असकृद्वदतो वाक्यमीदृशं राक्षसेश्वर। विषादयुक्तमेतत्ते मया श्रुतमभाग्यया। तद्भद्रमुख भद्रं ते मानसं विनिवर्त्यताम्
राक्षसाधिपती, तू पुन्हा पुन्हा असेच बोलतोस; मी, दुर्दैवी, हे दुःखाने ऐकले आहे. म्हणून, सज्जन चेहऱ्याच्या, हे मन तिथून वळव.
परदाराऽस्म्यलभ्या च सततं च पतिव्रता। न चैवौपयिकी भार्य मानुषी तव राक्षस
मी दुसऱ्याची पत्नी आहे, मिळण्यास अशक्य आहे, आणि नेहमी पतीव्रता आहे; माणसाची पत्नी तुझ्यासाठी योग्य नाही, राक्षसा.
विवशां धर्षयित्वच कां त्वं प्रीतिमवाप्स्यसि। न च पालयसे धर्मं लोकपालसमः कथम्
तू एखाद्या असहाय स्त्रीवर जबरदस्ती केलीस, तर तुला काय आनंद मिळेल? आणि तू स्वतःला धर्म पाळणारा म्हणतोस, मग तू तो का पाळत नाहीस?
भ्रातरं राजराजं तं महेश्वरसस्वं प्रभुम्। धनेश्वरं व्यपदिशन्कथं त्विह न लज्जसे
तुझा भाऊ, राजांचा राजा, मोठा स्वामी, धनाचा मालक, त्याला तुझा स्वामी म्हणताना तुला येथे लाज वाटत नाही का?
इत्युक्त्वा प्रारुदत्सीता कम्पयन्ती पयोधरौ। शिरोधरां च तन्वङ्गी मुस्वं प्रच्छाद्यवाससा
असं म्हणून, सीता रडू लागली, तिची छाती थरथरत होती, तिचं सडपातळ शरीर वाकलं, आणि तिने वस्त्राने चेहरा झाकला.
तस्य रुदत्या भामित्या दीर्घा वेणी सुसयता। ददृशे स्वसिता स्निग्धा काली व्यालीव मूर्धनि
ती रडत असताना, तिच्या लांब, नीट विणलेल्या काळ्या केसांची वेणी डोक्यावरून खाली पडली, जणू काळी सापच तिथे आहे.
श्रुत्वा तद्रावणो वाक्यं सीतयोक्तं सुनिषुरम्। प्रत्याख्यातोऽपिदुर्मेधाः पुनरेवाब्रवीद्वचः
सीतेने ठामपणे सांगितलेलं ते बोल ऐकून, रावण, नाकारला गेल्यावरही, पुन्हा कठोरपणे बोलू लागला.
काममङ्गनि मे सीते दुनोतु मकरध्वजः। नत्वामकामां सुश्रोणीं समेप्ये चारुहासिनीं
सीते, कामदेव माझ्या अंगांना जरी त्रास देईल, तरी तुझ्या इच्छेविरुद्ध, सुंदर कंबरेच्या आणि मोहक हास्याच्या तुला मी स्पर्श करणार नाही.
किंनु शक्यं मया कर्तुं यत्त्वमद्यापिमानुषम्। आहारभूतमस्माकं राममेवानुरुध्यसे
मी काय करू शकतो, कारण आजही तू, जी आमच्यासाठी केवळ भक्ष्य आहेस, फक्त रामालाच आठवतेस?
इत्युक्त्वा तामनिन्द्याङ्गीं स राक्षसमहेश्वरः। तत्रैवान्तर्हितो भूत्वा जगामाभिमतां दिशम्
तिच्या निर्दोष अंगांना उद्देशून असं बोलून, राक्षसांचा मोठा स्वामी तिथून अदृश्य झाला आणि ज्या दिशेला हवा होता तिकडे गेला.
राक्षसीभिः परिवृतावैदेही शोककशिंता। सेव्यमाना त्रिजटया तत्रैव न्यवसत्तदा
राक्षसींनी वेढलेली, वैदेही दुःख आणि काळजीने त्रस्त होती; तिला त्रिजटा सांभाळत होती आणि ती तिथेच राहिली.
राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवेणाभिपालितः। वसनमाल्यवतः पृष्ठे ददर्श विमलं नभः
राघव, सौमित्रासोबत, सुग्रीवाच्या रक्षणाखाली, माल्यवत पर्वताच्या उतारावरून स्वच्छ आकाश पाहत होता.
सदृष्ट्वाविमले व्योम्नि निर्मलं शसलक्षणम्। ग्रहनक्षत्रताराभिरनुयान्तममित्रहा
स्वच्छ आकाशात, चंद्रावर डाग नसलेला, ग्रह, तारे आणि नक्षत्रं त्याच्या मागे जाताना, शत्रूंचा नाश करणारा वर पाहत होता.
कुमुदोत्पलपद्मानां गन्धमादाय वायुना। महीधरस्थः शीतेन सहसाप्रतिबोधितः
कमळ, नीलकमळ आणि पद्म यांच्या सुवासाने भरलेला वारा, पर्वतावर उभा असलेल्या त्याला थंडावा देत अचानक जागं करून गेला.
प्रभाते लक्ष्मणं वीरमभ्यभाषत दुर्मनाः। सीतां संस्मृत् यधर्मात्मा रुद्धां राक्षसवेश्मनि
पहाटे, मनात खिन्न झालेला राम, सीतेचा आठवण काढत, वीर लक्ष्मणाशी बोलला. राक्षसाच्या घरात अडकलेली सीता त्याच्या मनात होती.
गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किंदायां कपीश्वरम्। प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम्
लक्ष्मणा, तू किश्किंधेतील वानरराजाला शोधून काढ. तो आपल्या संसारातील कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष करणारा, उपकार विसरणारा आणि फक्त स्वतःच्या फायद्यासाठी हुशार आहे.
योसौ कुलाधमो मूढो मया राज्येऽभिषेचितः। सर्ववानरगोपुच्छा यमृक्षाश्च भजन्ति वै
तो आपल्या कुळातील नीच आणि मूर्ख आहे, ज्याला मी राज्याभिषेक केला. सर्व वानर आणि अस्वल त्याची सेवा करतात.
यदर्थं निहतो बाली मया रघुकुलोद्वह। त्वया सहमहाबाहो किष्किन्धोपवने तदा
ज्याच्यासाठी मी, रघुकुलातील श्रेष्ठ, तुझ्यासह बलवान हाताने, त्या वेळी किश्किंधेच्या सीमेवर वालीला मारले—
कृतघ्नं तमहं मन्ये वानरापशदं भुवि। यो मामेवंगतो मूढो न जानीतेऽद्य लक्ष्मण
तो उपकार न मानणारा, पृथ्वीवरील वानरांमध्ये लाज आणणारा आहे. या अवस्थेतही तो मूर्ख मला ओळखत नाही, लक्ष्मणा.
असौ मन्ये न जानीते समयप्रतिपालनम्। कृतोपकारं मां नूनमवमत्याल्पया धिया
मला वाटते, त्याला करार पाळायचे महत्त्वच कळत नाही; मी त्याचा उपकारकर्ता असूनही, त्याच्या लहान मनाने तो माझी कदर करत नाही.
यदितावदनुद्युक्तः शेते कामसुखात्मकः। नेतव्यो वालिमार्गेण सर्वभूतगतिं त्वया
जर तो अजूनही काहीच तयारी न करता, फक्त सुखात रमला असेल, तर त्याला वलीच्या मार्गाने, म्हणजेच शिक्षा देऊन, सर्वांसह पाठव.
अथापि घटतेऽस्माकमर्ते वानरपुङ्गवः। तमादायैव काकुत्स्थ त्वरावान्भव माचिरम्
पण जर वानरांमध्ये श्रेष्ठ आमच्या कार्यासाठी प्रयत्न करत असेल, तर काकुत्स्थकुळातील लक्ष्मणा, त्याला लवकर घेऊन ये.
इत्युक्तो लक्ष्मणो भ्रात्रा गुरुवाक्यहिते रतः। प्रतस्थे रुचिरं गृह्य समार्गणगुणं धनुः
भाऊच्या अशा शब्दांनी, वडीलधाऱ्यांच्या आज्ञेत मन लावणारा लक्ष्मण, सुंदर बाणांनी सजवलेले धनुष्य घेऊन निघाला.
किष्किन्धाद्वारमासाद्यप्रविवेशानिवारितः। सक्रोध इतितं मत्वाराजा प्रत्युद्ययौ हरिः
किश्किंधेच्या दरवाज्यावर पोहोचून, कोणतीही अडथळा न येता तो आत गेला; त्याचा हेतू आणि राग ओळखून वानरराज त्याला भेटायला बाहेर आला.
तं सदारोविनीतात्मा सुग्रीवः प्लवगाधिपः। पूजया प्रतिजग्राह प्रीयमाणस्तदर्हया
सुग्रीव, वानरांचा राजा, नम्र मनाने आणि पत्नीसमवेत, योग्यतेने आणि आनंदाने त्याचे स्वागत करून त्याचा सन्मान केला.
तमब्रवीद्रामवचः सौमित्रिरकुतोभयः। स तत्सर्वमशेषेण श्रुत्वा प्रह्वः कृताञ्जलिः
सौमित्र्याने निर्भयपणे रामाची वचने त्याला सांगितली; ते सर्व नीट ऐकून, तो हात जोडून नम्रपणे वाकला.
सभृत्यदारो राजेन्द्रसुग्रीवो वानराधिपः। इदमाह वचः प्रीतो लक्ष्मणं नरकुञ्जरम्
राजा सुग्रीव, आपल्या सेवकांसह आणि पत्नीसमवेत, आनंदाने, नरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या लक्ष्मणाला हे शब्द म्हणाला.
नास्मि लक्ष्मण दुर्मेधा नाकृतज्ञो न निर्घृणः। श्रूयतां यः प्रयत्नो मे सीतापर्येषणे कृतः
लक्ष्मणा, मी वाईट मनाचा, उपकार न मानणारा किंवा कठोर नाही. सीतेच्या शोधासाठी मी काय प्रयत्न केले ते ऐक.
दिशः प्रस्थापिताः सर्वेविनीता हरयो मया। सर्वेषां च कृतः कालो मासेऽभ्यागमने पुनः
मी सर्व नीट वागणारे वानर चारही दिशांना पाठवले आहेत. सर्वांनी परत यावे यासाठी एक महिना ठरवला आहे.
यैरियं सवना साद्रिः सपुरा सागराम्बरा। विचेतव्या मही वीर सग्रामनगराकरा
त्यांनी ही संपूर्ण पृथ्वी—जंगल, डोंगर, नगरे, समुद्राचा विस्तार, गाव, शहर आणि खाणी—सर्वत्र शोधायची आहे, हे वीर.