साऽभिवाद्याब्रवीच्छ्वश्रूं श्वशुरं च महाव्रता। अयं गच्छति मे भर्ता फलाहारो महावनम्
सावित्रीने सासू-सासऱ्यांना नम्रपणे वंदन करून सांगितले, 'माझे पती, जे फळाहार करतात, ते मोठ्या जंगलात जात आहेत.'
इच्छेयमभ्यनुज्ञाता आर्यया श्वशुरेण ह। अनेन सह निर्गन्तुं न मेऽद्य विरहः क्षमः
'माझ्या सासू-सासऱ्यांनी कृपया परवानगी द्यावी, मी त्यांच्यासोबत बाहेर जावे अशी माझी इच्छा आहे; आज त्यांच्यापासून दूर राहणे मला शक्य नाही.'
गुर्वग्निहोत्रार्तकृतेप्रस्थितश्च सुतस्तव। न निवार्यो निवार्यः स्यादन्यथा प्रस्थितो वनम्
'तुमचा मुलगा गुरुजन आणि अग्निहोत्राच्या कार्यासाठी निघून गेला आहे; तो एकदा जंगलात गेला की, त्याला थांबवू नये.'
संवत्सरः किंचिदूनो न निष्क्रान्ताऽहमाश्रमात्। वनं कुसुमितं द्रष्टुं परं कौतूहलं हि मे
'आश्रमातून बाहेर पडून वर्षही पूर्ण झाले नाही; मला फुलांनी बहरलेले जंगल पाहण्याची फारच उत्सुकता आहे.'
यदा प्रभृति सावित्री पित्रा दत्ता स्नाषु मम। नानयाऽभ्यर्थनायुक्तमुक्तपूर्वं स्मराम्यहम्
सावित्रीला तिच्या वडिलांनी मला दिल्यापासून, तिने कधीच काही मागितले नाही किंवा अयोग्य बोलले नाही, असं मला आठवत नाही.
तदेषा लभतां कामं यथाभिलषितं वधूः। अप्रमादश्च कर्तव्यः पुत्रि सत्यवतः पथि
ही वधू ज्या गोष्टीची इच्छा करते, ती तिला मिळू दे. आणि मुली, सत्याच्या मार्गावर तू नेहमी सावध राहा.
उभाभ्यामभ्यनुज्ञाता सा जगाम यशस्विनी। सहभर्त्रा हसन्तीव हृदयेन विदूयता
दोघांनी परवानगी दिल्यावर, ती कीर्तीवान स्त्री आपल्या पतीसोबत निघाली. ती जणू हसत होती, पण तिचं मन मात्र दुःखाने भरलेलं होतं.
सा वनानि विचित्राणि रमणीयानि सर्वशः। मयूरगणजुष्टानि ददर्श विपुलेक्षणा
ती मोठ्या डोळ्यांनी सर्वत्र सुंदर आणि वेगवेगळ्या रंगांची, मोरांनी भरलेली वनं पाहू लागली.
नदीः पुण्यवहाश्चैव पुष्पितांश्च नगोत्तमान्। सत्यवानाह पश्येति सावित्रीं मधूरं वचः
तिने पवित्र नद्या आणि फुलांनी डवरलेले उंच डोंगर पाहिले. सत्यवान गोड शब्दात म्हणाला, 'सावित्री, पाहा!'
नीरीक्षमाणा भर्तारं सर्वावस्थमनिन्दिता। मृतमेव हिं मेने काले मुनिवचः स्मरन्
ती नेहमी आपल्या पतीकडे पाहत होती, कुठल्याही परिस्थितीत दोष न लावता. तिला ऋषींच्या शब्दांची आठवण येत होती आणि मनात तिने त्याला जणू मृत मानलं होतं.
अनुव्रजन्ती भर्तारं जगाम मृदुगामिनी। द्विधेव हृदयं कृत्वा तं च कालमवेक्षती
ती मृदू चालणारी सावित्री आपल्या पतीच्या मागे चालत होती, जणू तिचं हृदय दोन भाग झालं आहे, आणि ती त्या ठरलेल्या वेळेकडे लक्ष ठेवून होती.
अथ भार्यासहायः स फलान्यादाय वीर्यवान्। कठिनं पूरयामास ततः काष्ठान्यपाटयत्
मग, आपल्या पत्नीबरोबर तो बलवान सत्यवान फळं गोळा करू लागला आणि कठीण लाकूड फोडायला लागला.
तस्य पाटयतः काष्ठं स्वेदो वै समजायत। व्यायामेन च तेनास्य जज्ञे शिरसि वेदना
लाकूड फोडताना त्याच्या अंगावर घाम आला; त्या श्रमामुळे त्याच्या डोक्यात वेदना निर्माण झाली.
सोऽभिगम्य प्रियां भार्यामुवाच श्रमपीडितः। व्यायामेन ममानेन जाता शिरसि वेदना
तो थकून आपल्या प्रिय पत्नीपाशी गेला आणि म्हणाला, 'या श्रमामुळे माझ्या डोक्यात वेदना झाली आहे.'
अङ्गानि चैव सावित्रि हृदयं दूयतीव च। अस्वस्थमिव चात्मानं लक्षये मितभाषिणि
'सावित्री, माझे हातपाय आणि हृदय जणू तुटल्यासारखे वाटत आहेत; मी स्वतःला बरे वाटत नाही, ओ थोडक्यात बोलणाऱ्या.'
