यदितावदनुद्युक्तः शेते कामसुखात्मकः। नेतव्यो वालिमार्गेण सर्वभूतगतिं त्वया
जर तो अजूनही काहीच तयारी न करता, फक्त सुखात रमला असेल, तर त्याला वलीच्या मार्गाने, म्हणजेच शिक्षा देऊन, सर्वांसह पाठव.
अथापि घटतेऽस्माकमर्ते वानरपुङ्गवः। तमादायैव काकुत्स्थ त्वरावान्भव माचिरम्
पण जर वानरांमध्ये श्रेष्ठ आमच्या कार्यासाठी प्रयत्न करत असेल, तर काकुत्स्थकुळातील लक्ष्मणा, त्याला लवकर घेऊन ये.
इत्युक्तो लक्ष्मणो भ्रात्रा गुरुवाक्यहिते रतः। प्रतस्थे रुचिरं गृह्य समार्गणगुणं धनुः
भाऊच्या अशा शब्दांनी, वडीलधाऱ्यांच्या आज्ञेत मन लावणारा लक्ष्मण, सुंदर बाणांनी सजवलेले धनुष्य घेऊन निघाला.
किष्किन्धाद्वारमासाद्यप्रविवेशानिवारितः। सक्रोध इतितं मत्वाराजा प्रत्युद्ययौ हरिः
किश्किंधेच्या दरवाज्यावर पोहोचून, कोणतीही अडथळा न येता तो आत गेला; त्याचा हेतू आणि राग ओळखून वानरराज त्याला भेटायला बाहेर आला.
तं सदारोविनीतात्मा सुग्रीवः प्लवगाधिपः। पूजया प्रतिजग्राह प्रीयमाणस्तदर्हया
सुग्रीव, वानरांचा राजा, नम्र मनाने आणि पत्नीसमवेत, योग्यतेने आणि आनंदाने त्याचे स्वागत करून त्याचा सन्मान केला.
तमब्रवीद्रामवचः सौमित्रिरकुतोभयः। स तत्सर्वमशेषेण श्रुत्वा प्रह्वः कृताञ्जलिः
सौमित्र्याने निर्भयपणे रामाची वचने त्याला सांगितली; ते सर्व नीट ऐकून, तो हात जोडून नम्रपणे वाकला.
सभृत्यदारो राजेन्द्रसुग्रीवो वानराधिपः। इदमाह वचः प्रीतो लक्ष्मणं नरकुञ्जरम्
राजा सुग्रीव, आपल्या सेवकांसह आणि पत्नीसमवेत, आनंदाने, नरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या लक्ष्मणाला हे शब्द म्हणाला.
नास्मि लक्ष्मण दुर्मेधा नाकृतज्ञो न निर्घृणः। श्रूयतां यः प्रयत्नो मे सीतापर्येषणे कृतः
लक्ष्मणा, मी वाईट मनाचा, उपकार न मानणारा किंवा कठोर नाही. सीतेच्या शोधासाठी मी काय प्रयत्न केले ते ऐक.
दिशः प्रस्थापिताः सर्वेविनीता हरयो मया। सर्वेषां च कृतः कालो मासेऽभ्यागमने पुनः
मी सर्व नीट वागणारे वानर चारही दिशांना पाठवले आहेत. सर्वांनी परत यावे यासाठी एक महिना ठरवला आहे.
यैरियं सवना साद्रिः सपुरा सागराम्बरा। विचेतव्या मही वीर सग्रामनगराकरा
त्यांनी ही संपूर्ण पृथ्वी—जंगल, डोंगर, नगरे, समुद्राचा विस्तार, गाव, शहर आणि खाणी—सर्वत्र शोधायची आहे, हे वीर.
स मासः पञ्चरात्रेण पूर्णो भवितुमर्हति। ततः श्रोष्यसि रामेण सहितः सुमहत्प्रियम्
तो महिना पाच दिवसांत पूर्ण व्हावा अशी अपेक्षा आहे; त्यानंतर तुला आणि रामाला फार आनंदाची बातमी ऐकायला मिळेल.
इत्युक्तो लक्ष्मणत्तेन कवानरेनद्रेण धीमता। त्यक्त्वारोषमदीनात्मा सुग्रीवं प्रत्यपूजयत्
त्या बुद्धिमान वानरराजाने असे सांगितल्यावर, लक्ष्मणाने आपला राग सोडून, मनात कुठलीही खिन्नता न ठेवता, सुग्रीवाचा सन्मान केला.
सरामं सहसुग्रीवो माल्यवत्पुष्ठमास्थितम्। भिगम्योदयं तस्य कार्यस्य प्रत्यवेदयत्
सुग्रीव आणि सरमा दोघंही मल्यवत पर्वताच्या फुललेल्या शिखरावर गेले आणि तिथे पोहोचून त्यांनी त्या कामाची माहिती दिली.
इत्येवंवानरेनद्रास्ते समाजन्मुः सहस्रशः। दिशस्तिस्रो विचित्याथ न तु ये दक्षिणां गताः
असं करत हजारो वानर तिथे एकत्र आले, त्यांनी तीन दिशा शोधून पाहिल्या होत्या, फक्त जे दक्षिणेकडे गेले होते ते सोडून.
आचख्युस्तत्र रामाय महीं सागरमेखलाम्। विचितां न तु वैदेह्या दर्शनं रावणस् वा
त्यांनी रामाला सांगितलं की समुद्राने वेढलेली सगळी पृथ्वी शोधून काढली, पण सीता किंवा रावण कुठेच सापडले नाहीत.
