हाहाकुतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते। सिंहनादाः सपटहादिति दिव्यास्तथाऽनदन्
रावणावर हल्ला होताच, भूतांनी 'हाहा' असा आवाज केला आणि दिव्य देवांनी सिंहासारखे गर्जना केली, ढोल वाजवले.
[दशकन्धरराजसून्वोस्तथा युद्धमभून्महत्। अलब्धोपममन्यत्रतयोरेव तथाऽभवत् ।।]
[दहा डोके असलेल्या राजाचा आणि राजपुत्रांचा मोठा युद्ध झाला; त्या दोघांशिवाय दुसरीकडे तशी लढाई कुठेच नव्हती.]
सरामाय महाघोरं विससर्ज निशाचरः। शूलमिन्द्राशनिप्रख्यं ब्रह्मदण्डभिवोद्यतम्
रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसाने रामावर वज्रासारखे आणि ब्रह्मदंडासारखे भयंकर मोठे शूल सोडले.
तच्छूलं सत्वरं रामश्चच्छेद निशितैः शरैः। तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म रावणं भयमाविशत्
रामाने ती शूल धारदार बाणांनी झटपट छेदली; हे कठीण काम पाहून रावणाच्या मनात भीती भरली.
ततः क्रुद्धः ससर्जाशु दशग्रीवः शिताञ्छरान्। सहस्रायुतशो रामे शस्त्राणि विविधानि च
मग रावण रागाने भरून, हजारो आणि लक्षावधी धारदार बाण आणि विविध शस्त्रे रामावर झाडू लागला.
ततो भुशुण्डीः शूलानि मुसलानि परश्वथान्। शक्तीश्च विविधाकाराः शतघ्नीश्च शितान्क्षुरान्
मग त्याने भुषुंडी, शूल, गदा, कुऱ्हाड, विविध प्रकारच्या शक्ती, शतघ्नी आणि धारदार कात्री असे अनेक अस्त्रे सोडले.
तां मायांविविधां दृष्ट्वा दशग्रीवस्य रक्षसः। भयात्प्रदुद्रुवुः सर्वे वानराः सर्वतोदिशम्
दहा डोके असलेल्या रावणाच्या विविध मायाजाळ पाहून, सर्व वानर भीतीने चारही दिशांना पळाले.
ततः सुपत्रं सुमुखंहेमपुङ्गं शरोत्तमम्। तूणादादाय काकुत्स्थो ब्रह्मास्त्रेण युयोज ह
मग काकुत्स्थ रामाने आपल्या तुण्यातून सुंदर पिसांचा, धारदार टोकाचा आणि सोन्याचा उत्तम बाण काढून त्याला ब्रह्मास्त्र लावले.
तं प्रेक्ष्यबाणं रामेण ब्रह्मास्त्रेणानुमन्त्रितम्। जहृषुर्देवगन्धर्वा दृष्ट्वा शक्रपुरोगमाः
रामाने ब्रह्मास्त्राने मंत्रित केलेला तो बाण पाहून, इंद्रासह सर्व देव, गंधर्व आनंदित झाले.
अल्पावशेषमायुश्च ततोऽमन्यन्त रक्षसः। ब्रह्मास्त्रोदीरणाच्छत्रोर्देवदानवकिंनराः
ब्रह्मास्त्राचा प्रयोग झाल्यावर, देव, दानव आणि किन्नरांना वाटले की राक्षसाचा आयुष्य आता फार थोडे उरले आहे.
ततः ससर्ज तं रामः शरमप्रतिमौजसम्। रावणान्तकरं घोरं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्
मग रामाने तो अतुल शक्तीचा, रावणाचा अंत करणारा, भीषण असा बाण सोडला, जणू काही ब्रह्मदंडच उगारला आहे.
मुक्तमात्रेण रामेण दूराकृष्टेन भारत। स तेन राक्षसश्रेष्ठः सरथः साश्वसारथिः। प्रजज्वाल महाज्वालेनाग्निनाभिपरिप्लुतः
रामाने तो दूरवरून ओढून सोडताच, तो बाण राक्षसांचा श्रेष्ठ, त्याचा रथ, घोडे आणि सारथीसह, प्रचंड ज्वाळांनी वेढून अग्नित झळाळला.
ततः प्रहृष्टास्त्रिदशाः सहगन्धर्वचारणाः। निहतं रावणं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा
रामाच्या निष्कलंक कृत्याने रावणाचा वध झाल्याचे पाहून, देव, गंधर्व आणि चारण आनंदित झाले.
तत्यजुस्तं महाभागं पञ्चभूतानि रावणम्। भ्रंशितः सर्वलोकेषु स हि ब्रह्मास्त्रतेजसा
ब्रह्मास्त्राच्या तेजामुळे, पंचमहाभूतांनी त्या महाभाग रावणाला सोडून दिले; तो सर्व लोकांतून खाली पडला.
शरीरधातवो ह्यस् मासं रुधिरमेव च। नेशुर्ब्रह्मास्त्रनिर्दग्दा न च भस्माप्यदृश्यत
ब्रह्मास्त्राने जळून, रावणाचे शरीरातील द्रव्ये आणि रक्त टिकू शकले नाही; अगदी राखही कुठे दिसली नाही.
