सन्ति मे देवक्न्याश्च गन्धर्वाणआं च योषितः। सन्ति दानवन्याश् दैत्यानां चापि योषितः। `तासामद्यविशालाक्षि सर्वासां मे भवोत्तमा
माझ्याकडे देवकन्या, गंधर्व स्त्रिया, दानव आणि दैत्य कन्याही आहेत; पण आज, विशाल डोळ्यांची तू, त्या सर्वांमध्ये माझ्यासाठी श्रेष्ठ हो.
चतुर्दश पिशाचीनां कोट्यो मे वचने स्थिताः। द्विस्तावत्पुरुषादानां रक्षसां भीमकर्मणाम्
माझ्या आज्ञेत चौदाशे कोटी पिशाचिनी आहेत; आणि त्याहून दुप्पट भयंकर कर्म करणारे नरभक्षक राक्षस आहेत.
ततो मे त्रिगुणा यक्षा ये मद्वचनकारिणः। केचिदेव धनाध्यक्षं भ्रातरं मे समाश्रिताः
माझ्या आज्ञेवर चालणारे यक्ष याहून तिप्पट आहेत; त्यातील काहींनी माझा भाऊ धनाध्यक्ष याच्याकडे आश्रय घेतला आहे.
गन्दर्वाप्सरसो भद्रे मामापानगतं सदा। उपतिष्ठन्ति वामोरु यथैव भ्रातरं मम
मृदू अंगाच्या तू, गंधर्व आणि अप्सरा नेहमी माझ्या सेवेत असतात, सुंदर उरू असलेल्या तू, जसे ते माझ्या भावाच्या सेवेत असतात.
पुत्रोऽहमपि विप्रर्षेः साक्षाद्विश्रवसो मुनेः। पञ्चमो लोकपालानामिति मे प्रथितं यशः
मी ऋषी विश्रवास यांचा पुत्र आहे, हे ऋषी; आणि माझे यश जगातल्या पाचव्या लोकपालाप्रमाणे प्रसिद्ध आहे.
दिव्यानि भक्ष्यभोज्यानि पानानि विविधानि च। यथैव त्रिदशेशस्यतथैव मम भामिनि
दिव्य खाण्याचे पदार्थ, स्वादिष्ट जेवण आणि विविध पेये, हे सुंदर स्त्री, जसे त्रिदशाधिपतीकडे आहेत तसेच माझ्याकडेही आहेत.
क्षीयतां दुष्कृतं कर्म वनवासकृतं तव। भार्या मे भवसुश्रोणि यथा मण्डोदरीतथा
तुझ्या वनवासात केलेल्या वाईट कर्मांचं फळ कमी होवो; सुंदर कंबरेच्या स्त्री, तू माझी पत्नी हो, जशी मंदोदरी माझ्या सोबत आहे.
इत्युक्ता तेन वैदेही परिवृत्य सुभानना। तृणमनतरतः कृत्वातमुवाच निशाचरम्
त्याने असं म्हटल्यावर, सुंदर चेहऱ्याची वैदेही वळली, दोघांच्या मध्ये एक गवताचं पातं ठेवून, त्या निशाचराला बोलली.
अशिवेनातिवामोरूरजस्रं नेत्रवारिणा। स्तनावपतितौ बाला संहतावभिवर्षती
तिच्या सुंदर मांड्या थरथरत होत्या, डोळ्यातून अश्रू सतत वाहत होते, आणि ती तरुणी, छाती घट्ट धरून, रडत बोलू लागली.
व्यवस्थाप्यकथंचित्सा विषादादतिमोहिता'। उवाच वाक्यं तं क्षुद्रं वैदेही पतिदेवता
ती मोठ्या दुःखात आणि गोंधळात असताना, कसाबसा स्वतःला सावरून, पतीला देव मानणारी वैदेही त्या नीचाला म्हणाली.
असकृद्वदतो वाक्यमीदृशं राक्षसेश्वर। विषादयुक्तमेतत्ते मया श्रुतमभाग्यया। तद्भद्रमुख भद्रं ते मानसं विनिवर्त्यताम्
राक्षसाधिपती, तू पुन्हा पुन्हा असेच बोलतोस; मी, दुर्दैवी, हे दुःखाने ऐकले आहे. म्हणून, सज्जन चेहऱ्याच्या, हे मन तिथून वळव.
परदाराऽस्म्यलभ्या च सततं च पतिव्रता। न चैवौपयिकी भार्य मानुषी तव राक्षस
मी दुसऱ्याची पत्नी आहे, मिळण्यास अशक्य आहे, आणि नेहमी पतीव्रता आहे; माणसाची पत्नी तुझ्यासाठी योग्य नाही, राक्षसा.
विवशां धर्षयित्वच कां त्वं प्रीतिमवाप्स्यसि। न च पालयसे धर्मं लोकपालसमः कथम्
तू एखाद्या असहाय स्त्रीवर जबरदस्ती केलीस, तर तुला काय आनंद मिळेल? आणि तू स्वतःला धर्म पाळणारा म्हणतोस, मग तू तो का पाळत नाहीस?
भ्रातरं राजराजं तं महेश्वरसस्वं प्रभुम्। धनेश्वरं व्यपदिशन्कथं त्विह न लज्जसे
तुझा भाऊ, राजांचा राजा, मोठा स्वामी, धनाचा मालक, त्याला तुझा स्वामी म्हणताना तुला येथे लाज वाटत नाही का?
