नात्मानमनुशोचामि नेमान्भ्रातॄन्महामुने। हरणं चापि राज्यस् यथेमां द्रुपदात्मजाम्
महामुने, मला स्वतःसाठी, या माझ्या भावांसाठी, राज्य गमावल्यामुळे किंवा द्रुपदाच्या कन्येसाठीही शोक वाटत नाही.
द्यूते दुरात्मभिः क्लिष्टाः कृष्णया तारिता वयम्। जयद्रथेन चपुनर्वनाच्चापि हृता बलात्
फसवणूक करणाऱ्या दुष्ट लोकांनी आम्हाला जुगारात त्रास दिला, तेव्हा कृष्णेने आम्हाला वाचवले; आणि नंतर जयद्रथाने व राक्षसानेही आम्हाला जबरदस्तीने पकडले.
अस्ति सीमन्तिनी काचिद्दृष्टपूर्वाऽपिवा श्रुता। पतिव्रता महाभागा यथेयं द्रुपदात्मजा
द्रुपदाच्या कन्येसारखी पतीपरायण आणि भाग्यवती स्त्री पूर्वी कधी पाहिली किंवा ऐकली आहे का?
शृणु राजन्कुलस्त्रीणां महाभाग्यं युधिष्ठिर। सर्वमेतद्यथाप्राप्तं सावित्र्या राजकन्यया
राजा युधिष्ठिरा, कुलीन स्त्रियांचे मोठे भाग्य ऐक. हे सर्व पूर्वीही घडले आहे, जसे राजकन्या सावित्रीच्या बाबतीत घडले.
आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा राजा परमधार्मिकः। ब्रह्मण्यश्चमहात्मा च सत्यसन्धो जितेन्द्रियः
मद्र देशात एक धर्मनिष्ठ, अत्यंत सद्गुणी, ब्राह्मणांना मानणारा, मोठ्या मनाचा, सत्यवचन पाळणारा आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला राजा होता.
यज्वा दानपतिर्दक्षः पौरजानपदप्रियः। पार्थिवोऽश्वपतिर्नाम सर्वभूतहिते रतः
तो यज्ञ करणारा, दानशूर, कुशल, नगर आणि गावातील लोकांचा लाडका, सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी झटणारा अश्वपति नावाचा राजा होता.
क्षमावाननपत्यश्च सत्यवाग्विजितेन्द्रियः। अतिक्रान्तेन वयसा संतापमुपजग्मिवान्
तो क्षमाशील, संतान नसलेला, सत्य बोलणारा आणि इंद्रियांवर ताबा असलेला होता. वय वाढल्यावर त्याला दुःखाने ग्रासले.
अपत्योत्पादनार्थं च तीव्रं नियममास्थितः। काले परिमिताहारो ब्रहमचारी जितेन्द्रियः
संततीसाठी त्याने कठोर व्रत स्वीकारले, योग्य वेळी थोडेच अन्न घेतले, ब्रह्मचर्य पाळले आणि इंद्रियांवर ताबा ठेवला.
हुत्वा शतसहस्रं स सावित्र्या राजसत्तम। षष्ठेषष्ठे तदाकाले बभूव मितमोजनः
त्या श्रेष्ठ राजाने सावित्रीसह एक लाख होम केले; दर सहाव्या महिन्याला तो फारच थोडे अन्न घेत असे.
एतेन नियमेनासीद्वर्षाण्यष्टादशैव तु। पूर्णे त्वष्टादशे वर्षे सावित्री तुष्टिमभ्यगात्
अशा प्रकारे अठरा वर्षे गेली; अठरावे वर्ष पूर्ण होताच सावित्री तृप्त झाली.
रूपिणी तु तदा राजन्दर्शयामास तं नृपम्। अग्निहोत्रात्समुत्थाय हर्षेण महताऽन्विता
मग, राजा, तेजस्वी रूप धारण करून ती सावित्री मोठ्या आनंदाने, अग्निहोत्रातून बाहेर येऊन त्या राजाला प्रकट झाली.
उवाच चैनं वरदा वचनं पार्थिवं तदा। सा तमश्वपतिं राजन्सावित्री नियमे स्थितम्
वर देणारी ती सावित्री त्या वेळी व्रतस्थ अश्वपतिला म्हणाली, 'राजा, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे.'
ब्रह्मचर्येण शुद्धेन दमेन नियमेन रच। सर्वात्मना च भक्त्या च तुष्टाऽस्मि तव पार्थिवाः
राजा, तुझ्या शुद्ध ब्रह्मचर्य, संयम, व्रत आणि पूर्ण भक्तीमुळे मी तुझ्यावर तृप्त झाले आहे.
वरं वृणीष्वाश्वपते मद्रराज यदीप्सितम्। न प्रामादश्च धर्मेषु कर्तव्यस्ते कथंचन
मद्रराज अश्वपति, तुला जे हवे ते वर माग. आणि कधीही धर्माचा त्याग करू नकोस.
अपत्यार्थः समारम्भः कृतो धर्मेप्सया मया। पुत्रा मे बहवो देवि भवेयुः कुलभावनाः
संततीसाठी मी हा प्रयत्न केला, कारण मला धर्माची इच्छा आहे. देवी, माझ्या वंशाचा वाढ करणारे अनेक पुत्र मला मिळू देत.
