ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम्। अविन्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्ययौ
मग सीतेला पुढे करून, विभीषणासह, अविंध्य नावाचा बुद्धिमान वृद्ध मंत्री बाहेर आला.
उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यमास्थितम्। प्रतीच्छ देवीं सद्वृत्तां महात्मञ्जानकीमिति
त्याने दुःखात असलेल्या काकुत्स्थ रामाला सांगितले, 'हे महात्मा, सद्गुणी जानकी देवीला स्वीकारा.'
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्मादवतीर्य रथोत्तमात्। बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दनः
हे इक्ष्वाकुवंशीय, ही वाणी ऐकून राम आपल्या सुंदर रथातून खाली उतरला आणि अश्रूंनी भरलेल्या चेहऱ्याची सीता त्याला दिसली.
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं यानस्थां शोककर्शिताम्। मलोपचितसर्वाङ्गीं जटिलां कृष्णवाससम्
ती सर्वांगाने सुंदर, पण दुःखाने कृश झालेली, वाहनात उभी, अंगावर मळ, जटा वाढलेल्या आणि काळ्या वस्त्रातली सीता त्याने पाहिली.
उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशङ्कितः। `लक्षयित्वेङ्गितं सर्वं प्रियं तस्यै निवेद्य सः
रामाने वैदेहीला, स्पर्श करावा की नाही या संकोचाने, तिच्या सर्व हालचाली ओळखून, आपले प्रिय संदेश सांगितले.
गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत्कार्यं तनमया कृतम्। मामासाद्यपतिं भद्रे न त्वं राक्षसवेश्मनि। जरां व्रजेथा इतिमे निहतोसौ निशाचरः
जा वैदेही, तू आता मुक्त झालीस; जे करायचे होते ते मी केले आहे. हे सुभगे, तू मला पती म्हणून मिळालीस, आता तुला राक्षसाच्या घरी राहायचे किंवा तिथे वृद्ध व्हायचे कारण उरले नाही, कारण तो निशाचर आता मारला गेला आहे.
कथं ह्यस्मद्विधो जातु जानन्धर्मविनिश्चयम्। परहस्तगतां नारीं मुहूर्तमपि धारयेत्
धर्म काय आहे हे मला माहीत असून, दुसऱ्याच्या हातात गेलेली स्त्री मी एक क्षणही ठेवू शकत नाही.
सुवृत्तामसुवृत्तां वाऽप्यहं त्वामद्य मैथिलि। नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर्यथा
मैतिली, तू कितीही चांगली असलीस किंवा नसलीस, आज मी तुला जवळ घेऊ शकत नाही; जसा कुत्र्याने चाटलेला नैवेद्य कोणीही खात नाही.
ततः सा सहसा बाला तच्छ्रुत्वा दारुणं वचः। पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा
ते कठोर शब्द ऐकून ती तरुणी, देवी, अचानक फार व्यथित होऊन, कापलेल्या केळीच्या झाडासारखी खाली कोसळली.
योप्यस्या हर्षसंभूतो मुखरागः पुराऽभवत्। क्षणेन सपुनर्नष्टो निःश्वासादिव दर्पणे
पूर्वी तिच्या चेहऱ्यावर उमटलेला आनंदाचा रंग क्षणात नाहीसा झाला, जसा आरशावरचा श्वास पुसून जातो.
ततस्ते हरयः सर्वे तच्छ्रुत्वा रामभाषितम्। गतासुकल्पा निश्चेष्टा बभूवुः सहलक्ष्मणाः
रामाचे ते शब्द ऐकून लक्ष्मणासह सगळे वानर जणू काही प्राणच गेलेले, हालचाल न करणारे झाले.
ततो देवो विशुद्धात्मा विमानेन चतुर्मुखः। पद्मयोनिर्जगत्स्रष्टा दर्शयामास राघवम्
मग शुद्ध अंतःकरण असलेला, कमळातून जन्मलेला, चार मुखांचा, सृष्टीचा कर्ता ब्रह्मदेव दिव्य विमानातून रामासमोर प्रकट झाला.
शक्रश्चाग्निश्च वायुश्चयमो वरुण एव च। यक्षाधिपश्च भगवांस्तथा सप्तर्षयोऽमलाः
इंद्र, अग्नी, वायू, यम, वरुण, यक्षांचा स्वामी आणि सात पवित्र ऋषीही तेथे आले.
राजा दशरथश्चैव दिव्यभास्वरमूर्तिमान्। विमानेन महार्हेण हंसयुक्तेन भास्वता
राजा दशरथही दिव्य तेजस्वी रूप धारण करून, हंसांनी ओढलेल्या सुंदर विमानातून तिथे आले.
ततोऽन्तरिक्षं तत्सर्वंदेवगन्धर्वसंकुलम्। शुशुभे तारकाचित्रं शरदीव नभस्तलम्
मग संपूर्ण आकाश देव आणि गंधर्वांनी भरून गेले, आणि ते शरद ऋतूच्या तारकांनी सजलेल्या आकाशासारखे शोभू लागले.
तत उत्थाय वैदेही तेषां मध्ययशस्विनी। उवाच वाक्यं कल्याणी रामं पृथुलवक्षसम्
मग त्या सर्वांच्या मध्ये प्रसिद्ध असलेली वैदेही उठली आणि तिने रामाला, रुंद छातीच्या वीराला, हे शब्द सांगितले.
