आर्यजुष्टमिदं वृत्तमिति विज्ञाय शाश्वतम्। सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ति प्रतिक्रियाः
हे वर्तन आर्यांनी नेहमी मान्य केले आहे आणि ते शाश्वत आहे, हे जाणून सज्जन नेहमी दुसऱ्यांसाठी कार्य करतात, त्यांना त्याबद्दल काहीही परत मिळेल अशी अपेक्षा नसते.
न च प्रसादः सत्पुरुषेषु मोघो न चाप्यर्थो नश्यति नापि मानः। यस्मादेतन्नियतं सत्सु नित्यं तस्मात्सन्तो रक्षितारो भवन्ति
सज्जनांवर केलेली कृपा कधीही वाया जात नाही, ना संपत्ती नष्ट होते, ना मान कमी होतो. कारण हे सर्व सज्जनांमध्ये नेहमीच टिकून राहते, म्हणूनच सज्जन लोकांचे रक्षण करतात.
यथायथा भाषसि धर्मसंहितं मनोनुकूलं सुपदं महार्थवत्। तथातथा मे त्वयि भक्तिरुत्तमा वरं वृणीष्वाप्रतिमं पतिव्रते
तू जसा धर्मयुक्त, मनाला आनंद देणारा, सुंदर आणि अर्थपूर्ण बोल बोलतेस, तसतशी माझी तुझ्यावरची भक्ती वाढत जाते. हे पतिव्रते, तू मला हवे ते वर माग.
न तेऽपवर्गः सुकृताद्विना कृत- स्तथा यथाऽन्येषु वरेषु मानद। वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं यथा मृता ह्येवमहं पतिं विना
तुला तुझ्या पुण्याशिवाय मुक्ती मिळणार नाही, जशी इतरांना वर मागितल्यावर मिळते, हे मानदायक. मी असा वर मागते की सत्यवान जिवंत राहो, कारण पतीशिवाय मी मृतच आहे.
न कामये भर्तविनाकृता सुखं न कामये भर्तृविनाकृता दिवम्। नकामये भर्तविनाकृता श्रियं न भर्तृहीना व्यवसामि जीबितुम्
माझ्या पतीशिवाय मला सुख नको, पतीशिवाय मला स्वर्ग नको, पतीशिवाय मला संपत्ती नको, पतीशिवाय मी जगायचा विचारही करू शकत नाही.
वरातिसर्गः शतपुत्रता मम त्वयैव दत्तो ह्रियते च मे पतिः। वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं तवैव सत्यं वचनं भविष्यति
शंभर पुत्रांचा वर तू दिलास, पण माझा पती मात्र तुझ्यामुळे हिरावला जात आहे. मी असा वर मागते की सत्यवान जिवंत राहो, म्हणजेच तुझे वचन खरे ठरेल.
तथेत्युक्त्वा तु तं पाशं मुक्त्वा वैवस्वतो यमः। धर्मराजः प्रहृष्टात्मा सावित्रीमिदमब्रवीत्
तसे होईल असे म्हणून, यमाने तो दोर सोडून दिला. धर्मराज आनंदित मनाने सावित्रीला असे म्हणाला.
एष भद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि। `तोषितोऽहं त्वया साध्वि वाक्यैर्धर्मार्तसंहितैः
हे कुलाला आनंद देणाऱ्या, तुझा पती मी सोडून दिला आहे. तुझ्या धर्मयुक्त आणि अर्थपूर्ण बोलण्यामुळे मी तुझ्यावर अत्यंत प्रसन्न आहे.
अरोगस्व नेयश्च सिद्धार्थः स भविष्यि। चतुर्वर्षशतायुश्च त्वया सार्धमवाप्स्यति
तू निरोगी रहा आणि सत्यवान आपले ध्येय साध्य करून जिवंत राहो. तो तुझ्यासह चारशे वर्षे आयुष्य भोगेल.
