त्रयोदश्यां चोपवासं प्रतिपत्सु च पारणम्। आयुष्यं वर्धते भर्तुर्व्रतेनानि भारत
त्रयोदशीला तिने उपवास केला आणि ठरलेल्या दिवशी उपवास सोडला; तिच्या व्रतामुळे पतीचं आयुष्य वाढलं, हे भरतवंशीय.
तं श्रुत्वा रकनियमं तस्या भृशं दुःखान्वितो नृपः। उत्थाय वाक्यं सावित्रीमब्रवीत्परिसान्त्वयन्
तिच्या कठोर नियमांची बातमी ऐकून राजा फार दुःखी झाला; तो उठून सावित्रीला धीर देणारे शब्द बोलला.
अतितीव्रोऽयमारम्भस्त्वयाऽऽरब्धो नृपात्मजे। तिसृणां वसतीनां हि स्तानं परमदुश्चरम्
राजकन्ये, हे व्रत तू फार कठीण घेतलं आहेस; जगातल्या स्त्रियांसाठी असं व्रत पाळणं अत्यंत अवघड आहे.
न कार्यस्तात संतापः पारयिष्याम्यहं व्रतम्। व्यसंसायकृतं हीदं व्यवसायश्च कारणम्
वडील, तुम्ही दुःखी होऊ नका; मी हे व्रत पूर्ण करीन. निश्चय हेच कारण आहे आणि निश्चय हेच साधन आहे.
व्रतं भिन्धीति वक्तुं त्वां नास्मि शक्तः कथंचन। पारयस्वेति वचनं युक्तमस्मद्विधो वदेत्
मी तुला व्रत सोड असं कधीच सांगू शकत नाही; माझ्यासारख्या माणसाने 'तू व्रत पूर्ण कर' असंच म्हणणं योग्य आहे.
एवमुक्त्वा द्युमत्सेनो विरराम महामनाः। तिष्ठन्ती चैव सावित्री काण्ठभूतेव लक्ष्यते
असं म्हणून महात्मा द्युमत्सेन शांत झाला; आणि सावित्री तिथेच खंबीरपणे उभी राहिली, जणू काही शिळेतून घडवली आहे.
श्वोभूते भर्तृमरणे सावित्र्या भरतर्षभ। दुःखान्वितायास्तिष्ठन्त्याः सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत
भरतश्रेष्ठा, सावित्रीच्या मनात दुःख भरलेलं असताना, दुसऱ्या दिवशी तिच्या पतीच्या मृत्यूची वाट पाहत ती रात्र कशीबशी संपली.
अद्य तद्दिवसं चेति हुत्वा दीप्तं हुताशनम्। युगमात्रोदिते सूर्येकृत्वा पौर्वाङ्णिकीः क्रियाः
त्या दिवशी सकाळी, सूर्य उगवल्यावर, तिने अग्नीत विधीपूर्वक होम केला आणि त्या दिवसासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व पूजा-उपचार पूर्ण केल्या.
व्रतं समाप्यसावित्री स्नात्वा शुद्धा यशस्विनी'। ततः सर्वान्द्विजान्वृद्धाञ्श्वश्रूं श्वशुरमेव च। अभिवाद्यानुपूर्व्येण प्राञ्जलिर्नियता स्थिता
व्रत पूर्ण करून, पवित्र आणि कीर्ती मिळवलेली सावित्री स्नान करून, सर्व द्विज, वयोवृद्ध, सासू-सासरे यांना नम्रपणे, हात जोडून आणि मन एकाग्र ठेवून नमस्कार केला.
अवैधव्याशिषस्ते तु सावित्र्यर्थं हिताः शुभाः। ऊचुस्तपस्विनः सर्वे तपोवननिवासिनः
मग त्या तपोवनात राहणाऱ्या सर्व तपस्वींनी सावित्रीच्या कल्याणासाठी आणि विधवा होऊ नये म्हणून शुभाशीर्वाद दिले.
एवमस्त्विति सावित्री ध्यानयोगपरायणा। मनसा ता गिरः सर्वाः प्रत्यगृह्णात्तपस्विनी
ध्यान आणि योगाला समर्पित असलेल्या सावित्रीने, 'तसेच होवो' असे मनाशी म्हणत, त्या सर्व शुभ वचनांचा स्वीकार केला.
तं कालं तं मुहूर्तं च प्रतीक्षन्ती नृपात्मजा। यथोक्तं नारदवचश्चिन्तयन्ती सुदुःखिता
राजकन्या सावित्री, फारच दुःखी मनाने, नारदांनी सांगितलेल्या त्या वेळेची आणि क्षणाची वाट पाहत होती आणि त्यांच्या शब्दांचा विचार करत होती.
ततस्तु श्वश्रूश्वशुरावूचतुस्तां नृपात्मजाम्। एकान्तमास्थितां वाक्यं प्रीत्या भरतसत्तम
भरतश्रेष्ठा, तेव्हा तिचे सासू-सासरे, ती एकटी बसली असताना, तिच्याजवळ प्रेमाने आले आणि तिला प्रेमळ शब्दांनी बोलले.
व्रतं यथोपदिष्टं तु तथा तत्पारितं त्वया। आहारकालः संप्राप्तः क्रियतां यदनन्तरम्
'तू व्रत जसे सांगितले तसे पूर्ण केलेस; आता जेवणाची वेळ आली आहे, पुढचे काय ते कर,' असे त्यांनी सांगितले.
अस्तं गते मयाऽऽदित्ये भोक्तव्यं कृतकामया। एष मे हृदि संकल्पः समयश्च कृतो मया
'माझ्या मनात ठाम संकल्प आहे आणि मी वचन दिले आहे की, सूर्य मावळल्यावरच मी जेवेन,' असे तिने उत्तर दिले.
