आहेस? भगवना, कृपया सांग, ब्राह्मणाचा वेष घेऊन तू कोण आहेस?
अहं तात सहस्रांशुः सौहृदात्त्वां निदर्शये। कुरुष्वैतद्वयो मे त्वमेतच्छ्रेयः परं हि ते
माझ्या मित्रत्वापोटी मी, हजार किरणांचा स्वामी, तुला स्वतःचं रूप दाखवत आहे. माझ्यासाठी हे कर, कारण हेच तुझ्यासाठी सर्वश्रेष्ठ आहे.
श्रेय एव ममात्यन्तं यस्य मे गोपतिः प्रभुः। प्रवक्ताऽद्य हितान्वेषी शृणु चेदं वचो मम
माझं खरं कल्याण हेच की गायींचा स्वामी माझा प्रभू आहे. आज तो माझ्या हितासाठी बोलतो आहे. माझं हे वचन ऐक.
प्रसादये त्वां वरदं प्रणयाच्च ब्रवीम्यहम्। न निवार्यो व्रतादस्मादहं यद्यस्मि ते प्रियः
वर देणारा, मी तुझी प्रार्थना करतो आणि प्रेमापोटी बोलतो. जरी तू मला प्रिय असलास, तरी या व्रतापासून मला कोणीही परावृत्त करू शकत नाही.
व्रतं वै मम लोकोऽयं वेत्ति कृत्स्नं विभावसो। यथाऽहं द्विजमुख्येभ्यो दद्यां प्राणानपिध्रुवम्
विभावस, हे व्रत मी घेतलंय हे सगळ्या जगाला माहीत आहे. जसं मी श्रेष्ठ ब्राह्मणांना आपलं प्राणही नक्कीच देईन.
यद्यागच्छति मां शक्रो ब्राह्मणच्छद्मना वृतः। हितार्थं पाण्डुपुत्राणां खेचरोत्तम भिक्षितुम्
जर शक्र पांडुपुत्रांच्या हितासाठी ब्राह्मणाचा वेष घेऊन, आकाशात वावरणाऱ्या श्रेष्ठांपैकी म्हणून माझ्याकडे भिक्षा मागायला आला,
दास्यामि विबुधश्रेष्ठ कुण्डले वर्म चोत्तमम्। न मे कीर्तिः प्रणश्येत त्रिषु लोकेषु विश्रुता
तर मी, देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, त्याला कुंडले आणि उत्तम कवच देईन. माझी तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेली कीर्ती कधीही नष्ट होणार नाही.
मद्विधस्यायशस्यं हि न युक्तं प्राणरक्षणम्। युक्तं हि यशसा युक्तं मरणं लोकसंमतम्
माझ्यासारख्या माणसाने अपयश टाळण्यासाठी प्राण वाचवणं योग्य नाही. कीर्ती मिळवून, लोकमान्यतेने मरणं हेच योग्य आहे.
सोहमिन्द्राय दास्यामि कुण्डले सह वर्मणा। यदि मां बलवृत्रघ्नो भिक्षार्थमुपयास्यति
जर बलवान वृत्राचा संहार करणारा माझ्याकडे भिक्षा मागायला आला, तर मी कुंडले आणि कवच इंद्राला देईन.
हितार्थं पाण्डुपुत्राणां कुण्डले मे प्रयाचितुम्। तन्मे कीर्तिकरं लोके तस्याकीर्तिर्भविष्यति
जर तो पांडुपुत्रांच्या हितासाठी माझ्याकडून कुंडले मागतो, तर मला जगात कीर्ती मिळेल आणि त्याच्यावर अपकीर्ती येईल.
वृणोमि कीर्तिं लोके हि जीवितेनापि भानुमन्। कीर्तिमानश्नुते स्वर्गं हीनकीर्तिस्तु नश्यति
भानू, मी जगात कीर्ती मिळवणं, जिवापेक्षाही श्रेष्ठ मानतो. कीर्ती मिळवणारा स्वर्गाला जातो, आणि ज्याच्याकडे कीर्ती नाही तो नष्ट होतो.
कीर्तिर्हि पुरुषं लोके संजीवयति मातृवत्। अकीर्तिर्जीवितं हन्ति जीवतोपि शरीरिणः
जगात कीर्ती माणसाला आईसारखी पुन्हा जिवंत करते. अपकीर्ती मात्र, शरीर जिवंत असतानाही, माणसाचं जीवन संपवते.
