नेच्छामि प्रतिघातं ते नास्मि विघ्नकरस्तव। शृणु चेदं वचोराम श्रुत्वा कर्तव्यमाचर
'माझा तुझ्याशी विरोध करण्याचा हेतू नाही, मी तुझ्या मार्गात अडथळा नाही; हे माझे बोल ऐक, राम, आणि योग्य ते कर.'
यदि दास्यामि ते मार्गं सैन्यस् व्रजतोऽऽज्ञया। अन्येऽप्याज्ञापयिष्यन्ति मामेवं धनुषोबलात्
'जर मी तुझ्या आज्ञेने सेनेला मार्ग दिला, तर इतरही मला असेच बळाने भाग पाडतील.'
अस्तित्वत्रनलो नाम वानरः शिल्पिसंमतः। त्वष्टुः काकुत्स्थ तनयो बलवान्विश्वकर्मणः
शिल्पकलेत मान्य असलेला एक वानर आहे, त्याचं नाव नल. तो त्वष्टाचा, काकुत्स्थ कुलातील आणि विश्वकर्म्याचा बलवान मुलगा आहे.
स यत्काष्ठं तृणं वाऽपिशिलां वा क्षेप्स्यते मयि। सर्वं तद्धारयिष्यामि स ते सेतुर्भविष्यति
तो माझ्यावर जे काही लाकूड, गवत किंवा दगड टाकेल, ते सगळं मी धरून ठेवीन; त्यामुळे तुझ्यासाठी पूल तयार होईल.
इत्युक्त्वाऽन्तर्हिते तस्मिन्रामो नलमुवाच ह। कुरु सेतुं समुद्रे त्वंशक्तो ह्यसि मतो मम
असं सांगून तो अदृश्य झाला. मग रामानं नलाला म्हटलं, 'तू समुद्रावर पूल बांध, कारण मला खात्री आहे की तू ते करू शकतोस.'
तेनोपायेन काकुत्स्थः सतुबन्धमकारयत्। दशयोजनविस्तारमायतं शतयोजनम्
त्या उपायानं काकुत्स्थानं दहा योजन रुंदीचा आणि शंभर योजन लांबीचा पूल बांधला.
नलसेतुरिति ख्यातो योऽद्यापि प्रथितो भुवि। रामस्याज्ञां पुरस्कृत्य धार्यते गिरिसंनिभः
हा पूल 'नलसेतू' म्हणून आजही पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहे; रामाच्या आज्ञेने तो डोंगरासारखा भक्कम उभा आहे.
तत्रस्थं स तु धर्मात्मा समागच्चद्विभीषणः। भ्राता वै राक्षसेन्द्रस्य चतुर्भिः सचिवैः सह
तेथे धर्मात्मा विभीषण आपल्या चार मंत्र्यांसह, राक्षसांचा राजा असलेल्या आपल्या भावाचा भाऊ, रामाजवळ आला.
प्रतिजग्राह रामस्तं स्वागतेन महामनाः। सुग्रीवस्य तु शङ्काऽभूत्प्रणिधिः स्यादिति स्मह
रामानं मोठ्या मनानं त्याचं स्वागत केलं; पण सुग्रीवाला शंका आली की, तो कुठे गुप्तहेर तर नाही.
राघवः सत्यचेष्टाभिः सम्यक्व चरितेङ्गितैः। यदा तत्त्वेन तुष्टोऽभूत्तत एनमपूजयत्
राघवाला जेव्हा विभीषणाच्या सत्य बोलण्यावर आणि योग्य वागण्यावर समाधान वाटलं, तेव्हा त्यानं त्याचा सन्मान केला.
सर्वराक्षसराज्येचाप्यभ्यपिञ्चद्विभीषणम्। चक्रे च मन्त्रसचिवं सहृदंलक्ष्मणस् च
सर्व राक्षसांचं राज्य विभीषणाला दिलं आणि लक्ष्मणासह त्याला सल्लागार व मित्र केलं.
विभीषणमते चैव सोऽत्यक्रामन्महार्णवम्। ससैन्यः सेतुना तेन मार्गेणैव नराधिपः
विभीषणाच्या सल्ल्याने राजा आणि त्याचं सैन्य त्या पूलावरून मोठ्या समुद्राला ओलांडून गेले.
ततो गत्वासमासाद्य लङ्कोद्यानान्यनेकशः। भेदयामास कपिभिर्महान्ति च बहूनि च
मग ते लंकेच्या अनेक बगिच्यांपर्यंत पोहोचले आणि वानरांनी बरेच मोठे बगिचे फोडले.
तत्रास्तां रावणामात्यौ राक्षसौ शुकसारणौ। चरौ वानररूपेण तौ जग्राह विभीषणः
रावणाचे दोन मंत्री, शुक आणि सारण, वानराच्या रूपात तिथे होते; त्यांना विभीषणानं पकडलं.
प्रतिपन्नौ यदा रूपं राक्षसं तौ निशाचरौ। दर्शयित्वा ततः सैन्यं रामः पश्चादवासृजत्
जेव्हा त्या दोन्ही निशाचरांनी आपलं मूळ राक्षस रूप घेतलं, तेव्हा रामानं त्यांना सैन्य दाखवलं आणि मग सोडून दिलं.
