एवं तीर्थेषु सर्वेषु धनोत्सर्गं नृपात्मजा। कुर्वी द्विजमुख्यानां तंतं देशं जगाम ह
सर्व तीर्थस्थळी राजकन्येने ब्राह्मणांना धनदान केले आणि त्या त्या प्रदेशातील श्रेष्ठ द्विजांना भेट दिली.
अथ मद्राधिपो राजा नारदेन समागतः। उपविष्टः सभामध्ये कथायोगेन भारत
मग, भारत, मद्र देशाचा राजा सभेमध्ये बसलेला असताना, नारदाशी संवाद साधत भेटला.
ततोऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमांस्तथा। आजगाम पितुर्वेश्म सावित्री सह मन्त्रिभिः
सर्व तीर्थस्थळे आणि आश्रमांना भेट देऊन, सावित्री मंत्र्यांसह आपल्या वडिलांच्या घरी परतली.
नारदेन सहासीनं सा दृष्ट्वा पितरं शुभा। उभयोरेव शिरसा चक्रे पादाभिवादनम्
ती शुभ्र कन्या वडीलांना नारदासोबत बसलेले पाहून, दोघांच्या पायांना वाकून नमस्कार केला.
क्व गताऽभूत्सुतेयं ते कुतश्चैवागता नृप। किमर्थं युवतीं भद्र न चैनां संप्रयच्छसि
राजा, तुझी मुलगी कुठे गेली होती आणि कुठून परतली? हे भद्र, तू या तरुणीचे लग्न का लावत नाहीस?
कार्येण खल्वनेनैव प्रेषिताद्यैव चागता। एतस्याः शृणु देवर्षे भर्तारं योऽनया वृतः
ती ह्याच कामासाठी पाठवली होती आणि आजच परत आली आहे; हे देवर्षे, तिने कोणाला नवरा म्हणून निवडले ते ऐक.
सा ब्रूहि विस्तरेणेति पित्रा संयोदिता शुभा। तदैव तस्य वचनं प्रतिगृह्येदमब्रवीत्
वडिलांनी तिला सविस्तर सांगायला सांगितले, तेव्हा त्या शुभ्र कन्येने त्यांचे शब्द मान्य करून असे सांगितले.
आसीत्साल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः। द्युमत्सेन इति ख्यातः पश्चाच्चान्धो बभूव ह
साल्व देशात धर्मशील असा एक क्षत्रिय राजा होता, त्याचे नाव द्युमत्सेन होते. नंतर तो आंधळा झाला.
विनष्टचक्षुषस्तस्य बालपुत्रस्य धीमतः। सामीप्येन हृतं राज्यं छिद्रेऽस्मिन्पूर्ववैरिणा
त्या बुद्धिमान राजाचे डोळे गेले तेव्हा, त्याच्या जवळील एक जुना शत्रू त्याच्या दुर्बलतेचा फायदा घेऊन त्याचे राज्य काबीज केले.
स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम्। महारण्यं गतश्चापि पस्तेषे महाव्रतः
तो आपल्या पत्नी आणि लहान मुलासह वनात गेला आणि त्या मोठ्या अरण्यात जाऊन कठोर व्रतांचे पालन करू लागला.
तस्य पुत्रः पुरे जातः संवृद्धश्च तपोवने। सत्यवाननुरूपो मे भर्तेति मनसा वृतः
त्याचा मुलगा नगरात जन्मला आणि तपोवनात वाढला; सत्यवान हा सर्व प्रकारे योग्य असून, मी मनाने त्यालाच नवरा म्हणून निवडले आहे.
अहो वत महत्पापं सावित्र्या नृपते कृतम्। अजानन्त्या यदनया गुणवान्सत्यवान्वृतः
अरे राजा, सावित्रीने हे किती मोठे पाप केले! तिने अज्ञानाने गुणी सत्यवानाची निवड केली आहे.
सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते। तथाऽस् ब्राह्मणाश्चक्रुर्नामैतत्सत्यवानिति
त्याच्या वडिलांनी नेहमी सत्य बोलले, त्याची आईसुद्धा सत्यच बोलायची. म्हणून ब्राह्मणांनी त्याचं नाव 'सत्यवान' ठेवलं, कारण तो नेहमी सत्य बोलतो.
बालस्याश्वाः प्रियाश्चास्य करोत्यश्वांश्च मृन्मयान्। चित्रेऽपि विलिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते
लहानपणी त्याला घोडे फार आवडायचे, तो मातीचे घोडे बनवायचा. चित्र काढताना सुद्धा तो घोड्यांचीच चित्रं काढायचा, म्हणून त्याला 'चित्राश्व' असंही म्हणतात.
अपीदानीं स तेजस्वी बुद्धिमान्वा नृपात्मजः। क्षमावानपि वा शृरः सत्यवान्पितृवत्सलः
आता तो तेजस्वी राजपुत्र पूर्वीप्रमाणेच बुद्धिमान, संयमी आणि वडिलांवर प्रेम करणारा आहे का?
विवस्वानिव तेजस्वी वृहस्पतिसमो मतौ। महेन्द्र इवन वीरश्च वसुधेव क्षमान्वितः
तो सूर्यासारखा तेजस्वी आहे, बृहस्पतीसारखा बुद्धिमान आहे, इंद्रासारखा शूर आहे आणि पृथ्वीप्रमाणे सहनशील आहे.
