दृष्ट्वा निपतितौ भूमौ सर्वाङ्गेषु शराचितौ। सुग्रीवः कपिभिः सार्धं परिवार्योपतस्तिवान्
त्यांना जमिनीवर पडलेले आणि सर्व अंगांत बाणांनी भरलेले पाहून, सुग्रीव वानरांसह त्यांच्याजवळ गेला आणि त्यांना घेरून उभा राहिला.
सुषेणमैन्दद्विविदैः कुमुदेनाङ्गदेन च। हनुमननीलतारैश्च नलेन च कपीश्वरः
सुसेण, मैंद, द्विविद, कुमुद, अंगद, हनुमान, नील, तारा आणि नल या सर्वांसह वानरांचा राजा तिथे उभा राहिला.
ततस्तं देशमागम्य कृतकर्मा विभीषणः। बोधयामास तौ वीरौ प्रज्ञास्त्रेण प्रमोहितौ
मग कर्तृत्ववान विभीषण त्या ठिकाणी आला आणि मोहास्त्रामुळे गोंधळलेल्या त्या दोन शूरांना जागं केलं.
विशल्यौ चापि सुग्रीवः क्षणेनैतौ चकार ह। विशल्यया महौषध्या दिव्यमन्त्रप्रयुक्तया
आणि सुग्रीवाने दिव्य मंत्रांनी सिद्ध केलेल्या मोठ्या औषधीने, क्षणार्धात त्यांना बाणमुक्त केलं.
तौ लब्धसंज्ञौ नृवरौ विशल्यावुदतिष्ठताम्। उभौ गतक्लमौ चास्तां णेनैतौ महारथौ
ते दोन्ही राजे, शुद्धीवर आलेले आणि बाणांपासून मुक्त झालेले, एकत्र उभे राहिले. दोघांचेही थकवा गेला होता; हे दोघेही पराक्रमी रथी पुन्हा ताजेतवाने झाले.
ततो विभीषणः पार्थ राममिक्ष्वाकुनन्दनम्। उवाच विज्वरं दृष्ट्वा कृताञ्जलिरिदं वचः
मग विभीषणाने, हे पार्था, इक्ष्वाकू वंशाचा आनंद राम याला तापमुक्त पाहून, हात जोडून असे बोलले.
अयमम्भो गृहीत्वातु राजराजस् शासनात्। गुह्कोऽभ्यागतः श्लेतात्त्वत्सकाशमरिंदम
हे राजाधिराज, या पाण्याचा घड दिला आहे, गूहकाने तुझ्या आज्ञेने आणले आहे; हा शत्रूंचा नाश करणारा, तुझ्या भेटीस आला आहे.
इदमम्भः कुबेरस्ते महाराज प्रयच्छति। अन्तर्हितानां भूतानां दर्शनार्थं परंतप
हे महान राजा, हे पाणी कुबेराने तुला दिले आहे; अदृश्य जीवांचे दर्शन व्हावे म्हणून, हे शत्रूंना जाळणारा.
अनेन मृष्टनयनो भूतान्यन्तर्हितान्युत। भवान्द्रक्ष्यति यस्मै च भवानेतत्प्रदास्यति
या पाण्याने डोळे धुतल्यावर, अदृश्य जीव तुला दिसतील; आणि ज्याला तू हे पाणी देशील, त्यालाही ते दिसतील.
तथेति रामस्तद्वारि प्रतिगृह्याभिसंस्कृतम्। चकार नेत्रयोः शौचं लक्ष्मणश्च महामनाः
‘तसेच होईल’ असे म्हणून रामाने ते पाणी स्वीकारले आणि डोळे स्वच्छ केले; लक्ष्मणानेही, विशाल मनाचा, तसेच केले.
सुग्रीवजाम्बवन्तौ चहनुमानङ्गदस्तथा। मैन्दद्विविदनीलाश्च प्रायः प्लवगसत्तमाः
सुग्रीव, जांबुवंत, हनुमान, अंगद, मैंद, द्विविद आणि नील हे सर्व वानरांतील श्रेष्ठही तसेच करीत होते.
तथासमभवच्चापि यदुवाच विभीषणः। क्षणेनातीन्द्रियाण्येषां चक्षुंष्यासन्युधिष्ठिर
जसे विभीषणाने सांगितले तसेच घडले; क्षणातच त्यांची दृष्टी अलौकिक झाली, हे युधिष्ठिरा.
इन्द्रजित्कृतकर्मा तु पित्रे कर्म तदाऽऽत्मनः। निवेद्य पुनरागच्छत्त्वरयाऽऽजिशिरःप्रति
इंद्रजिताने आपले कार्य पूर्ण करून, ते वडिलांना सांगितले आणि मग तो झपाट्याने पुन्हा रणभूमीकडे गेला.
तमागतं तु संक्रुद्धं पुनरेव युयुत्सया। अभिदुद्राव सौमित्रिर्विभीषणमते स्थितः
तो परत येताना, रागाने पेटलेला आणि युद्धासाठी उत्सुक असताना, सौमित्राने विभीषणाच्या सल्ल्याने त्याच्यावर धाव घेतली.
अकृताह्निकमेवैनं जिघांसुर्जितकाशिनम्। शरैर्जघान संक्रुद्धः कृतसंज्ञोऽथ लक्ष्मणः
दैनंदिन कृत्ये न करता, विजयी शत्रूला मारण्याच्या उद्देशाने, क्रुद्ध लक्ष्मणाने, शुद्धीवर येऊन, त्याच्यावर बाणांचा मारा केला.