इष्ट्वा यज्ञैश्च धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति। त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवाञ्जनयिष्यति
धर्माने यज्ञ करून तो जगात कीर्ती मिळवेल; आणि सत्यवान तुझ्यापासून शंभर पुत्रांना जन्म देईल.
ते चापि सर्वे राजानः क्षत्रियाः पुत्रपौत्रिणः। ख्यातास्त्वन्नामधेयाश्चभविष्यन्तीह शाश्वताः
ते सर्व राजे, क्षत्रिय, पुत्र-पौत्रांसह, तुझे नाव घेऊन प्रसिद्ध होतील आणि इथे कायमची कीर्ती मिळवतील.
पितुश्च ते पुत्रशतं भविता तव मातरि। मालव्यां मालवा नाम शाश्वताः पुत्रपौत्रिणः। भ्रातरस्ते भविष्यन्ति क्षत्रियास्त्रिदशोपमाः
तुझ्या वडिलांना तुझ्या आईपासून शंभर पुत्र होतील; मालव देशात मालव नावाचे पुत्र-पौत्रांसह तुझे भाऊ जन्माला येतील, जे देवांसारखे क्षत्रिय असतील.
एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराजः प्रतापवान्। निवर्तयित्वा सावित्रीं स्वमेव भवनं ययौ
असा वर देऊन, तेजस्वी धर्मराज सावित्रीला परत पाठवून आपल्या निवासस्थानी गेला.
सावित्र्यपि यमे याते भर्तारं प्रतिलभ्य च। जगाम तत्र यत्रास्या भर्तुः शावं कलेवरम्
यम निघून गेल्यावर, सावित्रीने आपला पती पुन्हा मिळवून ज्या ठिकाणी तिच्या पतीचे प्रेत पडले होते तिथे गेली.
सा भूमौ प्रेक्ष्यभर्तारमुपसृत्योपगृह्य च। उत्सङ्गे शिर आरोप्य भूमावुपविवेश ह
तिने पतीला जमिनीवर पाहून, जवळ जाऊन त्याला मिठी मारली, त्याचे डोके आपल्या मांडीवर ठेवले आणि ती जमिनीवर बसली.
संज्ञां चस पुनर्लब्ध्वा सावित्रीमभ्यभाषत। प्रोष्यागत इव प्रेम्णा पुनःपुनरुदीक्ष्यवै
शुद्धीवर येऊन सत्यवान सावित्रीला प्रेमाने पुन्हा पुन्हा पाहत, जणू दूर प्रवासावरून परत आल्यासारखा, तिला बोलू लागला.
सुचिरं बत सुप्तोस्मि किमर्थं नावबोधितः। क्व चासौ पुरुषः श्यामो योसौ मां संचकर्षह
मी किती वेळ झोपलो होतो! मला कोणी उठवलं नाही का? आणि तो काळ्या रंगाचा पुरुष कुठे गेला, ज्याने मला ओढून नेलं?
सुचिरं त्वंप्रसुप्तोसि ममाह्के पुरुषर्षभ। गतः स भगवान्देवः प्रजासंयमनो यमः
तू माझ्या मांडीवर खूप वेळ झोपला होतास, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ. तो देव, प्रजांचा नियंत्रक यम, इथे येऊन निघून गेला.
विश्रान्तोसि महाभाग विनिद्रश्च नृपात्मज। यदि शक्यं समुत्तिष्ठ विगाढां पश्य शर्वरीम्
तू आता नीट विश्रांती घेतलीस, राजपुत्रा, आणि झोपही गेली आहे. जर शक्य असेल तर उठ आणि ही गडद रात्र पाहा.
उपलभ्यततः संज्ञां सुखसुप्त इवोत्थितः। दिशः सर्वा वनान्तांश्च निरीक्ष्योवाच सत्यवान्
त्याने शुद्धीवर येऊन, जणू काही गोड झोपेतून उठल्यासारखा, सर्व दिशांना आणि जंगलाच्या कडेला पाहिलं आणि बोलू लागला.
