एते चान्ये च बहवो हरियूथपयूथपाः। असङ्ख्येया महाराज समीयू रामकारणात्
हे आणि इतरही अनेक वानरसेनेचे प्रमुख, राजन्, मोजता न येणाऱ्या संख्येने, रामाच्या कार्यासाठी एकत्र आले.
गिरिकूटनिभाङ्गानां सिंहानामिव गर्जताम्। श्रूयते तुमुलः शब्दस्तत्रतत्रप्रधावताम्
डोंगराच्या शिखरासारखे आणि सिंहासारखे गर्जणारे, इकडून तिकडे धावणाऱ्यांचा मोठा गोंगाट सर्वत्र ऐकू येऊ लागला.
गिरिकूटनिभाः क्नचित्केचिन्महिषसन्निभाः। शरदभ्रप्रतीकाशाः केचिद्धिङ्गुलकाननाः
काही डोंगराच्या टोकासारखे, काही बलाढ्य महिषासारखे, काही शरद ऋतूतील ढगांसारखे, तर काही लाल रंगाच्या जंगलासारखे दिसत होते.
उत्पतन्तः पतन्तश्च प्लवमानाश्च वानराः। उद्धुन्वन्तोऽपरे रेणून्समाजग्मुः समन्ततः
काही उडत, काही उड्या मारत, काही धावत, असे वानर सर्व बाजूंनी धूळ उडवत एकत्र येऊ लागले.
सवानरमहासैन्यः पूर्णसागरसन्निभः। निवेशमकरोत्तत्रसुग्रीवानुमते तदा
सुग्रीवाच्या संमतीने, समुद्रासारखी विशाल वानरसेना तिथे छावणी करू लागली.
ततस्तेषु हरीन्द्रेषु समावृत्तेषु सर्वशः। तिथौ प्रशस्ते नक्षत्रे मुहूर्ते चाभिपूजिते
सर्व वानरप्रमुख एकत्र जमल्यावर, शुभ तिथी, उत्तम नक्षत्र आणि आदरणीय मुहूर्तावर तेथे एकत्र आले.
तेन व्यूढेन सैन्येन लोकानुद्वर्तयन्निव। प्रययौ राघवः श्रीमान्सुग्रीवसहितस्तदा
त्या मांडलेल्या सेनेसोबत, जणू काही साऱ्या जगाला हलवित, श्रीराम आणि सुग्रीव एकत्र मार्गस्थ झाले.
मुखमासीत्तु सैन्यस्य हनूमान्मारुतात्मजः। जघनं पालयामास सौमित्रिरकुतोभयः
सेनेच्या पुढे वायुपुत्र हनुमान होता; मागून कुठलाही धोका न बाळगणारा सौमित्र लक्ष्मण मागील बाजू सांभाळत होता.
बद्धगोधाङ्गुलित्रणौ राघवौ तत्रजग्मतुः। वृतौ हरिमहामात्रैश्चन्द्रसूर्यौ ग्रहैरिव
राघव बंधूंनी बोटांना कातडीचे कवच बांधले होते; तेथे मोठ्या वानर सेनापतींनी वेढलेले, जणू ग्रहांमध्ये चंद्रसूर्य चमकत आहेत असे वाटत होते.
प्रबभौ हरिसैन्यं तत्सालतालशिलायुधम्। सुमहच्छालिभवनं यथा सूर्योदयं प्रति
साळ, ताळ आणि दगडांची शस्त्रे घेतलेली ती वानरसेना, सूर्य उगवताना मोठ्या शेताच्या घरासारखी तेजस्वी दिसत होती.
नलनीलाङ्गदक्राथमैन्दद्विविदपालिता। ययौ सुमहती सेना राघवस्यार्थसिद्धये
नल, नील, अंगद, क्रथ, मैंद आणि विविद या प्रमुखांच्या नेतृत्वाखाली, ती विशाल सेना राघवाच्या यशासाठी पुढे निघाली.
विविधेषु प्रशस्तेषु बहुमूलफलेषु च। प्रभूतमधुमांसेषु वारिमत्सु विवेषु च
अनेक प्रकारच्या रम्य जागी, भरपूर मुळे-फळे, मध आणि मांस, तसेच तलावातील पाणी असलेल्या ठिकाणी,
निवसन्ती निराबाधा तथैवगिरिसानुषु। उपायाद्धिरिसेना सा क्षारोदमथ मागरम्
डोंगराच्या उतारांवर कुठलीही अडचण न येता राहणारी ती वानरसेना, आपल्या प्रयत्नाने खारट समुद्र ओलांडून मागार प्रदेशात पोहोचली.
द्वितीयसागरनिमं तद्बलंबहुलध्वजम्। वेलावनं समासाद् निवासमकरोत्तदा
अनेक ध्वजांनी सजलेली ती सेना, दुसऱ्या समुद्राजवळील किनाऱ्याच्या जंगलात पोहोचून तिथे छावणी करू लागली.
ततो दाशरथिः श्रीमान्सुग्रीवं प्रत्यभाषत। मध्ये वानरमुख्यानां प्राप्तकालमिदं वचः
मग श्रीरामांनी वानरांच्या प्रमुखांमध्ये सुग्रीवाला योग्य वेळी विचारले.
उपायः कोनु भवतां मतः सागरलङ्घने। इयं हि महती सेना सागरश्चातिदुस्तरः
या महासागरावरून आपण कसे जाऊ शकतो, याबद्दल तुमचे काय मत आहे? आपली सेना मोठी आहे आणि हा समुद्र पार करणे फार कठीण आहे.