अपि राजात्मजो दाता ब्रह्मण्यश्चापि सत्यवान्। रूपवानप्युदारो वाऽप्यथवा प्रियदर्शनः
तो राजपुत्र उदार आहे, ब्राह्मणांवर प्रेम करणारा, सत्यवचन असणारा, देखणा, मोठ्या मनाचा आणि सर्वांना आवडणारा आहे.
सांकृते रन्तिदेवस् स्वशक्त्या दानतः समः। ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिरौशीनरो यथा
दान देण्यात तो आपल्या ताकदीप्रमाणे रंतिदेवसारखा आहे; ब्राह्मणांवर प्रेम करणारा आणि सत्य बोलणारा, शिबी आणि उशीनरासारखा आहे.
ययातिरिव चोदारः सोमवत्प्रियदर्शनः। रूपेणान्यतमोऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली
तो ययातीसारखा उदार आहे, सोमासारखा मनमोहक आहे; सौंदर्यात अश्विनीकुमारांइतका आहे आणि द्युमत्सेनाचा हा मुलगा बळकट आहे.
स वदान्यः स तेजस्वीधीमांश्चैव क्षमान्वितः'। स दान्तः स मृदुः शूरः स सत्यः संयतेन्द्रियः। सन्मैत्रः सोनसूयश्च स ह्रीमान्द्युतिमांश्च सः
तो उदार आहे, तेजस्वी आहे, बुद्धिमान आहे, संयमी आहे, स्वतःवर ताबा ठेवणारा आहे, मृदू आहे, शूर आहे, सत्यवचन आहे, इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवणारा आहे, सर्वांशी मैत्रीपूर्ण आहे, द्वेष न करणारा आहे, लाजाळू आहे आणि तेजस्वी आहे.
नित्यशश्चार्जवं तस्मिन्धृतिस्तत्रैव च ध्रुवा। संक्षेपतस्तपोवृद्धैः शीलवृद्धैश्च कथ्यते
त्याच्यात नेहमी प्रामाणिकपणा आणि दृढ निश्चय आहे; थोडक्यात सांगायचं तर, तपस्वी आणि सद्गुणी वडीलधाऱ्यांनी त्याचं असंच वर्णन केलं आहे.
गुणैरुपेतं सर्वैस्तं भगवन्प्रब्रवीषि मे। दोषानप्यस्य मे ब्रूहि यदि सन्तीह केचन
भगवंत, मला त्याचे सर्व गुण सांग, आणि जर काही दोष असतील तर तेही मला सांग.
एक एवास्य दोषो हि गुणानाक्रम्य तिष्ठति। स च दोषः प्रयत्नेन न शक्यमतिवर्तितुम्
त्याच्यात फक्त एकच दोष आहे, जो त्याच्या सर्व गुणांमध्ये उभा आहे; आणि तो दोष कितीही प्रयत्न केला तरी टाळता येत नाही.
एको दोषोऽस्ति नान्योऽस्य सोद्यप्रभृति सत्यवान्। संवत्सरेण क्षीणायुर्देहन्यासं करिष्यति
सत्यवान, त्याच्यात एकच दोष आहे, दुसरा नाही; आजपासून एक वर्षात त्याचं आयुष्य संपेल आणि तो शरीर सोडेल.
एहि सावित्रि गच्छस्व अन्यं वरय शोभने। तस्य दोषो महानेको गुणानाक्रम्य च स्थितः
सावित्री, ये आणि दुसरं कुणीतरी निवड, सुंदर मुली; त्याचा हा एक मोठा दोष सर्व गुणांवर भारी आहे.
यथा मे भगवानाह नारदो देवसत्कृतः। संवत्सरेण सोऽल्पायुर्देहन्यासं करिष्यति
जसा देवांनी सन्मानित नारद ऋषींनी मला सांगितलं, त्याचं आयुष्य थोडंच उरलं आहे; एक वर्षात तो शरीर सोडेल.
सकृदंशो निपतति सकृत्कन्या प्रदीयते। स कृदाह ददानीति त्रीण्येतानि सकृत्सकृते
भाग्य एकदाच दिलं जातं, कन्या एकदाच दिली जाते, आणि 'मी देतो' असं एकदाच म्हटलं जातं—ही तिन्ही गोष्टी फक्त एकदाच होतात.
दीर्घायुरथवाऽल्पायुः सगुणो निर्गुणोऽपि वा। सकृद्वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम्
तो दीर्घायुषी असो किंवा अल्पायुषी, गुणी असो किंवा नसो, मी एकदा निवडलेला पती पुन्हा बदलणार नाही.
मनसा निश्चयं कृत्वाततो वाचाऽभिधीयते। क्रियते कर्मणा पश्चात्प्रमाणं मे मनस्ततः
मी आधी मनात ठरवते, मग ते बोलून दाखवते, आणि नंतर कृती करते—माझ्यासाठी मन हेच प्रमाण आहे.
स्थिरा बुद्धिर्नरश्रेष्ठ सावित्र्या दुहितुस्तव। नैषा वारयितुं शक्या धर्मादस्मात्कथंचन
नरश्रेष्ठ, तुझ्या सावित्रीचं मन फार ठाम आहे; तिला कधीच धर्माच्या मार्गावरून परावृत्त करता येणार नाही.