उपवासतपःशीला भर्तृदर्शनलालसा। जटिला मलदिग्धाङ्गीकृश दीना तपस्विन
ती उपवास करत, तपश्चर्या करत होती, पतीला पाहण्याची तीव्र इच्छा होती, तिचे केस जटांमध्ये गुंतलेले, अंगावर मळ, शरीर कृश झालेले, दुःखी आणि तपस्विनी होती.
निमित्तैस्तामहं सीतामुपलभ्य पृथग्विधैः। उपसृत्याब्रवं चार्यामभिगम्य रहोगताम्
विविध चिन्हांवरून मी सीतेला ओळखले आणि एकांतात तिच्याजवळ जाऊन त्या पुण्यवतीला नम्रपणे बोललो.
सीते रामस्य दूतोऽहंवानरोमारुतात्मजः। त्वद्दर्शनमभिप्रप्सुरिह प्राप्तो विहायसा
सीते, मी रामाचा दूत आहे, वानर आहे, वायुपुत्र आहे; तुझी भेट घ्यायची इच्छा होती म्हणून मी आकाशातून इथे आलो आहे.
राजपुत्रौ कुशलिनौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। सर्वशाखामृगेन्द्रेण सुग्रीवेणाभिपालितौ
राजपुत्र राम आणि लक्ष्मण दोघेही सुखरूप आहेत; सर्व वानरांचा राजा सुग्रीव त्यांचे रक्षण करतो.
कुशलंत्वाब्रवीद्रामःसीते सौमित्रिणा सह। सखिभावाच् सुग्रीवः कुशलं त्वाऽनुपृच्छति
राम आणि सौमित्र दोघे मिळून तुझी कुशल विचारतात, सीते; मित्रत्वामुळे सुग्रीवही तुझी चौकशी करतो.
क्षिप्रमेष्यति ते भर्ता सर्वशाखामृगैः सह। प्रत्ययं कुरु मे देवि वानरोऽस्मि न राक्षसः
तुझा पती सर्व वानरांसह लवकरच तुझ्याकडे येईल; देवी, माझ्यावर विश्वास ठेव, मी वानर आहे, राक्षस नाही.
मुहूर्तमिवच ध्यात्वा सीता मां प्रत्युवाच ह। अवैमि त्वांहनूमन्तमविन्ध्यवचनादहम्
थोडा वेळ विचार करून सीता म्हणाली, 'मी तुला ओळखले आहे, हनुमान, अविंध्याने सांगितलेल्या गोष्टींवरून.'
अविन्ध्यो हि महाबाहो राक्षसो वृद्धसंमतः। कथितस्तेन सुग्रीवस्त्वद्विधैः सचिवैर्वृतः
अविंध्य हा बलाढ्य आणि वयोवृद्धांच्या मते मान्यताप्राप्त राक्षस आहे; त्याने सांगितले की, सुग्रीव तुझ्यासारख्या मंत्र्यांनी वेढलेला आहे.
गम्यतामिति चोक्त्वा मां सीता पादादिमं मणिम्। घारिता येन वैदेही कालमेतमनिन्दिता
'जा' असे म्हणून सीतेने मला तिच्या पायातील तो मणी दिला, ज्यामुळे वैदेहीने, निष्कलंक असलेल्या, या वेळेची खूण दिली.
प्रत्ययार्थं कथां चेमां कथयामास जानकी। क्षिप्तामिषीकां काकाय चित्रकूटे महागिरौ
विश्वासासाठी जानकीने ही गोष्ट सांगितली: तिने चित्रकूट या मोठ्या डोंगरावर कावळ्यावर गवताची काडी फेकली होती.
भवता पुरुषव्याघ्र प्रत्यभिज्ञानकारणात्। `एकाक्षिविकलः काकः सुदुष्टात्मा कृतश्चवै
पुरुषसिंहा, ओळख पटावी म्हणून: 'एक डोळा फुटलेला तो कावळा खरोखरच दुष्ट झाला होता.'
ग्राहयित्वाऽहमात्मानं ततो दग्ध्वाच तां पुरीम्। संप्राप्त इतितं रामः प्रियवादिनमार्चयत्
स्वतःची ओळख पटवून आणि ती नगरी जाळून मी परत आलो; असे म्हणून रामाने गोड बोलणाऱ्याचे सन्मान केले.
ततस्तत्रैवरामस्य समासीनस्य तैः सह। समाजग्मुः कपिश्रेष्ठाः सुग्रीववचनात्तदा
तेव्हा, राम तिथे बसलेला असताना, सुग्रीवाच्या आज्ञेने श्रेष्ठ वानर तिथे आले.
वृतः कोटिसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम्। श्वशुरो वालिनः श्रीमान्सुषेणो राममभ्ययात्
शक्तिशाली वानरांच्या कोटी कोटी सैन्याने वेढलेला, वालिचा सासरा, तेजस्वी सुषेण रामाजवळ आला.
कोटीशतवृतोवाऽपिगजो गवय एव च। वानरेन्रौ महावीर्यौ पृथक्पृथगदृश्यताम्
गजा आणि गवया हे दोघेही शेकडो कोटी वानरांसह वेगवेगळे दिसले; हे दोघेही मोठ्या सामर्थ्याचे वानर प्रमुख होते.