एवं संभाषमाणायाः सावित्र्या भोजनं प्रति। स्कन्धे परशुमादाय सत्यवान्प्रस्थितो वनम्
सावित्री जेवणाबद्दल असे बोलत असताना, सत्यवानने आपल्या खांद्यावर कुऱ्हाड घेतली आणि तो जंगलात निघून गेला.
सावित्री त्वाह भर्तारं नैकस्त्वं गन्तुमर्हसि। सह त्वया गमिष्यामि न हित्वां हातुमुत्सहे
पण सावित्रीने आपल्या पतीला सांगितले, 'तुम्ही एकटे जाऊ नका; मीही तुमच्यासोबत येईन, कारण तुमच्यापासून दूर राहणे मला सहन होत नाही.'
वनं न गतपूर्वं ते दुःख पन्थाश्च भामिनि। व्रतोपवासक्षामा च कथं पद्भ्यां गमिष्यसि
'प्रिय, तू कधीच जंगलात गेली नाहीस, आणि हा रस्ता खूप कठीण आहे; व्रत आणि उपवासामुळे तू अशक्त झाली आहेस, पायी चालत तिथे कशी जाशील?'
उपवासान्न मे ग्लानिर्नास्ति चापि परिश्रमः। गमने च कृतोत्साहां प्रतिषेद्धुं न माऽर्हसि
'उपवासामुळे मला ना थकवा आला आहे, ना मी दमले आहे; मला जायची पूर्ण तयारी आहे, म्हणून मला थांबवू नका.'
यदि ते गमनोत्साहः करिष्यामि तव प्रयम्। मम त्वामन्त्रय गुरून्न मां दोषः स्पृशेदयम्
'तुला जायची खूप इच्छा असेल, तर मी तुझ्या इच्छेनुसार वागीन; पण आधी माझ्या गुरुजनांची परवानगी घे, म्हणजे माझ्यावर काही दोष येणार नाही.'
साऽभिवाद्याब्रवीच्छ्वश्रूं श्वशुरं च महाव्रता। अयं गच्छति मे भर्ता फलाहारो महावनम्
सावित्रीने सासू-सासऱ्यांना नम्रपणे वंदन करून सांगितले, 'माझे पती, जे फळाहार करतात, ते मोठ्या जंगलात जात आहेत.'
इच्छेयमभ्यनुज्ञाता आर्यया श्वशुरेण ह। अनेन सह निर्गन्तुं न मेऽद्य विरहः क्षमः
'माझ्या सासू-सासऱ्यांनी कृपया परवानगी द्यावी, मी त्यांच्यासोबत बाहेर जावे अशी माझी इच्छा आहे; आज त्यांच्यापासून दूर राहणे मला शक्य नाही.'
गुर्वग्निहोत्रार्तकृतेप्रस्थितश्च सुतस्तव। न निवार्यो निवार्यः स्यादन्यथा प्रस्थितो वनम्
'तुमचा मुलगा गुरुजन आणि अग्निहोत्राच्या कार्यासाठी निघून गेला आहे; तो एकदा जंगलात गेला की, त्याला थांबवू नये.'
संवत्सरः किंचिदूनो न निष्क्रान्ताऽहमाश्रमात्। वनं कुसुमितं द्रष्टुं परं कौतूहलं हि मे
'आश्रमातून बाहेर पडून वर्षही पूर्ण झाले नाही; मला फुलांनी बहरलेले जंगल पाहण्याची फारच उत्सुकता आहे.'
यदा प्रभृति सावित्री पित्रा दत्ता स्नाषु मम। नानयाऽभ्यर्थनायुक्तमुक्तपूर्वं स्मराम्यहम्
सावित्रीला तिच्या वडिलांनी मला दिल्यापासून, तिने कधीच काही मागितले नाही किंवा अयोग्य बोलले नाही, असं मला आठवत नाही.
तदेषा लभतां कामं यथाभिलषितं वधूः। अप्रमादश्च कर्तव्यः पुत्रि सत्यवतः पथि
ही वधू ज्या गोष्टीची इच्छा करते, ती तिला मिळू दे. आणि मुली, सत्याच्या मार्गावर तू नेहमी सावध राहा.
उभाभ्यामभ्यनुज्ञाता सा जगाम यशस्विनी। सहभर्त्रा हसन्तीव हृदयेन विदूयता
दोघांनी परवानगी दिल्यावर, ती कीर्तीवान स्त्री आपल्या पतीसोबत निघाली. ती जणू हसत होती, पण तिचं मन मात्र दुःखाने भरलेलं होतं.
सा वनानि विचित्राणि रमणीयानि सर्वशः। मयूरगणजुष्टानि ददर्श विपुलेक्षणा
ती मोठ्या डोळ्यांनी सर्वत्र सुंदर आणि वेगवेगळ्या रंगांची, मोरांनी भरलेली वनं पाहू लागली.
नदीः पुण्यवहाश्चैव पुष्पितांश्च नगोत्तमान्। सत्यवानाह पश्येति सावित्रीं मधूरं वचः
तिने पवित्र नद्या आणि फुलांनी डवरलेले उंच डोंगर पाहिले. सत्यवान गोड शब्दात म्हणाला, 'सावित्री, पाहा!'
नीरीक्षमाणा भर्तारं सर्वावस्थमनिन्दिता। मृतमेव हिं मेने काले मुनिवचः स्मरन्
ती नेहमी आपल्या पतीकडे पाहत होती, कुठल्याही परिस्थितीत दोष न लावता. तिला ऋषींच्या शब्दांची आठवण येत होती आणि मनात तिने त्याला जणू मृत मानलं होतं.