यौवनस्थां तु तां दृष्ट्वा स्वां सुतां देवरूपिणीम्। अयाच्यमानां च वरैर्नृपतिर्दुःखितोऽभवत्
आपली कन्या युवावस्थेत, देवतेसारखी रूपवान असूनही, कोणीही तिचा विवाह मागत नाही हे पाहून राजा दुःखी झाला.
पुत्रि प्रदानकालस्ते न च कश्चिद्वृणोति माम्। स्वयमन्विच्छ भर्तारं गुणैः सदृशमात्मनः
मुली, तुझ्या विवाहाचा काळ आला आहे, पण कोणीही माझ्याकडे मागणी करत नाही; तू स्वतः आपल्या गुणांना साजेसा वर शोध.
प्रार्थितः पुरुषो यश्च स निवेद्यस्त्वया मम। विमृश्याहं प्रदास्यामि वरय त्वं यथेप्सितम्
तुला जो पुरुष आवडेल, तो मला सांग; मी विचार करून तुला त्याच्याशी विवाह देईन—तू जसा हवा तसा वर निवड.
श्रुतं हि धर्मशास्त्रेषु पठ्यमानं द्विजातिभिः। तथा त्वमपिकल्याणि गदतो मे वचः शृणु
कारण धर्मशास्त्रात, ब्राह्मणांनी वाचलेले असे ऐकले आहे; म्हणून, कल्याणी, मी जे सांगतो ते तू ऐक.
अप्रदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपयन्पतिः। मृते पितरि पुत्रश्च वाच्यो मातुररक्षिता
आपली मुलगी दुसऱ्याला देत नाही असा वडील निंदेला पात्र असतो, आणि जिचा स्वीकार करत नाही असा नवरा देखील दोषी ठरतो. वडील मरण पावल्यावर, आईचे रक्षण न करणारा मुलगाही निंदेला पात्र असतो.
इदं मे वचनं क्षुत्वा भर्तुरन्वेषणे न्वर। देवतानां यथा याच्यो न भवेयं तथा कुरु
हे माझे बोल ऐक, नवऱ्याच्या शोधात मला देवांकडून काही मागावे लागते तसे मागावे लागू नये, असेच करून दे.
एवमुक्त्वा दुहितरं तथा वृद्धांश्च मन्त्रिणः। व्यादिदेशानुयात्रं च गम्यतां चेत्यचोदयत्
अशी आपली मुलगी आणि वयोवृद्ध मंत्र्यांना सांगून, त्याने सोबत जाण्याची आणि निघण्याची आज्ञा दिली.
साऽभिवाद्य पितुः पादौ व्रीडितेव मनस्विनी। पितुर्वचनमाज्ञाय निर्जगामाविचारितम्
ती मनाने लाजरी आणि उच्च विचारांची, वडिलांच्या पायांना वंदन करून, त्यांची आज्ञा ऐकून, कुठलीही शंका न ठेवता निघून गेली.
सा हैमं रथमास्थाय स्थविरैः सचिवैर्वृता। तपोवनानिरम्याणि राजर्षीणां जगाम ह
ती सोन्याच्या रथात बसून, वयोवृद्ध मंत्र्यांच्या सोबतीने, राजर्षींच्या तपोवनांकडे गेली.
मान्यानां तत्र वृद्धानां कृत्वा पादाभिवादनम्। वनानि क्रमशस्तात सर्वाण्येवाभ्यगच्छत
तेथे तिने मान्य वयोवृद्धांना पायांवर वाकून नमस्कार केला आणि मग सर्व वनांना एकामागून एक भेट दिली.
एवं तीर्थेषु सर्वेषु धनोत्सर्गं नृपात्मजा। कुर्वी द्विजमुख्यानां तंतं देशं जगाम ह
सर्व तीर्थस्थळी राजकन्येने ब्राह्मणांना धनदान केले आणि त्या त्या प्रदेशातील श्रेष्ठ द्विजांना भेट दिली.
अथ मद्राधिपो राजा नारदेन समागतः। उपविष्टः सभामध्ये कथायोगेन भारत
मग, भारत, मद्र देशाचा राजा सभेमध्ये बसलेला असताना, नारदाशी संवाद साधत भेटला.
ततोऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमांस्तथा। आजगाम पितुर्वेश्म सावित्री सह मन्त्रिभिः
सर्व तीर्थस्थळे आणि आश्रमांना भेट देऊन, सावित्री मंत्र्यांसह आपल्या वडिलांच्या घरी परतली.
नारदेन सहासीनं सा दृष्ट्वा पितरं शुभा। उभयोरेव शिरसा चक्रे पादाभिवादनम्
ती शुभ्र कन्या वडीलांना नारदासोबत बसलेले पाहून, दोघांच्या पायांना वाकून नमस्कार केला.
क्व गताऽभूत्सुतेयं ते कुतश्चैवागता नृप। किमर्थं युवतीं भद्र न चैनां संप्रयच्छसि
राजा, तुझी मुलगी कुठे गेली होती आणि कुठून परतली? हे भद्र, तू या तरुणीचे लग्न का लावत नाहीस?
कार्येण खल्वनेनैव प्रेषिताद्यैव चागता। एतस्याः शृणु देवर्षे भर्तारं योऽनया वृतः
ती ह्याच कामासाठी पाठवली होती आणि आजच परत आली आहे; हे देवर्षे, तिने कोणाला नवरा म्हणून निवडले ते ऐक.
