नित्यशश्चार्जवं तस्मिन्धृतिस्तत्रैव च ध्रुवा। संक्षेपतस्तपोवृद्धैः शीलवृद्धैश्च कथ्यते
त्याच्यात नेहमी प्रामाणिकपणा आणि दृढ निश्चय आहे; थोडक्यात सांगायचं तर, तपस्वी आणि सद्गुणी वडीलधाऱ्यांनी त्याचं असंच वर्णन केलं आहे.
गुणैरुपेतं सर्वैस्तं भगवन्प्रब्रवीषि मे। दोषानप्यस्य मे ब्रूहि यदि सन्तीह केचन
भगवंत, मला त्याचे सर्व गुण सांग, आणि जर काही दोष असतील तर तेही मला सांग.
एक एवास्य दोषो हि गुणानाक्रम्य तिष्ठति। स च दोषः प्रयत्नेन न शक्यमतिवर्तितुम्
त्याच्यात फक्त एकच दोष आहे, जो त्याच्या सर्व गुणांमध्ये उभा आहे; आणि तो दोष कितीही प्रयत्न केला तरी टाळता येत नाही.
एको दोषोऽस्ति नान्योऽस्य सोद्यप्रभृति सत्यवान्। संवत्सरेण क्षीणायुर्देहन्यासं करिष्यति
सत्यवान, त्याच्यात एकच दोष आहे, दुसरा नाही; आजपासून एक वर्षात त्याचं आयुष्य संपेल आणि तो शरीर सोडेल.
एहि सावित्रि गच्छस्व अन्यं वरय शोभने। तस्य दोषो महानेको गुणानाक्रम्य च स्थितः
सावित्री, ये आणि दुसरं कुणीतरी निवड, सुंदर मुली; त्याचा हा एक मोठा दोष सर्व गुणांवर भारी आहे.
यथा मे भगवानाह नारदो देवसत्कृतः। संवत्सरेण सोऽल्पायुर्देहन्यासं करिष्यति
जसा देवांनी सन्मानित नारद ऋषींनी मला सांगितलं, त्याचं आयुष्य थोडंच उरलं आहे; एक वर्षात तो शरीर सोडेल.
सकृदंशो निपतति सकृत्कन्या प्रदीयते। स कृदाह ददानीति त्रीण्येतानि सकृत्सकृते
भाग्य एकदाच दिलं जातं, कन्या एकदाच दिली जाते, आणि 'मी देतो' असं एकदाच म्हटलं जातं—ही तिन्ही गोष्टी फक्त एकदाच होतात.
दीर्घायुरथवाऽल्पायुः सगुणो निर्गुणोऽपि वा। सकृद्वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम्
तो दीर्घायुषी असो किंवा अल्पायुषी, गुणी असो किंवा नसो, मी एकदा निवडलेला पती पुन्हा बदलणार नाही.
मनसा निश्चयं कृत्वाततो वाचाऽभिधीयते। क्रियते कर्मणा पश्चात्प्रमाणं मे मनस्ततः
मी आधी मनात ठरवते, मग ते बोलून दाखवते, आणि नंतर कृती करते—माझ्यासाठी मन हेच प्रमाण आहे.
स्थिरा बुद्धिर्नरश्रेष्ठ सावित्र्या दुहितुस्तव। नैषा वारयितुं शक्या धर्मादस्मात्कथंचन
नरश्रेष्ठ, तुझ्या सावित्रीचं मन फार ठाम आहे; तिला कधीच धर्माच्या मार्गावरून परावृत्त करता येणार नाही.
नान्यस्मिन्पुरुषे सन्ति ये सत्यवति वै गुणाः। प्रदानमेव तस्मान्मे रोचते दुहितुस्तव
सत्यवतीचे जे गुण आहेत, ते दुसऱ्या कुठल्याही पुरुषात नाहीत. म्हणूनच मला माझी मुलगी त्याला द्यायला आवडते.
अविचाल्यमेतदुक्तं तथ्यं च भवता वचः। करिष्याम्येतदेवं च गुरुर्हि भगवान्मम
तुम्ही जे बोललात ते अढळ आणि सत्य आहे. मी अगदी तसंच करीन, कारण तो माझा गुरु आहे.
अविघ्नमस्तु सावित्र्याः प्रदाने दुहितुस्तव। साधयिष्याम्यहं तावत्सर्वेषां भद्रमस्तु वः
सावित्रीच्या विवाहात कोणतीही अडचण येऊ नये. मी हे पूर्ण करीन आणि सर्वांच्या भल्यासाठी शुभेच्छा देतो.
एवमुक्त्वा स्वमुत्पत्य नारदस्त्रिदिवं गतः। राजाऽपि दुहितुः सज्जं वैवाहिकमकारयत्
असं म्हणून नारद उठून स्वर्गात गेला. आणि राजाने आपल्या मुलीच्या लग्नाची तयारी सुरू केली.
अथ कन्याप्रदाने स तमेवार्थं विचिन्तयन्। समानित्ये च तत्सर्वंभाण्डं वैवाहिकं नृपः
मुलीच्या विवाहाचा विचार करत राजा लग्नासाठी लागणाऱ्या सर्व वस्तू एकत्र करू लागला.
ततो वृद्धान्द्विजान्सर्वानृत्विक्सभ्यपुरोहितान्। समाहूय दिने पुण्ये प्रययौ सह कन्यया
शुभ दिवशी त्याने सर्व वयोवृद्ध, ब्राह्मण, ऋत्विज आणि पुरोहितांना बोलावलं आणि मुलीसह निघाला.
