द्वादशे समतिक्रान्ते वर्षे प्राप्ते त्रयोदशे। पाण्डूनां हितकृच्छक्रः कर्णं भिक्षितुमुद्यतः
बारा वर्षे संपून तेरावे वर्ष सुरू झाले तेव्हा, पांडवांच्या हितासाठी शक्र कर्णाकडे भीक मागायला निघाला.
अभिप्रायमथो ज्ञात्वा महेन्द्रस्य विभावसुः। कुण्डलार्थे महाराज सूर्यः कर्णमुपागतः
महेंद्राचा हेतू ओळखून, तेजस्वी सूर्यराजा, कर्णाच्या कुंडलांसाठी त्याच्याकडे गेला.
महार्हे शयने वीरं स्पर्द्ध्यास्तरणसंवृते। शयानमतिविश्वस्तं ब्रह्मण्यं सत्यवादिनम्
मोलाच्या पलंगावर, सुंदर चादरीने झाकलेल्या, तो वीर, पूर्ण विश्वासाने, ब्रह्मनिष्ठ आणि सत्य बोलणारा झोपलेला होता.
स्वप्नान्ते निशि राजेन्द्र दर्शयामास रश्मिवान्। कृपया परयाऽऽविष्टः पुत्रस्नेहाच्च भारत
रात्रीच्या शेवटी, तेजस्वी सूर्याने, भरतवंशीय राजा, करुणेने आणि पित्याच्या मायेने भारावून, कर्णाला स्वप्नात दर्शन दिले.
ब्राह्मणो वेदविद्भूत्वा सूर्यो योगर्द्धिरूपवान्। हितार्थमब्रवीत्कर्णं सान्त्वपूर्वमिदं वचः
सूर्याने वेदपारंगत ब्राह्मणाचा रूप घेऊन, योगशक्तीने युक्त होऊन, कर्णाच्या हितासाठी प्रेमळ शब्द सांगितले.
कर्ण मद्वचनं तात शृणु सत्यभृतांवर। ब्रुवतोऽद्य महाबाहो सौहृदात्परमं हितम्
कर्णा, सत्यप्रियांमध्ये श्रेष्ठ, माझे हे हितकारक बोल आज तू लक्षपूर्वक ऐक, कारण मी मैत्रीपोटी तुला सांगतोय.
उपायास्यति शक्रस्त्वां पाण्डवानां हितेप्सया। ब्राह्मणच्छद्मना कर्ण कुण्डलोपजिहीर्षया
कर्णा, पांडवांच्या भल्यासाठी आणि तुझे कुंडल मिळवण्यासाठी शक्र ब्राह्मणाचा वेष घेऊन तुझ्याकडे येईल.
विदितं तेन शीलं ते सर्वस्य जगतस्तथा। यथा त्वं भिक्षितः सद्भिर्ददास्येव न याचसे
त्याला आणि साऱ्या जगाला तुझा स्वभाव माहीत आहे—सज्जनांनी काही मागितले की, तू कधीच नकार देत नाहीस.
त्वं हि तात ददास्येव ब्राह्मणेभ्यः प्रयाचितम्। वित्तं यच्चान्यदप्याहुर्न प्रत्याख्यासि कस्यचित्
माझ्या मुला, ब्राह्मणांनी जे काही मागितले, ते तू नेहमी देतोस, आणि इतर कुणी काही मागितले तरी तू कधीच नकार देत नाहीस.
त्वां तु चैवंविधं ज्ञात्वा स्वयं वै पाकशासनः। आगन्ता रकुण्डलार्थाय कवचं चैव भिक्षितुम्
तुझा असा स्वभाव ओळखून, देवांचा स्वामी स्वतःच तुझ्याकडे कुंडल आणि कवच मागायला येईल.
तस्मै प्रयाचमानाय न देये कुण्डले त्वया। अनुनेयः परं शक्त्या श्रेय एतद्धि ते परम्
जो त्यासाठी मागणी करेल, त्याला तू कुंडले देऊ नकोस; शक्य तेवढ्या प्रयत्नाने त्याला समजावून सांग—हेच तुझे खरे कल्याण आहे.
कुण्डलार्थेऽब्रुवंस्तात कारणैर्बहुभिस्त्वया। अन्यैर्बहुविधैर्वित्तैः सन्निवार्यः पुनःपुनः
माझ्या मुला, जर तो कुंडलांसाठी तुला विनंती करेल, तर अनेक कारणे सांगून आणि इतर अनेक प्रकारचे धन देऊन त्याला वारंवार परावृत्त कर.
रत्नैः स्त्रीभिस्तथा गोभिर्धनैर्बहुविधैरपि। निदर्शनैश्च बहुभिः कुण्डलेप्सुः पुरंदरः
कुंडल मिळवण्यासाठी पुरंदराने अनेक रत्ने, सुंदर स्त्रिया, गायी आणि वेगवेगळ्या प्रकारचं धन, तसेच अनेक प्रकारची भेटवस्तू दिल्या.
यदि दास्यसि कर्ण त्वं सहजे कुण्डले शुभे। आयुषः प्रक्षयं गत्वा मृत्योर्वशमुपैष्यसि
कर्णा, जर तू ही जन्मतः मिळालेली आणि शुभ अशी कुंडले दिलीस, तर तुझं आयुष्य कमी होईल आणि मृत्यूच्या अधीन जाशील.
कवचेन समायुक्तः कुण्डलाभ्यां च मानद। अवध्यस्त्वं रणेऽरीणामिति विद्धि वचो मम
कवच आणि कुंडले असताना, शत्रूंना युद्धात तू अजिंक्य आहेस, हे माझं खरं वचन समज.