सा ब्रूहि विस्तरेणेति पित्रा संयोदिता शुभा। तदैव तस्य वचनं प्रतिगृह्येदमब्रवीत्
वडिलांनी तिला सविस्तर सांगायला सांगितले, तेव्हा त्या शुभ्र कन्येने त्यांचे शब्द मान्य करून असे सांगितले.
आसीत्साल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः। द्युमत्सेन इति ख्यातः पश्चाच्चान्धो बभूव ह
साल्व देशात धर्मशील असा एक क्षत्रिय राजा होता, त्याचे नाव द्युमत्सेन होते. नंतर तो आंधळा झाला.
विनष्टचक्षुषस्तस्य बालपुत्रस्य धीमतः। सामीप्येन हृतं राज्यं छिद्रेऽस्मिन्पूर्ववैरिणा
त्या बुद्धिमान राजाचे डोळे गेले तेव्हा, त्याच्या जवळील एक जुना शत्रू त्याच्या दुर्बलतेचा फायदा घेऊन त्याचे राज्य काबीज केले.
स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम्। महारण्यं गतश्चापि पस्तेषे महाव्रतः
तो आपल्या पत्नी आणि लहान मुलासह वनात गेला आणि त्या मोठ्या अरण्यात जाऊन कठोर व्रतांचे पालन करू लागला.
तस्य पुत्रः पुरे जातः संवृद्धश्च तपोवने। सत्यवाननुरूपो मे भर्तेति मनसा वृतः
त्याचा मुलगा नगरात जन्मला आणि तपोवनात वाढला; सत्यवान हा सर्व प्रकारे योग्य असून, मी मनाने त्यालाच नवरा म्हणून निवडले आहे.
अहो वत महत्पापं सावित्र्या नृपते कृतम्। अजानन्त्या यदनया गुणवान्सत्यवान्वृतः
अरे राजा, सावित्रीने हे किती मोठे पाप केले! तिने अज्ञानाने गुणी सत्यवानाची निवड केली आहे.
सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते। तथाऽस् ब्राह्मणाश्चक्रुर्नामैतत्सत्यवानिति
त्याच्या वडिलांनी नेहमी सत्य बोलले, त्याची आईसुद्धा सत्यच बोलायची. म्हणून ब्राह्मणांनी त्याचं नाव 'सत्यवान' ठेवलं, कारण तो नेहमी सत्य बोलतो.
बालस्याश्वाः प्रियाश्चास्य करोत्यश्वांश्च मृन्मयान्। चित्रेऽपि विलिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते
लहानपणी त्याला घोडे फार आवडायचे, तो मातीचे घोडे बनवायचा. चित्र काढताना सुद्धा तो घोड्यांचीच चित्रं काढायचा, म्हणून त्याला 'चित्राश्व' असंही म्हणतात.
अपीदानीं स तेजस्वी बुद्धिमान्वा नृपात्मजः। क्षमावानपि वा शृरः सत्यवान्पितृवत्सलः
आता तो तेजस्वी राजपुत्र पूर्वीप्रमाणेच बुद्धिमान, संयमी आणि वडिलांवर प्रेम करणारा आहे का?
विवस्वानिव तेजस्वी वृहस्पतिसमो मतौ। महेन्द्र इवन वीरश्च वसुधेव क्षमान्वितः
तो सूर्यासारखा तेजस्वी आहे, बृहस्पतीसारखा बुद्धिमान आहे, इंद्रासारखा शूर आहे आणि पृथ्वीप्रमाणे सहनशील आहे.
अपि राजात्मजो दाता ब्रह्मण्यश्चापि सत्यवान्। रूपवानप्युदारो वाऽप्यथवा प्रियदर्शनः
तो राजपुत्र उदार आहे, ब्राह्मणांवर प्रेम करणारा, सत्यवचन असणारा, देखणा, मोठ्या मनाचा आणि सर्वांना आवडणारा आहे.
सांकृते रन्तिदेवस् स्वशक्त्या दानतः समः। ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिरौशीनरो यथा
दान देण्यात तो आपल्या ताकदीप्रमाणे रंतिदेवसारखा आहे; ब्राह्मणांवर प्रेम करणारा आणि सत्य बोलणारा, शिबी आणि उशीनरासारखा आहे.
ययातिरिव चोदारः सोमवत्प्रियदर्शनः। रूपेणान्यतमोऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली
तो ययातीसारखा उदार आहे, सोमासारखा मनमोहक आहे; सौंदर्यात अश्विनीकुमारांइतका आहे आणि द्युमत्सेनाचा हा मुलगा बळकट आहे.
स वदान्यः स तेजस्वीधीमांश्चैव क्षमान्वितः'। स दान्तः स मृदुः शूरः स सत्यः संयतेन्द्रियः। सन्मैत्रः सोनसूयश्च स ह्रीमान्द्युतिमांश्च सः
तो उदार आहे, तेजस्वी आहे, बुद्धिमान आहे, संयमी आहे, स्वतःवर ताबा ठेवणारा आहे, मृदू आहे, शूर आहे, सत्यवचन आहे, इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवणारा आहे, सर्वांशी मैत्रीपूर्ण आहे, द्वेष न करणारा आहे, लाजाळू आहे आणि तेजस्वी आहे.