करभारुणगात्राणां हरीणां युद्धशालिनाम्। कोटीशतसहस्रेण लङ्कामभ्यपतत्तदा
त्या वेळी हत्ती आणि अस्वलांसारखी बलवान, युद्धात निपुण अशी कोट्यावधी वानरांची फौज लंकेवर तुटून पडली.
प्रलम्बबाहूरुकरजङ्घान्तरविलम्बिनाम्। ऋक्षाणआं धूम्रवर्णानां तिस्रः कोठ्यो व्यवस्थिताः
लांब हात, पाय आणि जांघ असलेल्या, धुरकट रंगाच्या तीन कोटी अस्वलांनी आपली जागा घेतली.
उत्पतद्भिः पतद्भिश्च निपतद्भिश्च वानरैः। नादृश्यत तदा सूर्यो रजसा नाशितप्रभः
वानर उडत, झेपावत आणि खाली पडत असताना, त्यांच्या उडणाऱ्या धुळीमुळे सूर्यच दिसेनासा झाला.
शालिप्रसूनसदृशैः शिरीपकुसुमप्रभैः। तरुणादित्यसदृशैः शणगौरैश्च वैनरैः
काही वानर तांदळाच्या फुलांसारखे शुभ्र, काही शिरीषाच्या फुलांसारखे तेजस्वी, काही ताज्या सूर्याप्रमाणे उजळ, तर काही सनगंधासारखे पिवळसर होते.
प्राकारं ददृशुस्ते तु समन्तात्कपिलीकृतम्। राक्षसा विस्मिता राजन्सस्त्रीवृद्धाः समन्ततः
राजा, सर्वत्र राक्षस, स्त्रिया आणि वृद्ध यांनी पाहिले की संपूर्ण तट वानरांनी व्यापला आहे आणि ते सर्व आश्चर्यचकित झाले.
बिभिदुस्ते मणिस्तम्भान्कर्णाट्टशिखराणि च। भग्नोन्मथितशृङ्गाणि यन्त्राणि च विचिक्षिपुः
वानरांनी मणी जडित खांब आणि दरवाज्यांची शिखरे फोडली, तटबंदीचे तुकडे आणि यंत्रे उखडून विखुरली.
परिगृह्य शतघ्नीश्च सचक्राः सगुडोपलाः। चिक्षिपुर्भुजवेगेन लङ्कामध्येमहास्वनाः
ते मोठ्या आवाजात, चाकांसह युद्धयंत्रे आणि दगडगोटे उचलून, आपल्या भुजाबळावर लंकेच्या मध्यभागी फेकू लागले.
प्राकारस्थाश्चये केचिन्निशाचरगणास्तथा। प्रदुद्रुवुस्ते शतशः कपिभिः समभिद्रुताः
तटावर उभे असलेले राक्षसांचे सैन्य वानरांच्या हल्ल्याने घाबरून, शेकड्यांनी पळून गेले.
ततस्तु राजवचनाद्राक्षसाः कामरूपिणः। निर्ययुर्विकृताकाराः सहस्रशतसङ्घशः
मग राजाच्या आज्ञेवरून, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे राक्षस हजारो-शेकड्यांनी, भयंकर रूपे घेऊन बाहेर आले.
शखवर्षाणि वर्षन्तो द्रावयित्वा वनौकसः। प्राकारं शोभयन्तस्ते परं विस्मयमास्थिताः
राक्षसांनी फांद्यांचा वर्षाव करून वानरांना हाकलून दिले आणि आश्चर्यचकित होऊन तट सजवला.
स मापराशिसदृशैर्बभूव क्षणादाचरैः। कृतो निर्वानरो भूयः प्राकारो भीमदर्शनैः
क्षणात वानरांनी रिकामा केलेला तट, भीषण दिसणाऱ्या राक्षसांनी पुन्हा डोंगरसारखा व्यापून टाकला.
पेतुः शलविभिन्नाङ्गा बहवो वानरर्पभाः। स्तम्भतोरणभग्नाश्चपेतुस्तत्रनिशाचराः
अनेक शूर वानर, बाणांनी विद्ध होऊन खाली पडले; तसेच तुटलेले खांब आणि तोरणांसह राक्षसही तेथे कोसळले.
केशाकेश्यभवद्युद्धं रक्षसां वानरैः सह। नखैर्दन्तैश्च वीराणां खादतां वै परस्परम्
राक्षस आणि वानरांमध्ये केस ओढून, नखांनी आणि दातांनी एकमेकांना चावून, फाडून टाकण्याचे भीषण युद्ध सुरू झाले.
निष्टनन्तो ह्युभयतस्तत्र वानरराक्षसाः। हतानिपतिता भूमौ न मुञ्चन्ति परस्परम्
दोन्ही बाजूचे वानर आणि राक्षस, जखमी होऊन जमिनीवर पडले तरी, एकमेकांना सोडत नव्हते.
रामस्तु शरजालानिववर्ष जलदो यथा। तानिलङ्कां समासाद्य जघ्रुस्तान्रजनीचरान्
रामाने जणू काही मेघ पाऊस पाडतो तसा बाणांचा मारा केला आणि लंकेत पोहोचून त्या रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांचा संहार केला.