षष्टिकोटिसहस्राणि प्रकर्षन्प्रत्यदृश्यत। गोलाङ्गूलो महाराज गवाक्षो भीमदर्शनः
साठ हजार कोटी वानरांचे नेतृत्व गोलांगूल नावाच्या भीषण दिसणाऱ्या गवाक्षाने केले, हे महाराज.
गन्धमादनवासी तु प्रथितो गन्धमादनः। कोटीशतसहस्राणि हरीणां समकर्षत
गंधमादन नावाचा, गंधमादन पर्वतावर राहणारा तो प्रसिद्ध वानर, लाखो वानरांना एकत्र जमवू लागला.
पनसो नाम मेधावी वानरःसुमहाबलः। कोटीर्दश द्वादश च त्रिंशत्पञ्च प्रकर्षति
पणस नावाचा बुद्धिमान आणि अत्यंत बलवान वानर, दहा, बारा, तीस आणि पाच कोटी वानर गोळा करू लागला.
श्रीमान्दधिमुखो नाम हरिवृद्धोऽतिवीर्यवान्। प्रचकर्ष महासैनयं हरीणां भीमतेजसाम्
श्रीमंत आणि वृद्ध, अतिशय सामर्थ्यशाली दधिमुख नावाचा वानर, भयंकर तेजस्वी वानरांची मोठी फौज एकत्र जमवू लागला.
कृषणानां मुखपुण्ड्राणामृक्षाणां भीमकर्मणाम्। कोटीर्दश द्वादश च त्रिंशत्पञ्च प्रकर्षति
काळ्या तोंडाच्या, भीषण कृत्य करणाऱ्या अस्वलांमध्ये, दहा, बारा, तीस आणि पाच कोटी असे अस्वल गोळा झाले.
एते चान्ये च बहवो हरियूथपयूथपाः। असङ्ख्येया महाराज समीयू रामकारणात्
हे आणि इतरही अनेक वानरसेनेचे प्रमुख, राजन्, मोजता न येणाऱ्या संख्येने, रामाच्या कार्यासाठी एकत्र आले.
गिरिकूटनिभाङ्गानां सिंहानामिव गर्जताम्। श्रूयते तुमुलः शब्दस्तत्रतत्रप्रधावताम्
डोंगराच्या शिखरासारखे आणि सिंहासारखे गर्जणारे, इकडून तिकडे धावणाऱ्यांचा मोठा गोंगाट सर्वत्र ऐकू येऊ लागला.
गिरिकूटनिभाः क्नचित्केचिन्महिषसन्निभाः। शरदभ्रप्रतीकाशाः केचिद्धिङ्गुलकाननाः
काही डोंगराच्या टोकासारखे, काही बलाढ्य महिषासारखे, काही शरद ऋतूतील ढगांसारखे, तर काही लाल रंगाच्या जंगलासारखे दिसत होते.
उत्पतन्तः पतन्तश्च प्लवमानाश्च वानराः। उद्धुन्वन्तोऽपरे रेणून्समाजग्मुः समन्ततः
काही उडत, काही उड्या मारत, काही धावत, असे वानर सर्व बाजूंनी धूळ उडवत एकत्र येऊ लागले.
सवानरमहासैन्यः पूर्णसागरसन्निभः। निवेशमकरोत्तत्रसुग्रीवानुमते तदा
सुग्रीवाच्या संमतीने, समुद्रासारखी विशाल वानरसेना तिथे छावणी करू लागली.
ततस्तेषु हरीन्द्रेषु समावृत्तेषु सर्वशः। तिथौ प्रशस्ते नक्षत्रे मुहूर्ते चाभिपूजिते
सर्व वानरप्रमुख एकत्र जमल्यावर, शुभ तिथी, उत्तम नक्षत्र आणि आदरणीय मुहूर्तावर तेथे एकत्र आले.
तेन व्यूढेन सैन्येन लोकानुद्वर्तयन्निव। प्रययौ राघवः श्रीमान्सुग्रीवसहितस्तदा
त्या मांडलेल्या सेनेसोबत, जणू काही साऱ्या जगाला हलवित, श्रीराम आणि सुग्रीव एकत्र मार्गस्थ झाले.
मुखमासीत्तु सैन्यस्य हनूमान्मारुतात्मजः। जघनं पालयामास सौमित्रिरकुतोभयः
सेनेच्या पुढे वायुपुत्र हनुमान होता; मागून कुठलाही धोका न बाळगणारा सौमित्र लक्ष्मण मागील बाजू सांभाळत होता.
बद्धगोधाङ्गुलित्रणौ राघवौ तत्रजग्मतुः। वृतौ हरिमहामात्रैश्चन्द्रसूर्यौ ग्रहैरिव
राघव बंधूंनी बोटांना कातडीचे कवच बांधले होते; तेथे मोठ्या वानर सेनापतींनी वेढलेले, जणू ग्रहांमध्ये चंद्रसूर्य चमकत आहेत असे वाटत होते.
प्रबभौ हरिसैन्यं तत्सालतालशिलायुधम्। सुमहच्छालिभवनं यथा सूर्योदयं प्रति
साळ, ताळ आणि दगडांची शस्त्रे घेतलेली ती वानरसेना, सूर्य उगवताना मोठ्या शेताच्या घरासारखी तेजस्वी दिसत होती.