राजपुत्र न ते कोपं करोमि विदिताहि मे। गतिः स्त्रीणां नराणां च शृणु चदं वचो मम
राजपुत्रा, मी तुला रागावू इच्छित नाही; स्त्रियांचे आणि पुरुषांचे नशीब मला माहीत आहे. आता माझे बोल ऐक.
अन्तश्चरतिभूतानां मातरिश्वा सदागतिः। स मे विमुञ्चतु प्राणान्यदि पापं चराम्यहम्
जी सर्व प्राण्यांमध्ये गुप्तपणे फिरते ती वायू साक्ष आहे; मी काही पाप केले असेल तर त्याने माझे प्राण घेऊ द्यावेत.
अग्निरापस्तथाऽऽकाशं पृथिवी वायुरेव च। विमुञ्चन्तु मम प्राणान्यदि पापं चराम्यहम्
अग्नी, पाणी, आकाश, पृथ्वी आणि वायू—यांनी माझे प्राण घेऊ द्यावेत, जर मी काही पाप केले असेल.
यथाऽहं त्वदृतेवीर नान्यंस्वप्नेऽप्यचिन्तयम्। तथा मे देव निर्दिष्टस्त्वमेव हि पतिर्भव
वीरा, मी स्वप्नातही तुझ्याशिवाय दुसऱ्या कोणाचा विचार केला नाही; म्हणून देवांनी साक्ष द्यावी की, तूच माझा पती आहेस.
ततोऽन्तरिक्षे वागारीत्सुभगा लोकसाक्षिणी। पुण्यासंहर्षणी तेषां वानराणां महात्मनाम्
मग आकाशात सर्व लोकांच्या साक्षीने, वानरांना आनंद देणारा, शुभ आणि पुण्यवान असा आवाज ऐकू आला.
बोभो राघव सत्यं वै वायुरस्मि सदागतिः। अपापा मैथिली राजन्संगच्छसहभार्यया
राघवा, मीच वायू आहे, नेहमी फिरणारा; मैथिली निर्दोष आहे, राजन—तू तुझ्या पत्नीबरोबर पुढे जा.
अहमन्तःशरीरस्थो भूतानां रघुनन्दन। सुसूक्ष्ममपि काकुत्स्थ मैथिलीनापराध्यति
रघुनंदना, मी सर्व प्राण्यांच्या शरीरात वास करतो; काकुत्स्थ, मैथिलीला अगदी सूक्ष्म दोषही नाही.
रसावै मत्प्रसूता हि भूतदेहेषु राघव। अहंवै त्वां प्रब्रवीमि मैथिली प्रतिगृह्यताम्
राघवा, सर्व प्राण्यांच्या शरीरातील रस माझ्यापासूनच निर्माण होतो; मी तुला खरे सांगतो—मैथिलीला स्वीकार.
धर्मोऽहमस्मि काकुत्स्थ साक्षी लोकस्य कर्मणाम्। शुभाशुभानां सीतेयमपापा प्रतिगृह्यताम्
काकुत्स्था, मीच धर्म आहे, जगातील सर्व कर्मांचा साक्षी आहे. सीता ही निष्पाप आहे, तिला स्वीकारा.
पुत्र नैतदिहाश्चर्यं त्वयि राजर्षिधर्मणि। साधो सद्वृत्त काकुत्स्थ शृणु चेदं वचो मम
माझ्या मुला, तुझ्यात हे काही आश्चर्य नाही, कारण तू राजर्षींच्या धर्मात कायम आहेस. सज्जन आणि उत्तम वर्तन असलेल्या काकुत्स्था, आता माझे बोल ऐक.
शत्रुरेष त्वया वीर देवगनधर्वभोगिनाम्। यक्षाणां दानवानां च महर्षीणां च पातितः
वीरा, देव, गंधर्व, सर्प, यक्ष, दानव आणि महर्षी यांचा शत्रू असलेल्या याचा तू संहार केला आहेस.
अवध्यः सर्वभूतानां मत्प्रसादात्पुराऽभवत्। कस्माच्चित्कारणात्पापः कंचित्कालमुपेक्षितः
माझ्या कृपेने तो पूर्वी सर्व प्राण्यांना अभेद्य झाला होता. काही कारणाने हा पापी काही काळ दुर्लक्षित राहिला.
वधार्थमात्मनस्तेन हृता सीता दुरात्मना। नलकूबरशापेन रक्षा चास्याः कृता मया
स्वतःच्या विनाशासाठी त्या दुष्टाने सीतेचे अपहरण केले. नलकूबराच्या शापामुळे मी तिचे रक्षण केले.
यदि ह्यकामामासेवेत्स्तरियमन्यामपि ध्रुवम्। शतधाऽस्य फलेन्मूर्धा इत्युक्तः सोभवत्पुरा
जर त्याने तिच्या इच्छेविरुद्ध किंवा दुसऱ्या कुठल्याही स्त्रीकडे वाईट दृष्टीने पाहिले असते, तर त्याचे डोके शंभर तुकड्यांत फुटले असते, असे पूर्वी सांगितले होते.