सौमित्रिरपि नाराचैर्दृढधन्वा जितक्लमः। आदिश्यादिश्य दुर्गस्थान्पातयामास राक्षसान्
सौमित्रही थकवा न जाणता, मजबूत धनुष्याने, लोखंडी बाणांनी किल्ल्यावर उभ्या असलेल्या राक्षसांना पुन्हा पुन्हा लक्ष्य करून खाली पाडू लागला.
ततः प्रत्यवहारोऽभूत्सैन्यानां राधवाज्ञया। कृते विमर्दे लङ्कायां लब्धलक्ष्योजयोत्तरः
त्यावेळी राघवाच्या आज्ञेने सैन्य मागे हटले; लंका येथे घनघोर युद्ध झाल्यावर, आपले उद्दिष्ट साध्य केल्यावर, हे जयॊत्तर, ते सैन्य मागे वळले.
ततो निविशमानांस्तान्सैनिकान्रावणानुगाः। अभिजग्मुर्गणाऽनके पिशाचक्षुद्ररक्षसाम्
नंतर, सैनिक तळ ठोकत असताना, रात्री रावणाचे अनुयायी — पिशाच्च आणि लहान राक्षसांचे टोळके — त्यांच्यावर हल्ला करू लागले.
पर्वणः पतनो जम्भः खरः क्रोधवशो हरिः। प्ररुजश्चारुजश्चैव प्रघसश्चैवमादयः
पर्यंत, पतन, जम्भ, खर, क्रोधवश, हरी, प्ररुज, आरुज आणि प्रघस — हे सर्व भयंकर राक्षस त्या हल्ल्यात सामील झाले.
ततोऽभिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम्। अन्तर्धानवधं तज्ज्ञश्चकार स विभीषणः
त्या दुष्ट राक्षसांनी अदृश्य होऊन हल्ला करण्याचा प्रयत्न केला, पण विभीषणाने त्यांची माया ओळखून, त्यांचे अदृश्य होण्याचे सामर्थ्य मोडले.
ते दृश्यमाना हरिभिर्बलिभिर्दूरपातिभिः। निहताः सर्वशो राजन्महीं जग्मुर्गतासवः
तेव्हा बलाढ्य वानरांनी, जे दूरवरून हल्ला करू शकतात, त्या सर्व राक्षसांना दिसू लागले आणि त्यांनी त्यांना ठार मारले; ते सर्व प्राण सोडून जमिनीवर कोसळले.
अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययावथ। राक्षसानां बलैर्घोरैः पिशाचानांच संवृतः
हे सहन न झाल्यामुळे, रावण स्वतःच्या सैन्यासह बाहेर पडला; त्याच्या आजूबाजूला भयंकर राक्षस आणि पिशाच्चांची फौज होती.
युद्धशास्त्रविधानज्ञ उशना इव चापरः। व्यूह्यचौशनसं व्यूहं हरीनभ्यवहारयत्
युद्धशास्त्राचे तंत्र जाणणारा तो, उशना प्रमाणे, उशनासाच्या मांडणीने आपले सैन्य सजवून वानरांवर चाल करून गेला.
राघवस्तु विनिर्यान्तं व्यूढानीकं दशाननम्। बार्हस्पत्यं विधं कृत्वा प्रतिव्यूह्य ह्यदृश्यत
राघवाने, दशाननाचे सैन्य मांडलेले पाहून, आपले सैन्य बृहस्पतीच्या मांडणीनुसार सजवले आणि समोर उभा राहिला.
समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावणः। युयुधे लक्ष्मणश्चापि तथैवेन्द्रजिता सह
तेथे रावणाने रामाशी युद्ध सुरू केले; तसेच लक्ष्मणाने इंद्रजिताशी लढाई केली.
विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेण च निस्वर्वटः। पौण्ड्रेण च नलस्तत्र पदुशः पनसेन च
सुग्रीव विरूपाक्षाशी, निश्वर्वट ताराशी, नळ पौंड्राशी, आणि पदुश पनसाशी लढू लागले.
विषह्यं यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान्। युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलमाश्रितः
प्रत्येकाने ज्याला आपला समकक्ष वाटला, त्याच्याशी युद्ध केले; आणि आपल्या स्वतःच्या बाहूबलावर विश्वास ठेवून लढले.
स संप्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धनः। रोमसंहर्षणो घोरः पुरा देवासुरे यथा
ती लढाई इतकी भयंकर झाली की, भित्र्यांना भीती वाटू लागली; अंगावर काटा येईल अशी ती घनघोर लढाई, जशी पूर्वी देव-दानवांमध्ये झाली होती.
रावणो राममानर्च्छच्छक्तिशूलासिवृष्टिभिः। निशितैरायसैस्तीक्ष्णै रावणं चापि राघवः
रावणाने रामावर लोखंडी धारदार भाले, शूल आणि तलवारींचा मारा केला; आणि राघवानेही तसाच रावणावर हल्ला केला.
तथैवेन्द्रजितं यत्तं लक्ष्मणो मर्मभेदिभिः। इन्द्रजिच्चापि सौमित्रिं बिभेद बहुभिः शरैः
लक्ष्मणानेही इंद्रजितावर भेदक बाणांचा वर्षाव केला; आणि इंद्रजिताने सुद्धा सौमित्रिला अनेक बाणांनी जखमी केले.