तयोः समभवद्युद्धं तदाऽन्योन्यं जीगीषतोः। अतीव चित्रमाश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोरिव
त्यांच्यात विजयासाठी दोघेही झगडत असताना, एक अद्भुत आणि आश्चर्यकारक युद्ध झाले, जणू इंद्र आणि प्रह्लाद यांच्यातील लढाईसारखे.
अविध्यदिन्द्रजित्तीक्ष्णैः सौमित्रिं मर्मभेदिभिः। सौमित्रिश्चानलस्पर्शैरविध्यद्रावणिं शरैः
इंद्रजिताने धारदार आणि शरीर भेदणाऱ्या बाणांनी सौमित्राला जखमी केले; आणि सौमित्रानेही अग्निसारख्या ज्वलंत बाणांनी रावणपुत्रावर प्रहार केला.
सौमित्रिशरसंस्पर्शाद्रावणिः क्रोधमूर्च्छितः। असृजल्लक्ष्मणायाष्टौ शरानाशीविषोपमान्
सौमित्राच्या बाणांच्या आघाताने, रावणपुत्र संतापाने भरून, लक्ष्मणावर आठ विषारी सर्पांसारखे बाण सोडले.
तस्येषून्पावकस्पर्शैः सौमित्रिः पत्रिभिस्त्रिभिः। `वारयामास नाराचैः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः
मित्रांना आनंद देणाऱ्या सौमित्राने, अग्निस्पर्श असलेल्या त्या बाणांना, तीन पिसांच्या लोखंडी बाणांनी रोखले.
असृजल्लक्ष्मणश्चाष्टौ राक्षसाय शरान्पुनः'। तथा तं न्यहनद्वीरस्तन्मे निगदतः शृणु
लक्ष्मणाने पुन्हा त्या राक्षसावर आठ बाण सोडले; अशा रीतीने त्या वीराने त्याच्यावर प्रहार केला—हे मी सांगतो, ऐक.
एकेनास्य धनुष्मन्तं बाहुं देहादपातयत्। द्वितीयेन तु बाणेन भुजमन्यमपातयत्
एका बाणाने त्याचा धनुष्यधारी हात शरीरापासून वेगळा केला; दुसऱ्या बाणाने दुसरा हातही तोडला.
तृतीयेन तु बाणेन शितधारेण भास्वता। जहार सुनसं चापि शिरो ज्वलितकुण्डलम्
तिसऱ्या तेजस्वी आणि धारदार बाणाने, सुंदर नाक असलेले, ज्वलंत कुंडले घातलेले त्याचे डोके उडवले.
विनिकृत्तभुजस्कन्धः कबन्धाकृतिदर्शनः। `पपात वसुधायां तु छिन्नमूल इवद्रुमः
त्याचे हात आणि खांदे छाटले गेले, कबंधासारखा दिसणारा तो, मुळासकट कापलेल्या झाडासारखा जमिनीवर कोसळला.
तं हत्वासूतमप्यस्त्रैर्जघान बलिनंवरः। लङ्कां प्रवेशयामासुस्तं रथं वाजिनस्तदा
त्याला मारल्यानंतर, तो आधीच मरण पावलेला असतानाही, बलवान वीराने त्याच्यावर शस्त्रांनी प्रहार केला आणि मग त्या रथाला लंका मध्ये नेण्याची आज्ञा दिली.
ददर्श रावणस्तं च रथं पुत्रविनाकृतम्। स पुत्रं निहतं श्रुत्वा त्रासात्संभ्रान्तमानसः
रावणाने तो रथ पाहिला, जो आता त्याच्या पुत्राशिवाय होता; पुत्र मारला गेला हे ऐकून त्याचे मन भीती आणि गोंधळाने भरून गेले.
रावणः शोकमोहार्तो वैदेहीं हन्तुमुद्यतः ।। ङ्गमादाय दुष्टात्मा जवेनाभिपपात ह
शोक आणि मोहाने ग्रासलेला, दुष्ट मनाचा रावण, शस्त्र उचलून, वैदेहीला मारण्यासाठी वेगाने धावला.
तं दृष्ट्वातस्य दुर्बुद्देरविन्ध्यः पापनिश्चयम्। शमयामास संक्रुद्धं श्रूयतां येन हेतुना
त्याच्या पापी आणि वाईट मनस्थितीला पाहून, अविंध्याने संतप्त रावणाला थांबवले—हे का केले, ते ऐका.
महाराज्येस्थितो दीप्ते न स्त्रियं हन्तुमर्हसि। हतैवैषा यदा स्त्री च कबन्धनस्था च ते वशे
तू मोठ्या राज्याचा आणि तेजस्वी राजा आहेस, स्त्रीला मारणे तुला शोभत नाही; ती आधीच हरली आहे, बंदिवान आहे आणि तुझ्या ताब्यात आहे.
न चैषा दहभेदेन हतास्यादिति मे मतिः। जहि भर्तारमेवास्या हते तस्मिन्हता भवेत्
माझ्या मते, ती अग्नीने किंवा दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे मारली गेलेली नाही; तिच्या पतीला मार, कारण तो मेल्यावर तीही जणू मेलीच समज.
न हि ते विक्रमे तुल्यः साक्षादपि शतक्रतुः। असकृद्धि त्वया सन्द्रास्त्रासितास्त्रिदसा युधि
तुझ्या पराक्रमाशी प्रत्यक्ष इंद्रही तुला तोलू शकत नाही; युद्धात देवांना घाबरविणारे शस्त्र तू अनेकदा वापरले आहेस.