स हत्वा रावयणं क्षुद्रं राक्षसेनद्रं सुरद्विषम्। बभूव हृष्टः ससुहृद्रामः सौमित्रिणा सह
राक्षसांचा क्षुद्र राजा आणि देवांचा शत्रू रावणाचा वध केल्यावर, राम आपल्या मित्रांसह आणि सौमित्रीसह अत्यंत आनंदित झाला.
ततो हते दशग्रीवे देवाः सर्षिपुरोगमाः। आशीर्भिर्जययुक्ताभिरानर्चुस्तं महाभुजम्
दशग्रीवाचा वध झाल्यावर, ऋषींच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी त्या महाबाहू रामाचे विजयाच्या आशीर्वादांनी पूजन केले.
रामं कमलपत्राक्षं तुष्टुवुः सर्वदेवताः। गन्धर्वाः पुष्पवर्षैश्च वाग्भिश्च त्रिदशालयाः
सर्व देवांनी कमलासारख्या डोळ्यांच्या रामाचे स्तवन केले; गंधर्वांनी फुलांचा वर्षाव केला आणि स्वर्गवासी देवांनी शुभ वचने उच्चारली.
पूजयित्वा रणे रामं प्रतिजग्मुर्यथागतम्। तन्महोत्सवसंकाशमासीदाकाशमच्युत
रणांगणात रामाची पूजा करून, ते जसे आले तसे परत गेले; आकाशात मोठा उत्सव भरल्यासारखे वाटत होते, अच्युत.
ततो हत्वा दशग्रीवं लङ्कां रामो महायशाः। विभीषणाय प्रददौ प्रभुः परपुरंजयः
दशग्रीवाचा वध करून, कीर्तीमान रामाने लंका विभीषणाला दिली, तो शत्रूंच्या नगरांचा विजेता होता.
ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम्। अविन्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्ययौ
मग सीतेला पुढे करून, विभीषणासह, अविंध्य नावाचा बुद्धिमान वृद्ध मंत्री बाहेर आला.
उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यमास्थितम्। प्रतीच्छ देवीं सद्वृत्तां महात्मञ्जानकीमिति
त्याने दुःखात असलेल्या काकुत्स्थ रामाला सांगितले, 'हे महात्मा, सद्गुणी जानकी देवीला स्वीकारा.'
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्मादवतीर्य रथोत्तमात्। बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दनः
हे इक्ष्वाकुवंशीय, ही वाणी ऐकून राम आपल्या सुंदर रथातून खाली उतरला आणि अश्रूंनी भरलेल्या चेहऱ्याची सीता त्याला दिसली.
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं यानस्थां शोककर्शिताम्। मलोपचितसर्वाङ्गीं जटिलां कृष्णवाससम्
ती सर्वांगाने सुंदर, पण दुःखाने कृश झालेली, वाहनात उभी, अंगावर मळ, जटा वाढलेल्या आणि काळ्या वस्त्रातली सीता त्याने पाहिली.
उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशङ्कितः। `लक्षयित्वेङ्गितं सर्वं प्रियं तस्यै निवेद्य सः
रामाने वैदेहीला, स्पर्श करावा की नाही या संकोचाने, तिच्या सर्व हालचाली ओळखून, आपले प्रिय संदेश सांगितले.
गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत्कार्यं तनमया कृतम्। मामासाद्यपतिं भद्रे न त्वं राक्षसवेश्मनि। जरां व्रजेथा इतिमे निहतोसौ निशाचरः
जा वैदेही, तू आता मुक्त झालीस; जे करायचे होते ते मी केले आहे. हे सुभगे, तू मला पती म्हणून मिळालीस, आता तुला राक्षसाच्या घरी राहायचे किंवा तिथे वृद्ध व्हायचे कारण उरले नाही, कारण तो निशाचर आता मारला गेला आहे.
कथं ह्यस्मद्विधो जातु जानन्धर्मविनिश्चयम्। परहस्तगतां नारीं मुहूर्तमपि धारयेत्
धर्म काय आहे हे मला माहीत असून, दुसऱ्याच्या हातात गेलेली स्त्री मी एक क्षणही ठेवू शकत नाही.
सुवृत्तामसुवृत्तां वाऽप्यहं त्वामद्य मैथिलि। नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर्यथा
मैतिली, तू कितीही चांगली असलीस किंवा नसलीस, आज मी तुला जवळ घेऊ शकत नाही; जसा कुत्र्याने चाटलेला नैवेद्य कोणीही खात नाही.
ततः सा सहसा बाला तच्छ्रुत्वा दारुणं वचः। पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा
ते कठोर शब्द ऐकून ती तरुणी, देवी, अचानक फार व्यथित होऊन, कापलेल्या केळीच्या झाडासारखी खाली कोसळली.
योप्यस्या हर्षसंभूतो मुखरागः पुराऽभवत्। क्षणेन सपुनर्नष्टो निःश्वासादिव दर्पणे
पूर्वी तिच्या चेहऱ्यावर उमटलेला आनंदाचा रंग क्षणात नाहीसा झाला, जसा आरशावरचा श्वास पुसून जातो.