अमृतादुत्थितं ह्येतदुभयं रत्नसंमितम्। तस्माद्रक्ष्यं त्वया कर्ण जीवितं चेत्प्रियं तव
ही दोन्ही अमृतातून निर्माण झालेली आहेत आणि मौल्यवान रत्नांसारखी आहेत. म्हणून, कर्णा, तुला आपलं जीवन प्रिय असेल तर त्यांचं रक्षण करावं.
को मामेवं भवान्प्राह दर्शयन्सौहृदं परम्। कामया भगवन्ब्रूहि को भवान्द्विजवेषधृक्
माझ्याशी इतकं मोठं मैत्र दाखवणारा तू कोण आहेस? भगवना, कृपया सांग, ब्राह्मणाचा वेष घेऊन तू कोण आहेस?
अहं तात सहस्रांशुः सौहृदात्त्वां निदर्शये। कुरुष्वैतद्वयो मे त्वमेतच्छ्रेयः परं हि ते
माझ्या मित्रत्वापोटी मी, हजार किरणांचा स्वामी, तुला स्वतःचं रूप दाखवत आहे. माझ्यासाठी हे कर, कारण हेच तुझ्यासाठी सर्वश्रेष्ठ आहे.
श्रेय एव ममात्यन्तं यस्य मे गोपतिः प्रभुः। प्रवक्ताऽद्य हितान्वेषी शृणु चेदं वचो मम
माझं खरं कल्याण हेच की गायींचा स्वामी माझा प्रभू आहे. आज तो माझ्या हितासाठी बोलतो आहे. माझं हे वचन ऐक.
प्रसादये त्वां वरदं प्रणयाच्च ब्रवीम्यहम्। न निवार्यो व्रतादस्मादहं यद्यस्मि ते प्रियः
वर देणारा, मी तुझी प्रार्थना करतो आणि प्रेमापोटी बोलतो. जरी तू मला प्रिय असलास, तरी या व्रतापासून मला कोणीही परावृत्त करू शकत नाही.
व्रतं वै मम लोकोऽयं वेत्ति कृत्स्नं विभावसो। यथाऽहं द्विजमुख्येभ्यो दद्यां प्राणानपिध्रुवम्
विभावस, हे व्रत मी घेतलंय हे सगळ्या जगाला माहीत आहे. जसं मी श्रेष्ठ ब्राह्मणांना आपलं प्राणही नक्कीच देईन.
यद्यागच्छति मां शक्रो ब्राह्मणच्छद्मना वृतः। हितार्थं पाण्डुपुत्राणां खेचरोत्तम भिक्षितुम्
जर शक्र पांडुपुत्रांच्या हितासाठी ब्राह्मणाचा वेष घेऊन, आकाशात वावरणाऱ्या श्रेष्ठांपैकी म्हणून माझ्याकडे भिक्षा मागायला आला,
दास्यामि विबुधश्रेष्ठ कुण्डले वर्म चोत्तमम्। न मे कीर्तिः प्रणश्येत त्रिषु लोकेषु विश्रुता
तर मी, देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, त्याला कुंडले आणि उत्तम कवच देईन. माझी तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेली कीर्ती कधीही नष्ट होणार नाही.
मद्विधस्यायशस्यं हि न युक्तं प्राणरक्षणम्। युक्तं हि यशसा युक्तं मरणं लोकसंमतम्
माझ्यासारख्या माणसाने अपयश टाळण्यासाठी प्राण वाचवणं योग्य नाही. कीर्ती मिळवून, लोकमान्यतेने मरणं हेच योग्य आहे.
सोहमिन्द्राय दास्यामि कुण्डले सह वर्मणा। यदि मां बलवृत्रघ्नो भिक्षार्थमुपयास्यति
जर बलवान वृत्राचा संहार करणारा माझ्याकडे भिक्षा मागायला आला, तर मी कुंडले आणि कवच इंद्राला देईन.
हितार्थं पाण्डुपुत्राणां कुण्डले मे प्रयाचितुम्। तन्मे कीर्तिकरं लोके तस्याकीर्तिर्भविष्यति
जर तो पांडुपुत्रांच्या हितासाठी माझ्याकडून कुंडले मागतो, तर मला जगात कीर्ती मिळेल आणि त्याच्यावर अपकीर्ती येईल.
वृणोमि कीर्तिं लोके हि जीवितेनापि भानुमन्। कीर्तिमानश्नुते स्वर्गं हीनकीर्तिस्तु नश्यति
भानू, मी जगात कीर्ती मिळवणं, जिवापेक्षाही श्रेष्ठ मानतो. कीर्ती मिळवणारा स्वर्गाला जातो, आणि ज्याच्याकडे कीर्ती नाही तो नष्ट होतो.
कीर्तिर्हि पुरुषं लोके संजीवयति मातृवत्। अकीर्तिर्जीवितं हन्ति जीवतोपि शरीरिणः
जगात कीर्ती माणसाला आईसारखी पुन्हा जिवंत करते. अपकीर्ती मात्र, शरीर जिवंत असतानाही, माणसाचं जीवन संपवते.
अयंपुराणः श्लोको हि स्वयं गीतो विभावसो। धात्रा लोकेश्वर यथा कीर्तिरायुर्नरस्य ह
ही जुनी ओवी अग्नीने स्वतः गायली आहे, हे लोकांचे स्वामी, की माणसासाठी कीर्ती आणि आयुष्य कसं असतं.
पुरुषस्य परे लोके कीर्तिरेव परायणम्। इह लोके विशुद्धा च कीर्तिरायुर्विवर्धनी
माणसासाठी पुढच्या जगात कीर्तीचं अंतिम आश्रय आहे. आणि या जगात शुद्ध कीर्ती आयुष्य वाढवते.