सुदीर्घमिव निःश्वस्य समुत्पत्य वरासनात्। उवाच कुम्भकर्णस्य कर्मकालोऽयमागतः
रावणाने खोल श्वास घेतला, आपल्या सुंदर आसनावरून उठला आणि म्हणाला, 'आता कुम्भकर्णाच्या कृतीची वेळ आली आहे.'
इत्येवमुक्त्वा विविधैर्वादित्रैः सुमहास्वनैः। शयानमतिनिद्रालुं कुम्भकर्णमबोधयत्
असे म्हणून, विविध मोठ्या आवाजाच्या वाद्यांनी ते खोल झोपेत असलेल्या कुम्भकर्णाला जागे केले.
प्रबोध्य महता चैनं यत्नेनाऽऽगतसाध्वसः। स्वस्थमासीनमव्यग्रं विनिद्रं राक्षसाधिपः। ततोऽब्रवीद्दशग्रीवः कुम्भकर्णं महाबलम्
महान प्रयत्न करून त्याला जागं केल्यावर, तो निर्भय, शांत, एकाग्र आणि पूर्णपणे जागा असल्याचं पाहून, राक्षसांचा राजा मग बलाढ्य कुम्भकर्णाला बोलू लागला.
धन्योसि यस्य ते निद्रा कुम्भकर्णेयमीदृशी। य इदं दारुणं कालं न जानीषे महाभयम्
कुम्भकर्णा, तुझी झोप किती भाग्याची आहे! कारण या भयंकर काळात, या मोठ्या संकटाची तुला काहीच कल्पना नाही.
एष तीर्त्वाऽर्णवं रामः सेतुना हरिभिः सह। अवमत्येह नः सर्वान्करोति कदनं महत्
रामाने वानरांसह समुद्रावर पूल बांधून तो ओलांडला आहे. आता तो आपल्याला तुच्छ लेखतो आणि मोठा संहार करतो आहे.
मया त्वपहृता भार्या सीता नामास्य जानकी। तां नेतुं स इहायातो बद्ध्वा सेतुं महार्णवे
मीच त्याची पत्नी, जनकनंदिनी सीता हिला पळवून आणली. तिला परत न्यायला तो इथे आला आहे, आणि त्यासाठी त्याने मोठ्या समुद्रावर पूल बांधला.
तेन चैव प्रहस्तादिर्महान्नः स्वजनो हतः। तस्य नान्यो निहन्ताऽस्ति त्वामृतेशत्रुकर्शन
त्याने प्रहस्त आणि आपले इतर मोठे वीर मारले आहेत. शत्रूंचा नाश करणारा, त्याला मारण्यास तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीही नाही.
सदंशितोऽभिनिर्याहि त्वमद्य बलिनांवर। रामादीन्समरे सर्वाञ्जहि शत्रूनरिंदम
म्हणून, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तू आजच रणांगणात जा आणि रामासह सर्व शत्रूंना नष्ट कर.
दूषणावरजौ चैव वज्रवेगप्रमाथिनौ। तौ त्वां बलेन महता सहितावनुयास्यतः
दूषणाचे दोन धाकटे भाऊ, वज्रवेग आणि प्रमाथिन, मोठ्या बळाने तुझ्यासोबत येतील.
इत्युक्त्वा राक्षुसपतिः कुम्भकर्णं तरस्विनम्। संदिदेशेतिकर्तव्ये वज्रवेगप्रमाथिनौ
असं म्हणून राक्षसाधिपतीने कुम्भकर्णाला सांगितलं आणि वज्रवेग व प्रमाथिन यांना काय करावं हे समजावलं.
तथ्त्युक्त्वा युतौ वीरौ रावणं दूषाणानुजौ। कुम्भकर्णं पुरस्कृत्य तूर्णं निर्ययतुः पुरात्
हे ऐकून, दूषणाचे दोन्ही भाऊ, वीर, कुम्भकर्णाला पुढे घेऊन झपाट्याने नगरातून बाहेर पडले.
ततो निर्याय स्वपुरात्कुम्भकर्णः सहानुगः। अपश्यत्कपिसैन्यं रतज्जितकाश्यग्रतः स्थितम्
मग कुम्भकर्ण आपल्या सैन्यासह नगरातून बाहेर पडला आणि समोर रथ व ध्वजांनी शोभणारी वानरांची फौज उभी आहे हे पाहिलं.
स वीक्षमाणस्तत्सैन्यं रामदर्शनकाङ्क्षया। अपश्यच्चापि सौमित्रिं धनुष्पाणिं व्यवस्थितम्
तो त्या सैन्याकडे पाहत, रामाचं दर्शन व्हावं म्हणून उत्सुक होता. त्याने हातात धनुष्य घेतलेला सौमित्रही तिथे उभा आहे हे पाहिलं.
तमभ्येत्याशु हरयः परिवब्रुः समन्ततः। `शैलवृक्षायुधा नादानमुञ्चन्भीषणास्ततः
मग वानरांनी वेगाने त्याला सर्व बाजूंनी घेरलं, डोंगर आणि झाडं शस्त्र म्हणून घेतली आणि भयंकर गर्जना करू लागले.
अभ्यघ्नंश्च महाकायैर्बहुभिर्जगतीरुहैः। करजैरतुदंश्चान्ये विहाय भयमुत्तमम्
मोठ्या शरीराच्या वानरांनी पृथ्वीवरील झाडांनी त्याच्यावर प्रहार केला, तर काहींनी नखांनी ओरबाडलं, आणि सर्वांनी भीती बाजूला ठेवली.
