ततस्ते राममर्च्छन्तो लक्ष्मणं च क्षपाचराः। अभिपेतुस्तदा रामं प्रगृहीतशरासनाः
तेव्हा रात्री हिंडणारे राक्षस राम आणि लक्ष्मण यांची पूजा करत असताना, हातात धनुष्य आणि बाण घेऊन रामावर तुटून पडले.
तां दृष्ट्वाराक्षसेन्द्रस् मायामिक्ष्वाकुनन्दनः। उवाच रामः सौमित्रिमसंभ्रान्तो बृहद्वचः
राक्षसांचा राजा केलेली मायावी लीला पाहून, इक्ष्वाकू कुळातील राम घाबरला नाही. त्याने मोठ्या धीराने सौमित्र लक्ष्मणाला सांगितले.
जहीमान्राक्षसान्पापानात्मनः प्रतिरूपकान्। इत्युक्त्वाऽभ्यहनद्रामो लक्ष्मणश्चात्मरूपकान्
हे पापी, आमच्या रुपात भासणारे राक्षस मारून टाक, असे म्हणून रामाने त्या खोट्या राक्षसांना ठार केले आणि लक्ष्मणानेही आपल्या रूपातील राक्षसांचा नाश केला.
ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा। उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः
मग सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आणि हिरव्या रंगाच्या घोड्यांनी जोडलेल्या रथावर बसून, शक्राचा सारथी मातली रणांगणात रामाजवळ आला.
अयं हर्यश्वयुग्जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः। `त्वदर्थमिह संप्राप्तः संदेशाद्वै शतक्रतोः
हा हिरव्या घोड्यांनी जोडलेला, विजयी आणि उत्तम असा रथ, इंद्राच्या आज्ञेने तुझ्यासाठी येथे आला आहे.
अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान्। शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान्
या रथावर बसून, काकुत्स्था, इंद्राने या रणभूमीत शेकडो दैत्य आणि दानवांचा संहार केला आहे, हे पुरुषसिंहा.
तदनन नरव्याघ्र मया यत्तेन संयुगे। स्यन्दनेन जहिक्षिप्रं रावणं मा चिरं कृथाः
म्हणून, पुरुषसिंहा, माझ्या कुशल मार्गदर्शनाने या रथावर बसून त्वरेने रावणाचा वध कर, वेळ दवडू नकोस.
इत्युक्तो राघवस्तथ्यं वचोऽशङ्कत मातलेः। मायैषाराक्षसस्येति तमुवाच विबीषणः
मातलीचे सत्य वचन ऐकून राघवाने त्यावर विश्वास ठेवला. त्यावर विभीषण म्हणाला, 'ही राक्षसाची माया आहे.'
नेयं माया नरव्याघ्ररावणस् दुरात्मनः। तदातिष्ठ रथंशीघ्रमिमसैन्द्रं महाद्युते
हे पुरुषसिंहा, ही दुष्ट रावणाची माया नाही. म्हणून, या इंद्राच्या दिव्य रथावर पटकन चढ, हे महातेजस्वी.
ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस्तथेत्युक्त्वा विभीषणम्। रथेनाभिपपाताथ दशग्रीवं रुषाऽन्वितः
तेव्हा काकुत्स्थ राम आनंदित होऊन 'तसेच होवो' असे विभीषणाला म्हणाला आणि रथावर बसून रागाने दहा डोके असलेल्या रावणावर झेपावला.
हाहाकुतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते। सिंहनादाः सपटहादिति दिव्यास्तथाऽनदन्
रावणावर हल्ला होताच, भूतांनी 'हाहा' असा आवाज केला आणि दिव्य देवांनी सिंहासारखे गर्जना केली, ढोल वाजवले.
[दशकन्धरराजसून्वोस्तथा युद्धमभून्महत्। अलब्धोपममन्यत्रतयोरेव तथाऽभवत् ।।]
[दहा डोके असलेल्या राजाचा आणि राजपुत्रांचा मोठा युद्ध झाला; त्या दोघांशिवाय दुसरीकडे तशी लढाई कुठेच नव्हती.]
सरामाय महाघोरं विससर्ज निशाचरः। शूलमिन्द्राशनिप्रख्यं ब्रह्मदण्डभिवोद्यतम्
रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसाने रामावर वज्रासारखे आणि ब्रह्मदंडासारखे भयंकर मोठे शूल सोडले.
तच्छूलं सत्वरं रामश्चच्छेद निशितैः शरैः। तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म रावणं भयमाविशत्
रामाने ती शूल धारदार बाणांनी झटपट छेदली; हे कठीण काम पाहून रावणाच्या मनात भीती भरली.
ततः क्रुद्धः ससर्जाशु दशग्रीवः शिताञ्छरान्। सहस्रायुतशो रामे शस्त्राणि विविधानि च
मग रावण रागाने भरून, हजारो आणि लक्षावधी धारदार बाण आणि विविध शस्त्रे रामावर झाडू लागला.
ततो भुशुण्डीः शूलानि मुसलानि परश्वथान्। शक्तीश्च विविधाकाराः शतघ्नीश्च शितान्क्षुरान्
मग त्याने भुषुंडी, शूल, गदा, कुऱ्हाड, विविध प्रकारच्या शक्ती, शतघ्नी आणि धारदार कात्री असे अनेक अस्त्रे सोडले.