निवेश्योपवने सैन्यं स शूरः प्राज्यवानरम्। प्रेषयामास दुत्येन रावणस्य ततोऽङ्गदम्
सैन्याला उपवनात ठेवल्यावर, शूर आणि श्रेष्ठ वानर अंगदाला रामानं रावणाकडे दूत म्हणून पाठवलं.
प्रभूतान्नोदकेतस्मिन्बहुमूलफले वने। सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत्पर्यरक्षत
त्या अरण्यात भरपूर अन्न, पाणी, मुळे आणि फळं होती. तिथे काकुत्स्थानं सैन्य ठेवलं आणि नीट काळजी घेतली.
रावणः संविधं चक्रे लङ्कायां शास्त्रनिर्मिताम्। प्रकृत्यैवदुराधर्षा दृढप्राकारतोरणा
रावणानं शास्त्रानुसार लंकेचं रक्षण केलं; ती आपोआपच अभेद्य होती, मजबूत तटबंदी आणि दरवाजे होते.
अगाधतोयाः परिखा मीननक्रसमाकुलाः। बभूवुः सप्त दुर्धर्षाः स्वादिरैः शङ्कुभिश्चिताः
सात खोल खंदक होत्या, त्यात पाणी भरलेलं होतं, मासे आणि मगरांनी गच्च, ओलांडणं कठीण, आणि काटेरी खांबांनी सजवलेल्या.
कर्णाटयन्त्रा दुर्धर्षा बभूवुः सहुडोपलाः। साशीविषघटायोधाः ससर्जरसपांसवः
कर्नाटकातील अभेद्य यंत्रं, दगडांचे ढीग, विषारी मडक्यांसह, योद्धे आणि डांबर व वाळूचे प्रवाह असं सगळं तिथे उभं केलं होतं.
मुसलालातनाराचतोमरासिपरश्वथैः। अन्विताश्चशतघ्नीभिः समधूच्छिष्टमुद्गराः
मुसळे, भाले, लोखंडी सळया, टोमर, कुऱ्हाडी आणि शेकडो अस्त्रे फेकण्यासाठी यंत्रे घेऊन, ते मोठ्या गदा हातात धरून सज्ज उभे होते.
पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्माः स्थावरजङ्गमाः। बभूवुः पत्तिबहुलाः प्रभूतगजवाजिनः
सर्व शहराच्या दरवाजांवर, हलत्या आणि स्थिर अशा तुकड्या उभ्या होत्या, त्यात पायदळ भरपूर होते आणि हत्ती, घोडेही खूप होते.
अङ्गदस्त्वथ लङ्कायां द्वारदेशमुपागतः। विदितो रराक्षसेन्द्रस्य प्रविवेशगतव्यथः
आता अंगद लंकेच्या दरवाज्याजवळ आला. तो राक्षसांच्या राजाला ओळखून, निर्भयपणे आत गेला.
मध्ये राक्षसकोटीनां बह्वीनां सुमहाबलः। शुशुभे मेघमालाभिरादित्य इव संवृतः
असंख्य बलाढ्य राक्षसांच्या मध्ये तो सूर्य जसा मेघांच्या गडद गटांत लपलेला असतो तसा तेजस्वी दिसत होता.
ससमासाद्य पौलस्त्यममात्यैरभिसंवृतम्। रामसंदेशमामन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे
पुलस्त्य वंशज रावण आपल्या मंत्र्यांनी वेढलेला असताना, अंगद त्याच्याजवळ गेला आणि रामाचा संदेश सांगण्यासाठी बोलू लागला.
आह त्वां राघवो राजन्कोसलेन्द्रो महायशाः। प्राप्तकालमिदं वाक्यं तदादत्स्व सुदुर्मते
कोसलाचा राजा, कीर्तीमान राघव, तुला सांगतो—हे राजा, हे योग्य वेळी दिलेले शब्द ऐक आणि स्वीकार.
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम्। विनश्यन्त्यनयाविष्टा देशाश्च नगराणि च
जो राजा अधर्मात रमतो आणि ज्याच्याकडे संयम नाही, त्याच्यामुळे देश आणि नगरे, वाईट मार्गाने चालल्यामुळे, नष्ट होतात.
त्वयैकेनापराद्धं मे सीतामाहरता बलात्। वधायानपराद्धानामन्येषां तद्भविष्यति
फक्त तुझ्यामुळे, तू सीतेला जबरदस्तीने पळवून नेलेस, माझ्यावर अन्याय केलास; त्यामुळे निरपराध लोकांचा विनाश तुझ्यावर येईल.
ये त्वया बलदर्पाभ्यामाविष्टेन वनेचराः। ऋषयोहिंसिताः पूर्वंदेवाश्चाप्यवमानिताः
तू जेव्हा बलाचा गर्व धरून, वनात राहणाऱ्यांना—ऋषी आणि देवतांना—अपमानित केलेस आणि त्रास दिलास,
राजर्षयश्च निहता रुदत्यश्चाहृताः स्त्रियः। तदिदं समनुप्राप्तं फलंतस्यानयस्य ते
राजर्षी मारले गेले, रडणाऱ्या स्त्रिया पळवून नेल्या गेल्या; आता त्या वाईट कृत्यांचा परिणाम तुझ्यावर आला आहे.