अयंपुराणः श्लोको हि स्वयं गीतो विभावसो। धात्रा लोकेश्वर यथा कीर्तिरायुर्नरस्य ह
ही जुनी ओवी अग्नीने स्वतः गायली आहे, हे लोकांचे स्वामी, की माणसासाठी कीर्ती आणि आयुष्य कसं असतं.
पुरुषस्य परे लोके कीर्तिरेव परायणम्। इह लोके विशुद्धा च कीर्तिरायुर्विवर्धनी
माणसासाठी पुढच्या जगात कीर्तीचं अंतिम आश्रय आहे. आणि या जगात शुद्ध कीर्ती आयुष्य वाढवते.
सोहं शरीरजे दत्त्वा कीर्तिं प्राप्स्यामि शाश्वतीम्। दत्त्वा च विधिवद्दानं ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि
माझं हे शरीर दान देऊन मी चिरंतन कीर्ती मिळवीन; आणि योग्य रीतीने ब्राह्मणांना दान दिल्यावर, मी अमर कीर्ती प्राप्त करीन.
हुत्वा शरीरं रसंग्रामे कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। विजित्य च परानाजौ यशः प्राप्स्यामि केवलम्
शरीर रणभूमीत अर्पण करून, अत्यंत कठीण कृत्य केल्यावर, आणि शत्रूंना युद्धात जिंकून, मला शुद्ध कीर्ती मिळेल.
भीतानामभयं दत्त्वा संग्रामे जीवितार्थिनाम्। वृद्धान्वालान्द्विजातींश्च मोक्षयित्वा महाभयात्
रणात जे घाबरलेले आणि जगण्याची इच्छा असलेले आहेत त्यांना अभय देऊन, तसेच वृद्ध, लहान मुले आणि ब्राह्मणांना मोठ्या संकटातून सोडवून,
प्राप्स्यामि परमं लोके यशः स्वर्ग्यमनुत्तमम्। जीवितेनापि मे रक्ष्या कीर्तिस्तद्विद्वि मे व्रतम्
मी जगात सर्वोच्च आणि स्वर्गास पात्र अशी अनुपम कीर्ती मिळवीन; माझ्या जीवावर बेतलं तरी मी माझी कीर्ती राखली पाहिजे—हेच माझं व्रत आहे.
सो हं दत्त्वा मघवते भिक्षामेतामनुत्तमाम्। ब्राह्मणच्छद्मिने देव लोके गन्ता परां गतिम्
मी ही उत्तम भिक्षा ब्राह्मणाच्या रूपात आलेल्या मघवानाला दिल्यावर, हे देव, मला देवलोकात सर्वोच्च स्थान मिळेल.
माऽहितं कर्ण कार्षीस्त्वमात्मनः सुहृदां तथा। पुत्राणामथ भार्याणामथो मातुरथो पितुः
कर्णा, तू स्वतःच्या, मित्रांच्या, मुलांच्या, पत्नींच्या, आईच्या किंवा वडिलांच्या विरुद्ध काही करू नकोस.
शरीरस्याविरोधेन प्राणिनां प्राणभृद्वर। इष्यते यशसः प्राप्तिः कीर्तिश्च त्रिदिवे स्थिरा
शरीराला इजा न करता, हे प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ, कीर्ती आणि तीनही लोकांत टिकणारा सन्मान मिळवणं योग्य आहे.
यस्त्वं प्राणविरोधेन कीर्तिमिच्छसि शाश्वतीम्। सा ते प्राणान्समादाय गमिष्यति न संशयः
पण जर तू आपल्या प्राणांची पर्वा न करता शाश्वत कीर्ती मिळवू इच्छितोस, तर ती कीर्ती तुझ्या प्राणांसोबतच निघून जाईल—यात शंका नाही.
जीवतां कुरुते कार्यं पिता माता सुतास्तथा। ये चान्ये बान्धवाः केचिल्लोकेऽस्मिन्पुरुषर्षभ
जोपर्यंत माणूस जिवंत असतो, तोपर्यंत तो या जगात वडील, आई, मुले आणि इतर नातेवाईकांची कर्तव्ये पार पाडू शकतो, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
राजानश्च नरव्याघ्र पौरुषेण निबोध तत्। कीर्तिश्च जीवतः साध्वी पुरुषस्य महाद्युते
राजेही, हे नरसिंहा, आपल्या शौर्याने आणि जिवंत असतानाच खऱ्या अर्थाने कीर्ती मिळवतात, हे जाणून ठेव.