तां मायांविविधां दृष्ट्वा दशग्रीवस्य रक्षसः। भयात्प्रदुद्रुवुः सर्वे वानराः सर्वतोदिशम्
दहा डोके असलेल्या रावणाच्या विविध मायाजाळ पाहून, सर्व वानर भीतीने चारही दिशांना पळाले.
ततः सुपत्रं सुमुखंहेमपुङ्गं शरोत्तमम्। तूणादादाय काकुत्स्थो ब्रह्मास्त्रेण युयोज ह
मग काकुत्स्थ रामाने आपल्या तुण्यातून सुंदर पिसांचा, धारदार टोकाचा आणि सोन्याचा उत्तम बाण काढून त्याला ब्रह्मास्त्र लावले.
तं प्रेक्ष्यबाणं रामेण ब्रह्मास्त्रेणानुमन्त्रितम्। जहृषुर्देवगन्धर्वा दृष्ट्वा शक्रपुरोगमाः
रामाने ब्रह्मास्त्राने मंत्रित केलेला तो बाण पाहून, इंद्रासह सर्व देव, गंधर्व आनंदित झाले.
अल्पावशेषमायुश्च ततोऽमन्यन्त रक्षसः। ब्रह्मास्त्रोदीरणाच्छत्रोर्देवदानवकिंनराः
ब्रह्मास्त्राचा प्रयोग झाल्यावर, देव, दानव आणि किन्नरांना वाटले की राक्षसाचा आयुष्य आता फार थोडे उरले आहे.
ततः ससर्ज तं रामः शरमप्रतिमौजसम्। रावणान्तकरं घोरं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्
मग रामाने तो अतुल शक्तीचा, रावणाचा अंत करणारा, भीषण असा बाण सोडला, जणू काही ब्रह्मदंडच उगारला आहे.
मुक्तमात्रेण रामेण दूराकृष्टेन भारत। स तेन राक्षसश्रेष्ठः सरथः साश्वसारथिः। प्रजज्वाल महाज्वालेनाग्निनाभिपरिप्लुतः
रामाने तो दूरवरून ओढून सोडताच, तो बाण राक्षसांचा श्रेष्ठ, त्याचा रथ, घोडे आणि सारथीसह, प्रचंड ज्वाळांनी वेढून अग्नित झळाळला.
ततः प्रहृष्टास्त्रिदशाः सहगन्धर्वचारणाः। निहतं रावणं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा
रामाच्या निष्कलंक कृत्याने रावणाचा वध झाल्याचे पाहून, देव, गंधर्व आणि चारण आनंदित झाले.
तत्यजुस्तं महाभागं पञ्चभूतानि रावणम्। भ्रंशितः सर्वलोकेषु स हि ब्रह्मास्त्रतेजसा
ब्रह्मास्त्राच्या तेजामुळे, पंचमहाभूतांनी त्या महाभाग रावणाला सोडून दिले; तो सर्व लोकांतून खाली पडला.
शरीरधातवो ह्यस् मासं रुधिरमेव च। नेशुर्ब्रह्मास्त्रनिर्दग्दा न च भस्माप्यदृश्यत
ब्रह्मास्त्राने जळून, रावणाचे शरीरातील द्रव्ये आणि रक्त टिकू शकले नाही; अगदी राखही कुठे दिसली नाही.
स हत्वा रावयणं क्षुद्रं राक्षसेनद्रं सुरद्विषम्। बभूव हृष्टः ससुहृद्रामः सौमित्रिणा सह
राक्षसांचा क्षुद्र राजा आणि देवांचा शत्रू रावणाचा वध केल्यावर, राम आपल्या मित्रांसह आणि सौमित्रीसह अत्यंत आनंदित झाला.
ततो हते दशग्रीवे देवाः सर्षिपुरोगमाः। आशीर्भिर्जययुक्ताभिरानर्चुस्तं महाभुजम्
दशग्रीवाचा वध झाल्यावर, ऋषींच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी त्या महाबाहू रामाचे विजयाच्या आशीर्वादांनी पूजन केले.
रामं कमलपत्राक्षं तुष्टुवुः सर्वदेवताः। गन्धर्वाः पुष्पवर्षैश्च वाग्भिश्च त्रिदशालयाः
सर्व देवांनी कमलासारख्या डोळ्यांच्या रामाचे स्तवन केले; गंधर्वांनी फुलांचा वर्षाव केला आणि स्वर्गवासी देवांनी शुभ वचने उच्चारली.
पूजयित्वा रणे रामं प्रतिजग्मुर्यथागतम्। तन्महोत्सवसंकाशमासीदाकाशमच्युत
रणांगणात रामाची पूजा करून, ते जसे आले तसे परत गेले; आकाशात मोठा उत्सव भरल्यासारखे वाटत होते, अच्युत.
ततो हत्वा दशग्रीवं लङ्कां रामो महायशाः। विभीषणाय प्रददौ प्रभुः परपुरंजयः
दशग्रीवाचा वध करून, कीर्तीमान रामाने लंका विभीषणाला दिली, तो शत्रूंच्या नगरांचा विजेता होता.