तुष्टाऽसि यदि मे देवि वरमेतं वृणोम्यहम्। संतां परमो धर्म इत्याहुर्मां द्विजातयः
देवी, जर तू माझ्यावर प्रसन्न असशील तर मी हा वर मागतो — मला संतती मिळू दे. कारण द्विज लोक म्हणतात, वंश चालू ठेवणे हेच श्रेष्ठ धर्म आहे.
पूर्वमेव मया राजन्नभिप्रायमिमं तव। ज्ञात्वा पुत्रार्थमुक्तो वै भगवांस्ते पितामहः
राजा, मी तुझा हेतू आधीच ओळखला होता; तुझ्या मुलासाठी तुझ्या पितामहांनी असे सांगितले.
प्रसादाच्चैव तस्मात्ते स्वयं विहितवत्यहम्। कन्या तेजस्विनी सौम्य क्षिप्रमेव भविष्यति
त्यांच्या कृपेने मी स्वतःच हे सर्व ठरवले आहे; सौम्य राजा, एक तेजस्वी कन्या लवकरच तुझ्या घरी जन्म घेईल.
उत्तरं च न ते किंचिद्व्याहर्तव्यं कथंचन। पितामहनियोगेन तुष्टा ह्येतद्ब्रवीमि ते
आता तुला यावर काहीही बोलायचे नाही; पितामहांच्या आज्ञेने आणि समाधानाने मी तुला हे सांगितले.
स तथेति प्रतिज्ञाय सावित्र्या वचनं नृपः। प्रसादयामास पुनः क्षिप्रमेतद्भविष्यति
राजाने सावित्रीच्या शब्दांना 'तसेच होवो' असे मान्य केले आणि पुन्हा तिचे आशीर्वाद मागितले; आणि लवकरच हे घडून आले.
अन्तर्हितायां सावित्र्यां जगाम स्वपुरं नृपः। स्वराज्ये चावसद्बीरः प्रजा धर्मेण पालयन्
सावित्री अदृश्य झाल्यावर राजा आपल्या नगरात परतला; तो धैर्याने राज्य करत प्रजेला धर्माने वागवत राहिला.
कस्मिंश्चित्तु गते काले स राजा नियतब्रतः। ज्येष्ठायां धर्मचारिण्यां महिष्यां कगर्भमादधे
काही काळ गेल्यावर, त्या निश्चयी राजाने आपल्या ज्येष्ठ, धर्मनिष्ठ राणीला गर्भधारणा केली.
राजपुत्र्यास्तु गर्भः स मानव्या भरतर्षभ। व्यर्धतं तदा शुक्ले तारापतिरिवाम्बरे
भरतश्रेष्ठा, त्या राजकन्येच्या गर्भाचा विकास झाला आणि तो आकाशातील तारकाधिपतीसारखा तेजस्वी दिसू लागला.
प्राप्ते काले तु सुषुवे कन्यां राजीवलोचनाम्। क्रियाश्च तस्या मुदितश्चक्रे च नृपसत्तमः
योग्य वेळी तिने कमळासारख्या डोळ्यांची कन्या जन्माला घातली; आणि उत्तम राजा आनंदाने तिचे संस्कार केले.
सावित्र्या प्रीतया दत्ता साव्त्र्या द्दुतया ह्यपि। सावित्रीत्येव नामास्याश्चक्रुर्विप्रास्तथा पिता
सावित्रीने प्रेमाने आणि आनंदाने दिलेली ही कन्या, ब्राह्मणांनी आणि तिच्या वडिलांनी 'सावित्री' हे नाव ठेवले.
सा विग्रहवतीव श्रीव्यवर्धत नृपात्मजा। कालेन चापि सा कन्या यौवनस्ता बभूव ह
ती राजकन्या सौंदर्य आणि तेजाने वाढू लागली; आणि काळानुसार ती युवावस्थेला पोहोचली.
तां सुमध्यां पृथुश्रोणीं प्रतिमां काञ्चनीमिव। प्राप्तेयं रदेवकन्येति दृष्ट्वा संमेनिरे जनाः
ती कमनीय बांध्याची, रुंद कंबरेची आणि सोन्यासारखी झळाळणारी दिसत होती; तिला पाहून लोकांना वाटे की एखादी देवकन्या पृथ्वीवर आली आहे.
तां तु पद्मपलाशाक्षीं ज्वलन्तीमिव तेजसा। न कश्चिद्वरयामास तेजसा प्रतिवारितः
पण तिच्या कमळपलाशासारख्या डोळ्यांमुळे आणि तेजामुळे कोणीही तिचा विवाह मागितला नाही; तिच्या तेजाने सर्वजण थांबले.
अथोपोष्य शिरःस्नाता देवतामभिगम्य सा। हुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयामास पर्वणि
नंतर, उपवास करून आणि स्नान करून, तिने देवतेची पूजा केली; विधिपूर्वक अग्नीला होम करून, सणाच्या दिवशी तिने ब्राह्मणांना बोलावले.
साऽभिवाद्य पितुः पादौ शेषाः पूर्वं निवेद्य च। कृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वमास्थिता
तिने वडिलांना वंदन केले, बाकीचे सर्व आधी सांगितले आणि हात जोडून ती राजाच्या जवळ उभी राहिली.