इत्युक्त्वा प्रारुदत्सीता कम्पयन्ती पयोधरौ। शिरोधरां च तन्वङ्गी मुस्वं प्रच्छाद्यवाससा
असं म्हणून, सीता रडू लागली, तिची छाती थरथरत होती, तिचं सडपातळ शरीर वाकलं, आणि तिने वस्त्राने चेहरा झाकला.
तस्य रुदत्या भामित्या दीर्घा वेणी सुसयता। ददृशे स्वसिता स्निग्धा काली व्यालीव मूर्धनि
ती रडत असताना, तिच्या लांब, नीट विणलेल्या काळ्या केसांची वेणी डोक्यावरून खाली पडली, जणू काळी सापच तिथे आहे.
श्रुत्वा तद्रावणो वाक्यं सीतयोक्तं सुनिषुरम्। प्रत्याख्यातोऽपिदुर्मेधाः पुनरेवाब्रवीद्वचः
सीतेने ठामपणे सांगितलेलं ते बोल ऐकून, रावण, नाकारला गेल्यावरही, पुन्हा कठोरपणे बोलू लागला.
काममङ्गनि मे सीते दुनोतु मकरध्वजः। नत्वामकामां सुश्रोणीं समेप्ये चारुहासिनीं
सीते, कामदेव माझ्या अंगांना जरी त्रास देईल, तरी तुझ्या इच्छेविरुद्ध, सुंदर कंबरेच्या आणि मोहक हास्याच्या तुला मी स्पर्श करणार नाही.
किंनु शक्यं मया कर्तुं यत्त्वमद्यापिमानुषम्। आहारभूतमस्माकं राममेवानुरुध्यसे
मी काय करू शकतो, कारण आजही तू, जी आमच्यासाठी केवळ भक्ष्य आहेस, फक्त रामालाच आठवतेस?
इत्युक्त्वा तामनिन्द्याङ्गीं स राक्षसमहेश्वरः। तत्रैवान्तर्हितो भूत्वा जगामाभिमतां दिशम्
तिच्या निर्दोष अंगांना उद्देशून असं बोलून, राक्षसांचा मोठा स्वामी तिथून अदृश्य झाला आणि ज्या दिशेला हवा होता तिकडे गेला.
राक्षसीभिः परिवृतावैदेही शोककशिंता। सेव्यमाना त्रिजटया तत्रैव न्यवसत्तदा
राक्षसींनी वेढलेली, वैदेही दुःख आणि काळजीने त्रस्त होती; तिला त्रिजटा सांभाळत होती आणि ती तिथेच राहिली.
राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवेणाभिपालितः। वसनमाल्यवतः पृष्ठे ददर्श विमलं नभः
राघव, सौमित्रासोबत, सुग्रीवाच्या रक्षणाखाली, माल्यवत पर्वताच्या उतारावरून स्वच्छ आकाश पाहत होता.
सदृष्ट्वाविमले व्योम्नि निर्मलं शसलक्षणम्। ग्रहनक्षत्रताराभिरनुयान्तममित्रहा
स्वच्छ आकाशात, चंद्रावर डाग नसलेला, ग्रह, तारे आणि नक्षत्रं त्याच्या मागे जाताना, शत्रूंचा नाश करणारा वर पाहत होता.
कुमुदोत्पलपद्मानां गन्धमादाय वायुना। महीधरस्थः शीतेन सहसाप्रतिबोधितः
कमळ, नीलकमळ आणि पद्म यांच्या सुवासाने भरलेला वारा, पर्वतावर उभा असलेल्या त्याला थंडावा देत अचानक जागं करून गेला.
प्रभाते लक्ष्मणं वीरमभ्यभाषत दुर्मनाः। सीतां संस्मृत् यधर्मात्मा रुद्धां राक्षसवेश्मनि
पहाटे, मनात खिन्न झालेला राम, सीतेचा आठवण काढत, वीर लक्ष्मणाशी बोलला. राक्षसाच्या घरात अडकलेली सीता त्याच्या मनात होती.
गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किंदायां कपीश्वरम्। प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम्
लक्ष्मणा, तू किश्किंधेतील वानरराजाला शोधून काढ. तो आपल्या संसारातील कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष करणारा, उपकार विसरणारा आणि फक्त स्वतःच्या फायद्यासाठी हुशार आहे.
योसौ कुलाधमो मूढो मया राज्येऽभिषेचितः। सर्ववानरगोपुच्छा यमृक्षाश्च भजन्ति वै
तो आपल्या कुळातील नीच आणि मूर्ख आहे, ज्याला मी राज्याभिषेक केला. सर्व वानर आणि अस्वल त्याची सेवा करतात.
यदर्थं निहतो बाली मया रघुकुलोद्वह। त्वया सहमहाबाहो किष्किन्धोपवने तदा
ज्याच्यासाठी मी, रघुकुलातील श्रेष्ठ, तुझ्यासह बलवान हाताने, त्या वेळी किश्किंधेच्या सीमेवर वालीला मारले—
कृतघ्नं तमहं मन्ये वानरापशदं भुवि। यो मामेवंगतो मूढो न जानीतेऽद्य लक्ष्मण
तो उपकार न मानणारा, पृथ्वीवरील वानरांमध्ये लाज आणणारा आहे. या अवस्थेतही तो मूर्ख मला ओळखत नाही, लक्ष्मणा.
असौ मन्ये न जानीते समयप्रतिपालनम्। कृतोपकारं मां नूनमवमत्याल्पया धिया
मला वाटते, त्याला करार पाळायचे महत्त्वच कळत नाही; मी त्याचा उपकारकर्ता असूनही, त्याच्या लहान मनाने तो माझी कदर करत नाही.