फलाहारोस्मि निष्क्रान्तस्वया सह सुमध्यमे। ततः पाटयतः काष्ठं शरिसो मे रुजाऽभवत्
सुंदर कटी असलेल्या सखी, मी तुझ्यासोबत फळं गोळा करायला बाहेर गेलो होतो. मग जेव्हा मी लाकूड फोडत होतो, तेव्हा माझ्या डोक्यात वेदना झाली.
शिरोभितापसंतप्तः स्थातुं चिरमशक्नुवन्। तवोत्सङ्गे प्रसुप्तोस्मि इति सर्वं स्मरे शुभे
डोक्याच्या जळजळत्या दुखण्याने मी जास्त वेळ उभा राहू शकलो नाही. शुभे, मला सगळं आठवतंय—मी तुझ्या मांडीवर झोपलो.
त्वयोपगूढस्य च मे निद्रयाऽपहृतं मनः। ततोऽपश्यं तमो घोरं पुरुषं च महौजसम्
तू मला मिठीत घेत असताना, झोपेने माझं भान हिरावून घेतलं. मग मला भयंकर अंधार आणि एक तेजस्वी, बलवान पुरुष दिसला.
तद्यदि त्वं विजानासि किं तद्ब्रूहि सुमध्यमे। स्वप्नो मे यदिवा दृष्टो यदि वा सत्यमेव तत्
हे काय होतं, हे तुला माहीत असेल तर सांग ना, सुंदर कटी असलेल्या सखी. मी स्वप्न पाहिलं होतं का, की ते खरंच घडलं?
तमुवाचाथ सावित्री रजनी व्यवगाहते। श्वस्ते सर्वंयथावृत्तमाख्यास्यामि नृपात्मज
मग सावित्रीने, रात्र गडद होत असताना, त्याला सांगितलं—'राजपुत्रा, उद्या पहाटे मी तुला सगळं जसं घडलं तसं सांगीन.'
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते पितरौ पश्य सुव्रत। विगाढा रजनी चेयं निवृत्तश्च दिवाकरः
उठ, उठ, तुझं भलं होवो! आपल्या आईवडिलांना पाहा, दृढनिश्चयी. ही रात्र गडद झाली आहे आणि सूर्यही मावळला आहे.
नक्तंचराश्चरन्त्येते हृष्टाः क्रूराभिभाषिणः। श्रूयन्ते पर्णशब्दाश्च मृगाणां चरतां वने
आता रात्री हिंडणारे प्राणी आनंदाने आणि कठोर आवाजात बोलत फिरत आहेत. पानांची सळसळ आणि जंगलात हिंडणाऱ्या हरणांचा आवाज ऐकू येतो.
एता घोरं शिवा नादान्दिशं दक्षिणपश्चिमाम्। आस्थाय विरुवन्त्युग्राः कम्पयन्त्यो मनो मम
ते भयंकर प्राणी, अशुभ आणि भीतीदायक आवाज करत, दक्षिण-पश्चिम दिशेकडून डरकाळ्या फोडत आहेत, त्यामुळे माझं मन घाबरलं आहे.
वनं प्रतिभयाकारं घनेन तमसा वृतम्। न विज्ञास्यसि पन्थानं गन्तुं चैव न शक्ष्यसि
हे जंगल दाट अंधाराने झाकलं गेलं आहे आणि भीतीदायक दिसतंय. तुला रस्ता ओळखता येणार नाही, आणि पुढे जाता येणार नाही.
अस्मिन्न वने दग्धे शुष्कवृक्षः स्थितो ज्वलन्। वायुना धम्यमानोत्र दृश्यतेऽग्निः क्वचित्क्वचित्
या जंगलात जळून गेलेली, कोरडी झाडं उभी आहेत. वाऱ्याने पेटलेली आग कुठे कुठे दिसते.