गतास्तु दक्षिणामाशां ये वै वानरपुङ्गवाः। आशावांस्तेषु काकुत्स्थः प्राणानार्तोऽभ्यधारयत्
जे वानरांचे श्रेष्ठ दक्षिण दिशेला गेले होते, त्यांच्यावर काकुत्स्थ म्हणजे रामाने आपला जीव आशेवर ठेवला.
द्विमासोपरमे काले व्यतीते प्लवगास्ततः। सुग्रीवमभिगम्येदं त्वरिता वाक्यमब्रुवन्
दोन महिने पूर्ण गेल्यावर ते वानर वेगाने सुग्रीवाजवळ आले आणि त्याला म्हणाले.
रक्षितंवालिना यत्तत्स्फीतं मधुवनं महत्। त्वया च प्लवगश्रेष्ठ तद्भुङ्क्ते पवनात्मजः
जे मोठं आणि समृद्ध मधुवन पूर्वी वाली आणि तुझ्या देखरेखीखाली होतं, ते आता पवनपुत्र हनुमान उपभोगतो आहे.
वालिपुत्रोऽङ्गदश्चैव ये चान्ये प्लवगर्षभाः। विचेतुं दक्षिणामाशां राजन्प्रस्थापितास्त्वया
राजा, अंगद जो वाल्याचा मुलगा आहे आणि इतर जे वानरश्रेष्ठ आहेत, त्यांना दक्षिण दिशेला शोधायला तू पाठवलं होतंस—
तेषामपनयं श्रुत्वा मेने सकृतकृत्यताम्। कृतार्थानां हि भृत्यानामेतद्भवति चेष्टितम्
त्यांनी केलेल्या कृत्याचं ऐकून सुग्रीवाने समजलं की त्यांचं काम पूर्ण झालं आहे; कारण यशस्वी सेवक असंच वागतात.
स तद्रामाय मेधावी शशंस प्लवगर्षभः। रामश्चाप्यनुमानेन मेने दृष्टां तु मैथिलीम्
तो बुद्धिमान वानरांचा प्रमुख रामाला ही गोष्ट सांगतो आणि रामानेही अंदाजाने विश्वास ठेवला की सीता सापडली आहे.
हनुमत्प्रमुखाश्चापि विश्रान्तास्ते प्लवङ्गमाः। अभिजग्मुर्हरीन्द्रं तं रामलक्ष्मणसन्निधौ
हनुमानाच्या नेतृत्वाखालील ते वानर, विश्रांती घेतल्यानंतर, राम आणि लक्ष्मण यांच्या उपस्थितीत वानरराजाजवळ आले.
गतिं च मुखवर्णं च दृष्ट्वारामो हनूमतः। अगमत्प्रत्ययं भूयो दृष्टा सीतेति भारत
हनुमानाची चाल आणि चेहऱ्यावरचं भाव पाहून, रामाला पुन्हा खात्री वाटली की सीता सापडली आहे.
हनूमत्प्रमुखास्ते तु वानराः पूर्णमानसाः। प्रणेमुर्विधिवद्रामं सुग्रीवं लक्ष्मणं तथा
हनुमानाच्या नेतृत्वाखालील ते वानर, मन आनंदाने भरलेले, त्यांनी राम, सुग्रीव आणि लक्ष्मण यांना नीट वंदन केलं.
तानुवाचानतान्रामः प्रगृह्य सशरं धनुः। अपि मां जीवयिष्यध्वमपि वः कृतकृत्यता
रामाने धनुष्य आणि बाण हातात घेत, वाकून नमस्कार करणाऱ्यांना विचारलं, 'तुम्ही मला जगू द्याल का? तुमचं काम पूर्ण झालं का?'
अपि राज्यमयोध्यायां कारयिष्याम्यहं पुनः। निहत्यसमरे शत्रूनाहृत्यजनकात्मजाम्
'मी युद्धात शत्रूंचा नाश करून आणि जनककन्येला परत आणून, पुन्हा अयोध्येचं राज्य मिळवू शकेन का?'
अमोक्षयित्वावैदेहीमहत्वा च रणे रिपून्। हृतदारोऽवधूतश्चनाहं जीवितुमुत्सहे
'मी वैदेहीला सोडवल्याशिवाय आणि शत्रूंचा पराभव केल्याशिवाय, पत्नीपासून दूर आणि अपमानित होऊन, मी कसा जगू शकेन?'
इत्युक्तवचनं रामं प्रत्युवाचानिलात्मजः। प्रियमाख्यामि ते राम दृष्टा सा जानकी मया
रामाने असं बोलल्यावर, वायुपुत्र हनुमान म्हणाला, 'राम, मी तुला आनंदाची बातमी देतो—माझ्या डोळ्यांनी जानकीला पाहिलं आहे.'
विचित्य दक्षिणामाशां सपर्वतवनाकराम्। श्रान्ताः काले व्यतीते स्म दृष्टवन्तो महागुहां
'आम्ही दक्षिण दिशा, तिचे पर्वत, वनं आणि गुहा शोधून काढल्या. खूप वेळ गेला, आम्ही थकलो, आणि मग एक मोठी गुहा सापडली.'
प्रविशामो वयं तां तु बहुयोजनमायताम्। अन्धकारां सुविपिनां गहनां कीटसेविताम्
'आम्ही त्या गुहेत शिरलो, ती खूप मोठी, अंधारलेली, दाट झाडांनी भरलेली आणि कीटकांनी वावरलेली होती.'