मेध्यारण्यं स गत्वा च द्युमत्सेनाश्रमं नृपः। पद्भ्यामेव द्विजैः सार्धं राजर्षिं तमुपागमत्
राजा पवित्र अरण्यात जाऊन द्युमत्सेनाच्या आश्रमात पोहोचला आणि ब्राह्मणांसह पायी चालत त्या राजर्षीकडे गेला.
तत्रापश्यन्महाभागं सालवृक्षमुपाश्रितम्। कौश्यां बृस्यां समासीनं चक्षुर्हीनं नृपं तदा
तेथे त्याने मोठ्या भाग्यवान, दृष्टिहीन राजाला सालाच्या झाडाखाली, कुशाच्या आसनावर आणि मृगचर्मावर बसलेला पाहिला.
स राजा तस्य राजर्षेः कृत्वापूजां यथाऽर्हतः। वाचा सुनियतो भूत्वा चकारात्मनिवेदनम्
राजाने त्या राजर्षीला योग्य त्या सन्मानाने वंदन केलं आणि संयमितपणे बोलून आपली ओळख दिली.
तस्यार्ध्यमासं चैव गां चावेद्यस धर्मवित्। किमागमनमित्येवं राजा राजानमब्रवीत्
धर्म जाणणाऱ्याने त्याला अर्घ्य आणि गाय दिली आणि विचारलं, 'तुम्ही कशासाठी आलात?'
तस्य सर्वमभिप्रायमितिकर्तव्यतां च ताम्। सत्यवन्तं समुद्दिश्य सर्वमेव न्यवेदयत्
राजाने सत्यवानाच्या संदर्भात आपला सर्व हेतू आणि कारण स्पष्टपणे सांगितलं.
सावित्री नाम राजर्षे कन्येयं मम शोभना। तां स्वधर्मेण धर्मज्ञ स्नुषार्थे त्वं गृहाण मे
'ही सावित्री नावाची सुंदर मुलगी माझी कन्या आहे, राजर्षी. धर्मानुसार तिला तुमच्या सून म्हणून स्वीकारा.'
च्युताः स्म राज्याद्वनवासमाश्रिता- श्चराम धर्मं नियतास्तपस्विनः। कथं त्वनर्हा वनवासमाश्रमे सहिष्यति क्लेशमिमं सुता तव
'आम्ही राज्य गमावून वनवासात आलो आहोत आणि तपश्चर्या करत आहोत. तुमची मुलगी या कष्टांना नवे आहे, ती हे वनातील दुःख कसं सहन करील?'
सुखं च दुःखं च भवाभवात्मकं यदा विजानाति सुताऽहमेव च। न मद्विधे युज्यतेवाक्यमीदृशं विनिश्चयेनाभिगतोस्मि ते नृप
'माझी मुलगी आणि मी सुख-दुःख, येणं-जाणं याचं स्वरूप जाणतो. अशा प्रकारची वाक्ये माझ्यासारख्या व्यक्तीस शोभत नाहीत, राजन. मी ठाम निश्चयाने आलो आहे.'
आशां नार्हसि मे हन्तुं सौहृदात्प्रणतस्य च। अभितश्चागतं प्रेम्णा प्रत्याख्यातुं न माऽर्हसि
'मैत्रीपोटी आणि आदराने मी तुझ्याकडे आलो आहे, माझी आशा तू तोडू नकोस. प्रेमाने जवळ आलेल्याला तू नाकारू नकोस.'
अनुरूपो हि युक्तश्च त्वं ममाहं तवापि च। स्नुषां प्रतीच्छ मे कन्यां भार्यां सत्यवतस्ततः
'तू आणि मी दोघेही योग्य आहोत. म्हणून माझ्या मुलीला सत्यवानाची पत्नी म्हणून, तुझ्या सून म्हणून स्वीकार.'
पूर्वमेवाभिलवितः संबन्धो मे त्वया सह। भ्रष्टराज्यस्त्वहमिति तत एतद्विचारितम्
'तुझ्याशी नातं जोडण्याची इच्छा मला आधीच होती. मी राज्य गमावलं असलं तरी, म्हणूनच मी हा विचार केला.'
अभिप्रायस्त्वयं यो मे पूर्वमेवाभिकाङ्क्षितः। स निर्वर्ततु मेऽद्यैव काङ्क्षितो ह्यसि मेऽतिथिः
'माझी जी पूर्वीपासूनची इच्छा होती, ती आज पूर्ण होऊ दे. कारण तूच तो पाहुणा आहेस, ज्याची मी आतुरतेने वाट पाहत होतो.'
ततः सर्वान्समानाय्य द्विजानाश्रमवासिनः। यथाविधि समुद्वाहं कारयामासतुर्नृपौ
मग त्या दोन राजांनी आश्रमात राहणाऱ्या सर्व ब्राह्मणांना बोलावलं आणि योग्य रीतीने लग्न लावून दिलं.
दत्त्वा सोऽश्वपतिः कन्यां यथार्हं सपरिच्छदम्। ययौ स्वमेव भवनं युक्तः परमया मुदा
घोड्यांचा स्वामीने आपल्या मुलीला तिच्या दागिन्यांसह आणि सेविकांसह योग्य मान देऊन दिलं आणि अत्यंत आनंदाने आपल्या राजमहालात परत गेला.