तत्रान्ये व्याहरन्ति स्म वानराः पटुमानिनः। समर्था लङ्घने सिन्दोर्न तत्कृत्स्नस्य वानराः
तेव्हा काही वानरांनी, स्वतःच्या सामर्थ्यावर विश्वास ठेवून, आपले मत मांडले; पण सर्व वानरांना हा समुद्र पार करता येईल असे नव्हते.
केचिन्नौभिर्व्यवस्यन्ति केचिच्च विविधैः प्लवैः। नेति रामस्तु तानसर्वान्सान्त्वयन्प्रत्यभाषत
काहींनी होड्या वापराव्यात असे ठरवले, तर काहींनी वेगवेगळ्या प्रकारच्या तराफ्यांचा विचार केला; पण रामाने सर्वांना शांतपणे समजावले.
शतयोजनविस्तारं न शक्ताः सर्ववानराः। क्रान्तुं तोयनिधिं वीरानैषा वो नैष्ठिकी मतिः
हा शंभर योजन रुंदीचा समुद्र सर्व वानरांना पार करता येणार नाही; हे तुमचे खरे निश्चय नाही.
नावो न सन्ति सेनाया बह्व्यस्तारयितुं तथा। वणिजामुपघातं च कथमस्मद्विधश्चरेत्
सेनेला पार नेण्यासाठी पुरेश्या होड्या आपल्याकडे नाहीत; आणि आपल्यासारख्यांनी व्यापाऱ्यांना त्रास द्यावा, हे योग्य नाही.
विस्तीर्णं चैव नः सैन्यं हन्याच्छिद्रेण वै परः। प्लवोडुपप्रतारश्चनैवात्रमम रोचते
आपली मोठी सेना जर शत्रूने कुठे फूट पाडली तर नष्ट होईल; पोहून किंवा तराफ्यांनी जाणे मला योग्य वाटत नाही.
अहं त्विमं जलनिधिं समारप्स्याम्युपायतः। प्रतिशेष्याम्युपवसन्दर्शयिष्ति मां ततः
मी काही उपायाने या समुद्राजवळ जाईन; उपवास करून मी स्वतःला दाखवीन, तेव्हा तो आपल्याला मार्ग दाखवेल.
न चेद्दर्शयिता मार्गं धक्ष्याम्यनमहं ततः। महास्त्रैरप्रतिहतैरत्यग्निपवनोज्ज्वलैः
जर त्याने मला मार्ग दाखवला नाही, तर मी प्रचंड क्रोधाने, अग्नी व वाऱ्याच्या तेजाने युक्त अस्त्रांनी हा समुद्र वाळवून टाकीन.
इत्युक्त्वा सहसौमित्रिरुपस्पृश्याथ राघवः। प्रतिशिस्ये जलनिधं विधिवत्कुशसंस्तरे
असे म्हणून, लक्ष्मणासह रामाने पाणी स्पर्श केले आणि कुशाच्या आसनावर योग्य रीतीने समुद्राच्या काठी झोपले.
सागरस्तु ततः स्वप्ने दर्शयामास राघवम्। देवो नदनदीमर्ता श्रीमान्यादोगणैर्वृतः
मग समुद्राने रामाला स्वप्नात दर्शन दिले; तो नद्यांचा आणि प्रवाहांचा देव, तेजस्वी, जलचरांनी वेढलेला होता.
कौसल्यामातरित्येवमाभाष्य मधुरं वचः। इदमित्याह रत्नानामाकरैः शतशो वृतः
'कौसल्येचा पुत्रा' असे गोड बोलून, तो रत्नांच्या खाणींमध्ये शेकडो रत्नांनी वेढलेला रामाजवळ आला.
ब्रूहि किं तेकरोम्यत्रसाहाय्यं पुरुषर्षभ। ऐक्ष्वाको ह्यस्मि ते ज्ञाती राम सत्यपराक्रमः। एवमुक्तः समुद्रेण रामो वाक्यमथाब्रवीत्
'पुरुषश्रेष्ठा, येथे मी तुझ्यासाठी काय मदत करू?' असे विचारून, 'मी इक्ष्वाकू वंशाचा, तुझा नातेवाईक आहे, सत्यपराक्रमी राम' असे सांगितले. समुद्राने असे म्हटल्यावर रामाने उत्तर दिले.
मार्गमिच्छामि सैन्यस्य दत्तं नदनदीपते। येन गत्वादशग्रीवं हन्याम कुलपांसनम्। `राक्षसंसानुबन्धं तं मम भार्यापहारिणम्
'नदीनाथा, मला माझ्या सेनेला जाण्यासाठी मार्ग हवा आहे, जेणेकरून आपण दहा डोक्याच्या राक्षसाला, आपल्या वंशाला कलंक लावणाऱ्याला, माझी पत्नी पळवणाऱ्याला ठार मारू शकू.'
यद्येवं याचतो मार्गं न प्रदास्यति मे भवान्। शरैस्त्वां शोषयिष्यामि दिव्यास्त्रयतिमन्त्रितैः
'जर माझ्या विनंतीनंतरही तू मला मार्ग दिला नाहीस, तर मी दिव्य अस्त्रांनी, मंत्रांच्या सामर्थ्याने तुला वाळवून टाकीन.'
इत्येवंब्रुवतः श्रुत्वारामस्य वरुणालयः। उवाचव्यथितोवाक्यमितिबद्धाञ्जलिःस्थितः
राम असे बोलला ते ऐकून, वरुणाचा निवास असलेला समुद्र व्याकुळ झाला आणि हात जोडून म्हणाला.