शूलैरिव शिरो विद्धमिदं संलक्षयाम्यहम्। `भ्रमन्तीव दिशः सर्वाश्चक्रारूढं मनो मम'। तत्स्वप्तुमिच्छे कल्याणि न स्तातुं शक्तिरस्ति मे
'माझं डोकं जणू शूलांनी टोचल्यासारखं दुखतंय; सर्व दिशांना सारखं फिरतंय, मन जणू चाकावर बसलं आहे. म्हणून, सुकन्या, मला झोपायचं आहे; उभं राहण्याची ताकद नाही.'
सा समासाद्य सावित्री भर्तारमुपगम्य च। उत्सङ्गेऽस्य शिर कृत्वा निषसाद महीतले
तेव्हा सावित्री आपल्या पतीजवळ गेली, त्याचं डोकं आपल्या मांडीवर ठेवून ती जमिनीवर बसली.
ततः सा नारदवचो विमृशन्ती तपस्विनी। तं मुहूर्तं क्षणं वेलां दिवसं च युयोज ह
नंतर, नारदांच्या शब्दांचा विचार करत, ती तपस्विनी त्या क्षण, वेळ, दिवस यांची मोजणी करू लागली.
हन्त प्राप्तः स कालोऽयमिति चिन्तापरा सती'। मुहूर्तादेव चापश्य्पुरुषं रक्तवाससम्। वद्धमौलिं वपुष्मन्तमादित्यसमतेजसम्
'हाय, तो वेळ आलाच,' असं मनात येताच, काही क्षणातच तिने एक तेजस्वी, लाल वस्त्र घातलेला, केस बांधलेला, सूर्यासारखा तेजस्वी पुरुष पाहिला.
श्यामावदातं रक्ताक्षं पाशहस्तं भयावहम्। स्थितं सत्यवतः पार्श्वे निरीक्षन्तं तमेव च
तो काळसर पण उजळ, लाल डोळ्यांचा, हातात फास असलेला, भीतीदायक पुरुष सत्यवानच्या बाजूला उभा होता आणि फक्त त्याच्याकडे पाहत होता.
तं दृष्ट्वासहसोत्थाय भर्तुन्यस्य शनैः शिरः। कृताञ्जलिरुवाचार्ता हृदयेन प्रवेपती
त्याला पाहून, ती पटकन उठली, हळूच पतीचं डोकं खाली ठेवून, हात जोडून, मनात घाबरून, व्याकुळ होऊन बोलू लागली.
दैवतंत्वाभिजानामि वपुरेतद्ध्यमानुषम्। कामया ब्रूहि देवेश कस्त्वं किंच चिकीर्षसि
‘मी तुला देवता म्हणून ओळखते; हे रूप मानवाचं नाही. खरं खरं सांग, देवाधिदेव, तू कोण आहेस आणि काय करणार आहेस?’
पतिव्रताऽसि सावित्रि तथैव च तपोन्विता। अस्त्वामभिभाषामि विद्धि मां त्वं शुभे यमम्
सावित्री, तू पतीव्रता आहेस आणि मोठ्या तपाने युक्त आहेस. तरीही, शुभे, मी तुझ्याशी बोलतो — मला ओळख, मी यम आहे.
अयं ते रसत्यवान्भर्ता क्षीणायुः पार्थिवात्मजः। नेष्यामि तमहं बद्ध्वा विद्ध्येतन्मे चीकिर्षितं
हा तुझा पती, राजपुत्र, त्याचे आयुष्य संपले आहे. मी त्याला बांधून घेऊन जाणार आहे — हेच माझे ठरवलेले आहे, हे जाण.
श्रूयते भगवन्दूतास्तवागच्छन्ति मानवान्। नेतुं किल भवान्कस्मादागतोसि स्वयं प्रभो
भगवंत, असं ऐकलं जातं की तुझे दूत माणसांना न्यायला येतात. मग, प्रभो, तू स्वतः इथे का आला आहेस?
इत्युक्तः पितृराजस्तां भगवान्स्वचिकीर्षितम्। यथावत्सर्वमाख्यातुं तत्प्रियार्थं प्रचक्रमे
ती असे म्हणताच, पितरांचा राजा, तिला आनंद द्यावा म्हणून, आपल्या इच्छेप्रमाणे सगळं नीट सांगू लागला.
अयं च धर्मसंयुक्तो रूपवान्गुणसागरः। नार्हो मत्पुरुषैर्नेतुमतोस्मि स्वयमागतः
हा पुरुष धर्मशील, देखणा आणि गुणांचा सागर आहे. माझ्या दूतांनी त्याला न्यायला योग्य नाही, म्हणून मी स्वतः आलो आहे.
ततः सत्यवतः कायात्पाशबद्धं वशंगतम्। अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं निश्चकर्ष यमो बलात्
मग यमाने सत्यवतानं शरीरातून अंगठ्याएवढ्या आकाराचा, बांधलेला आणि वश झालेला पुरुष जबरदस्तीने बाहेर काढला.
ततः समुद्धृतप्राणं गतश्वासं हतप्रभम्। निरविचेष्टंशरीरं तद्बभूवाप्रियदर्सनम्
मग, प्राण निघून गेल्यावर, श्वास थांबल्यावर आणि तेज हरपल्यावर, सत्यवतानं शरीर निश्चल आणि भयानक दिसू लागलं.
यमस्तु तं ततो बद्ध्वा प्रयातो दक्षिणामुखः। सावित्री चैव दुःखार्ता यममेवान्वगच्छत
यमाने त्याला बांधून दक्षिणेकडे तोंड करून नेले; आणि सावित्री, दुःखाने व्याकुळ, यमामागे गेली.