बहुधा युध्यमानास्ते युद्धमार्गैः प्लवंगमाः। नानाप्रहरणैर्भीमै राक्षसेन्द्रमताडयन्
अनेक प्रकारे लढत, वानरांनी विविध भयंकर शस्त्रांनी युद्धाच्या मार्गावर राक्षसाधिपतीवर हल्ला केला.
स ताड्यमानः प्रहसन्भक्षयामास वानरान्। बलं चण्डबलाख्यं च वज्रबाहुं च वानरम्
तो मार खात असतानाही हसत राहिला आणि वानरांना गिळू लागला. त्यात बळ, चंडबल आणि वज्रबाहू या वानरांचाही समावेश होता.
तद्दृष्ट्वा व्यथनं कर्म कुम्भकर्णस्य रक्षसः। उदक्रोशन्परित्रस्तास्तारप्रभृतयस्तदा
कुम्भकर्णाने केलेलं हे भीषण कृत्य पाहून तारा आणि इतर सर्वजण घाबरून मोठ्याने ओरडू लागले.
तानुच्चैः क्रोशतः सैन्याञ्श्रुत्वा स हरियूथपान्। अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णमपेतभीः
त्या सैन्याच्या मोठ्या किंकाळ्या ऐकून, सुग्रीव भीती न बाळगता वानरांच्या प्रमुखांसह कुम्भकर्णावर झेपावला.
ततो निपत्य वेगेन कुम्भकर्णं महामना। सालेन जघ्निवान्मूर्ध्निं बलेन कपिकुञ्जरः
मग वेगाने उडी मारून, वानरांचा अग्रगण्य सुग्रीवाने मोठ्या सालाच्या झाडाने कुम्भकर्णाच्या डोक्यावर प्रहार केला.
स महात्मा महावेगः कुम्भकर्णस् मूर्धनि। बिभेद सालं सुग्रीवो न चैवाव्यथयत्कपिः
महात्मा आणि वेगवान कुम्भकर्णाने सुग्रीवाच्या डोक्यावर सालाच्या झाडाने जबरदस्त आघात केला, पण तो वानर काही हलला नाही.
ततो विनद्यसहसा सालस्पर्शविबोधितः। दोर्भ्यामादाय सुग्रीवं कुम्भकर्णोऽहरद्बलात्
मग कुम्भकर्ण अचानक गर्जना करत, सालाच्या झाडाच्या स्पर्शाने जागा झाला आणि त्याने दोन्ही हातांनी सुग्रीवालाच पकडून जबरदस्तीने उचलून नेले.
ह्रियमाणं तु सुग्रीवं कुम्भकर्णेन रक्षसा। अवेक्ष्याभ्यद्रवद्वीरः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः
कुम्भकर्ण त्या राक्षसाने सुग्रीवाला उचलून नेत असताना, मित्रांना आनंद देणारा, शूर सौमित्र त्याला पाहून धावून गेला.
सोऽभिपत्य महर्वेगं रुक्मपुङ्खं महाशरम्। प्राहिणोत्कुम्भकर्णाय लक्ष्मणः परवीरहा
मग शत्रूंचा संहार करणारा लक्ष्मण वेगाने पुढे गेला आणि सोन्याच्या पिसांचा मोठा बाण कुम्भकर्णावर सोडला.
स तस्य देहावरणं भित्त्वा देहं च सायकः। जगाम दारयन्भूमिं रुधिरेण समुक्षितः
तो बाण कुम्भकर्णाच्या कवच आणि शरीराला भेदून, रक्ताने माखलेला जमिनीत खोलवर घुसला.
तथा स भिन्नहृदयः समुत्सृज्य कपीश्वरम्। `वेगेन महताऽऽविष्टस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्
हृदय भेदले गेले म्हणून कुम्भकर्णाने वानरांचा राजा सोडून दिला आणि प्रचंड वेगाने ओरडत म्हणाला, 'थांब, थांब!'
कुम्भकर्णो महेष्वासः प्रगृहीतशिलायुधः। अभिदुद्राव सौमित्रिमुद्यम्य महतीं शिलाम्
महाबली धनुर्धारी कुम्भकर्णाने मोठा दगड शस्त्र म्हणून उचलला आणि तो सौमित्रीकडे धावून गेला.
तस्याभिपततस्तूर्णं क्षुराभ्यामुच्छितौ करौ। चिच्छेद निशिताग्राभ्यां स बभूव चतुर्भुजः
तो दगड उचलून झेपावत असताना, सौमित्राने तीक्ष्ण बाणांनी त्याचे दोन्ही हात झटकन छाटले, आणि कुम्भकर्ण चार हातांचा झाला.
तानप्यस् भुजान्सर्वान्प्रगृहीतशिलायुधान्। क्षुरैश्चिच्छेदलघ्वस्त्रं सौमित्रिः प्रतिदर्शयन्
सौमित्राने आपल्या कौशल्याचा प्रत्यय देत, कुम्भकर्णाच्या सर्व हातांना, जे दगड शस्त्रांनी भरले होते, वेगवान आणि धारदार बाणांनी छाटले.
स बभूवातिकायश्च बहुपादशिरोभुजः। तं ब्रह्मास्त्रेण सौमित्रिर्ददाराद्रिचयोपमम्
तो कुम्भकर्ण प्रचंड देहाचा, अनेक पाय, डोकी आणि हात असलेला झाला; मग सौमित्राने ब्रह्मास्त्राने, पर्वतासारख्या त्याच्या देहाचे दोन तुकडे केले.