स मापराशिसदृशैर्बभूव क्षणादाचरैः। कृतो निर्वानरो भूयः प्राकारो भीमदर्शनैः
क्षणात वानरांनी रिकामा केलेला तट, भीषण दिसणाऱ्या राक्षसांनी पुन्हा डोंगरसारखा व्यापून टाकला.
पेतुः शलविभिन्नाङ्गा बहवो वानरर्पभाः। स्तम्भतोरणभग्नाश्चपेतुस्तत्रनिशाचराः
अनेक शूर वानर, बाणांनी विद्ध होऊन खाली पडले; तसेच तुटलेले खांब आणि तोरणांसह राक्षसही तेथे कोसळले.
केशाकेश्यभवद्युद्धं रक्षसां वानरैः सह। नखैर्दन्तैश्च वीराणां खादतां वै परस्परम्
राक्षस आणि वानरांमध्ये केस ओढून, नखांनी आणि दातांनी एकमेकांना चावून, फाडून टाकण्याचे भीषण युद्ध सुरू झाले.
निष्टनन्तो ह्युभयतस्तत्र वानरराक्षसाः। हतानिपतिता भूमौ न मुञ्चन्ति परस्परम्
दोन्ही बाजूचे वानर आणि राक्षस, जखमी होऊन जमिनीवर पडले तरी, एकमेकांना सोडत नव्हते.
रामस्तु शरजालानिववर्ष जलदो यथा। तानिलङ्कां समासाद्य जघ्रुस्तान्रजनीचरान्
रामाने जणू काही मेघ पाऊस पाडतो तसा बाणांचा मारा केला आणि लंकेत पोहोचून त्या रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांचा संहार केला.
सौमित्रिरपि नाराचैर्दृढधन्वा जितक्लमः। आदिश्यादिश्य दुर्गस्थान्पातयामास राक्षसान्
सौमित्रही थकवा न जाणता, मजबूत धनुष्याने, लोखंडी बाणांनी किल्ल्यावर उभ्या असलेल्या राक्षसांना पुन्हा पुन्हा लक्ष्य करून खाली पाडू लागला.
ततः प्रत्यवहारोऽभूत्सैन्यानां राधवाज्ञया। कृते विमर्दे लङ्कायां लब्धलक्ष्योजयोत्तरः
त्यावेळी राघवाच्या आज्ञेने सैन्य मागे हटले; लंका येथे घनघोर युद्ध झाल्यावर, आपले उद्दिष्ट साध्य केल्यावर, हे जयॊत्तर, ते सैन्य मागे वळले.
ततो निविशमानांस्तान्सैनिकान्रावणानुगाः। अभिजग्मुर्गणाऽनके पिशाचक्षुद्ररक्षसाम्
नंतर, सैनिक तळ ठोकत असताना, रात्री रावणाचे अनुयायी — पिशाच्च आणि लहान राक्षसांचे टोळके — त्यांच्यावर हल्ला करू लागले.
पर्वणः पतनो जम्भः खरः क्रोधवशो हरिः। प्ररुजश्चारुजश्चैव प्रघसश्चैवमादयः
पर्यंत, पतन, जम्भ, खर, क्रोधवश, हरी, प्ररुज, आरुज आणि प्रघस — हे सर्व भयंकर राक्षस त्या हल्ल्यात सामील झाले.
ततोऽभिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम्। अन्तर्धानवधं तज्ज्ञश्चकार स विभीषणः
त्या दुष्ट राक्षसांनी अदृश्य होऊन हल्ला करण्याचा प्रयत्न केला, पण विभीषणाने त्यांची माया ओळखून, त्यांचे अदृश्य होण्याचे सामर्थ्य मोडले.
ते दृश्यमाना हरिभिर्बलिभिर्दूरपातिभिः। निहताः सर्वशो राजन्महीं जग्मुर्गतासवः
तेव्हा बलाढ्य वानरांनी, जे दूरवरून हल्ला करू शकतात, त्या सर्व राक्षसांना दिसू लागले आणि त्यांनी त्यांना ठार मारले; ते सर्व प्राण सोडून जमिनीवर कोसळले.
अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययावथ। राक्षसानां बलैर्घोरैः पिशाचानांच संवृतः
हे सहन न झाल्यामुळे, रावण स्वतःच्या सैन्यासह बाहेर पडला; त्याच्या आजूबाजूला भयंकर राक्षस आणि पिशाच्चांची फौज होती.
युद्धशास्त्रविधानज्ञ उशना इव चापरः। व्यूह्यचौशनसं व्यूहं हरीनभ्यवहारयत्
युद्धशास्त्राचे तंत्र जाणणारा तो, उशना प्रमाणे, उशनासाच्या मांडणीने आपले सैन्य सजवून वानरांवर चाल करून गेला.
राघवस्तु विनिर्यान्तं व्यूढानीकं दशाननम्। बार्हस्पत्यं विधं कृत्वा प्रतिव्यूह्य ह्यदृश्यत
राघवाने, दशाननाचे सैन्य मांडलेले पाहून, आपले सैन्य बृहस्पतीच्या मांडणीनुसार सजवले आणि समोर उभा राहिला.
समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावणः। युयुधे लक्ष्मणश्चापि तथैवेन्द्रजिता सह
तेथे रावणाने रामाशी युद्ध सुरू केले; तसेच लक्ष्मणाने इंद्रजिताशी लढाई केली.
विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेण च निस्वर्वटः। पौण्ड्रेण च नलस्तत्र पदुशः पनसेन च
सुग्रीव विरूपाक्षाशी, निश्वर्वट ताराशी, नळ पौंड्राशी, आणि पदुश पनसाशी लढू लागले.
विषह्यं यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान्। युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलमाश्रितः
प्रत्येकाने ज्याला आपला समकक्ष वाटला, त्याच्याशी युद्ध केले; आणि आपल्या स्वतःच्या बाहूबलावर विश्वास ठेवून लढले.
स संप्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धनः। रोमसंहर्षणो घोरः पुरा देवासुरे यथा
ती लढाई इतकी भयंकर झाली की, भित्र्यांना भीती वाटू लागली; अंगावर काटा येईल अशी ती घनघोर लढाई, जशी पूर्वी देव-दानवांमध्ये झाली होती.
रावणो राममानर्च्छच्छक्तिशूलासिवृष्टिभिः। निशितैरायसैस्तीक्ष्णै रावणं चापि राघवः
रावणाने रामावर लोखंडी धारदार भाले, शूल आणि तलवारींचा मारा केला; आणि राघवानेही तसाच रावणावर हल्ला केला.
तथैवेन्द्रजितं यत्तं लक्ष्मणो मर्मभेदिभिः। इन्द्रजिच्चापि सौमित्रिं बिभेद बहुभिः शरैः
लक्ष्मणानेही इंद्रजितावर भेदक बाणांचा वर्षाव केला; आणि इंद्रजिताने सुद्धा सौमित्रिला अनेक बाणांनी जखमी केले.
विभीषणः प्रहस्तं च प्रहस्तश्च विभीषणम्। खगपत्रैः शरैस्तीक्ष्णैरभ्यवर्षद्गतव्यथः
विभीषण आणि प्रहस्त यांनी एकमेकांवर पंख असलेल्या तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला; दोघांनाही काही वेदना जाणवली नाही.
तेषां बलवतामासीन्महास्त्राणां समागमः। विव्यथुः सकला येन त्रयो लोकाश्चराचराः
त्या बलाढ्य वीरांनी मोठी अस्त्रे सोडली, तेव्हा सर्व चराचर जगात भीती पसरली.
ततः प्रहस्तः सहसा समभ्येत्य विभीषणम्। गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशम्
मग प्रहस्ताने अचानक विभीषणावर झडप घातली आणि रणभूमीत मोठ्याने गर्जना करत गदेद्वारे त्याला मारले.
स तयाऽभिहतो धीमान्गदया भीमवेगया। नाकम्पत महाबाहुर्हिमवानिव सुस्थिरः
त्या भयंकर आणि वेगवान गदेमुळे विभीषणावर प्रहार झाला, तरीही तो बुद्धिमान आणि बलाढ्य विभीषण हिमालयासारखा स्थिर राहिला; तो हलला नाही.
ततः प्रगृह्यविपुलां शतघण्टां विभीषणः। अनुमन्त्र्य महाशक्तिं चिक्षेपास् शिरः प्रति
मग विभीषणाने मोठी, शंभर घंटांनी सजलेली गदा उचलली आणि ती महाशक्ती आठवून ती थेट शिरावर फेकली.
पतन्त्या स तया वेगाद्राक्षसोऽशनिवेगया। हृतोत्तामङ्गो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः
त्या वेगाने पडणाऱ्या गदेमुळे राक्षसाचा डोके तुटून गेला आणि तो वाऱ्याने मोडलेल्या झाडासारखा दिसू लागला.
तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम्। अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन्
प्रहस्त हा रात्री हिंडणारा राक्षस युद्धात मारला गेल्याचे पाहून धूम्राक्ष मोठ्या वेगाने वानरांवर तुटून पडला.
तस् मेघोपमं सैन्यमापतद्भीमदर्शनम्। दृष्ट्वैव सहसा दीर्णा रणे वानरपुङ्गवाः
त्याची मेघासारखी मोठी आणि भयंकर दिसणारी सेना धावून आली; पण हे पाहताच रणांगणातील प्रमुख वानर घाबरून पळाले.
ततस्तान्सहसा दीर्णान्दृष्ट्वा वानरपुङ्गवान्। निर्ययौ कपिशार्दूलो हनूमान्मारुतात्मजः
मग हे प्रमुख वानर अचानक पळालेले पाहून वानरांचा वाघ आणि वायुपुत्र हनुमान रणात पुढे आला.
तं दृष्ट्वाऽवस्थितं सङ्ख्ये हरयः पवनात्मजम्। महत्या त्वरया राजत्संन्यवर्तन्त सर्वशः
रणात वायुपुत्र हनुमान ठाम उभा आहे हे पाहून सर्व वानर मोठ्या उत्साहाने पुन्हा परतले.