शशंस रावणस्तस्मै तत्सर्वं रामचेष्टितम्। समासेनैव कार्याणि क्रोधामर्षसमन्वितः
रावणाने त्याला रामाने केलेल्या सर्व गोष्टी सांगितल्या आणि राग व द्वेषाने भरून आपल्या मनातील हेतू थोडक्यात मांडले.
मारीचस्त्वब्रवीच्छ्रत्वा समासेनैव रावणम्। अलं ते राममासाद्य वीर्यज्ञो ह्यस्मि तस्य वै
मारीचाने ते ऐकून रावणाला थोडक्यात उत्तर दिले, 'रावण, तुला रामाशी वैर करणे योग्य नाही; मी त्याच्या सामर्थ्याची खरी ओळख ठेवतो.'
बाणवेगं हि कस्तस्य शक्तः सोढुं महात्मनः। प्रव्रज्यायां हि मे हेतुः स एव पुरुषर्षभः। विनाशमुखमेतत्ते केनाख्यातं दुरात्मना
त्याच्या बाणांचा वेग कोण सहन करू शकेल, तो तर मोठ्या धैर्याचा आहे. त्याच्यामुळेच मी संन्यास घेतला. हे उत्तम पुरुषा, तुला या विनाशाच्या मार्गाची माहिती कुणी दिली, आणि कोणत्या वाईट हेतूने?
तमुवाचाथ सक्रोधो रावणः परिभर्त्सयन्। अकुर्वतोऽस्मद्वचनं स्यान्मृत्युरपि ते ध्रुवम्
तेव्हा रावण रागाने त्याला झापत म्हणाला, "माझं म्हणणं ऐकले नाहीस तर तुला मृत्यूही निश्चित आहे."
मरीचश्चिन्तयामास विशिष्टान्मरणं वरम्। अवश्यं मरणे प्राप्ते करिष्याम्यस्य यन्मतम्
मरीचाने मनात विचार केला, 'रामाच्या हातून मरण हे दुसऱ्या कोणत्याही मृत्यूपेक्षा श्रेष्ठ आहे. आता मृत्यू टळणारच नाही, तर याचं म्हणणं मी पाळीन.'
ततस्तं प्रत्युवाचाथ मारीचो रक्षसांवरम्। किं ते साह्यां मया कार्यं करिष्याम्यवशोपि तत्
मग मरीच हा राक्षसांचा श्रेष्ठ त्याला म्हणाला, "तुला माझ्याकडून काय मदत हवी आहे? माझ्या इच्छेविरुद्ध जरी असलं तरी मी ते करीन."
तमब्रवीद्दशग्रीवो गच्छ सीतां प्रलोभय। रत्नशृङ्गो मृगो भूत्वा रत्नचित्रतनूरुहः
दशमुखाने त्याला सांगितलं, "जा, आणि मृगाचं रूप घेऊन रत्नांनी सजलेले शिंग व अंग असलेला हरण होऊन सीतेला फसव."
ध्रुवं सीता समालक्ष्यत्वां रामं चोदयिष्यति। अपक्रान्ते च काकुत्स्थे सीता वश्या भविष्यति
नक्कीच, सीता तुला पाहून रामाला त्या हरणाचा पाठलाग करायला लावेल; आणि काकुत्स्थ तिथून निघून गेला की, सीता माझ्या ताब्यात येईल.
तामादायापनेष्यामि ततः स नभविष्यति। भार्यावियोगाद्दुर्बुद्धिरेतत्साह्यं कुरुष्व मे
मी मग तिला पकडून घेऊन जाईन, आणि राम काहीच करू शकणार नाही. पत्नीपासून दूर झाल्यावर तो मूर्ख हरवून जाईल—म्हणून मला मदत कर.
इत्येवमुक्तोमारीचः कृत्वोदकमथात्मनः। रावणं पुरतो यान्तमन्वगच्छत्सुदुःखितः
असं सांगितल्यावर मरीचाने स्वतःसाठी पाणी घेतलं आणि खूप दुःखी मनाने रावणाच्या मागे निघाला.
ततस्तस्याश्रमं गत्वारामस्याक्लिष्टकर्मणः। चक्रतुस्तद्यथा सर्वमुभौ यत्पूर्वमन्त्रितम्
मग ते दोघं रामाच्या आश्रमाजवळ गेले, ज्या रामाची कर्मे शुद्ध आहेत, आणि आधी ठरवलं तसंच सगळं त्यांनी केलं.
रावणस्तु यतिर्भूत्वा मुण्डः कुण्डीत्रिदण्डधृत्। मृगश्चभूत्वामारीचस्तं देशमुपजग्मतुः
रावणाने संन्याशाचं रूप घेतलं—डोक्यावर केस नाहीत, हातात कमंडलू आणि त्रीदंड—आणि मरीच हरण होऊन त्या जागी गेले.
दर्शयामास मारीचो वैदेहीं मृगरूपधृत्। चोदयामास तस्यार्थे सा रामं विधिचोदिता
मरीचाने हरणाचं रूप घेऊन वैदेहीसमोर आपली छबी दाखवली; आणि विधीने घडावं तसं, तिने रामाला त्या हरणाचा पाठलाग करायला सांगितलं.
रामस्तस्याः प्रियं कुर्वन्धनुरादाय सत्वरः। रक्षार्थे लक्ष्मणं न्यस्य प्रययौ मृगलिप्सया
रामाने तिला आनंद द्यावा म्हणून पटकन धनुष्य घेतलं, लक्ष्मणाला तिच्या रक्षणासाठी ठेवून, हरणाच्या मागे गेला.
स धन्वी बद्धतूणीरः खङ्गगोधाङ्गुलित्रवान्। अन्वधावन्मृगं रामो रुद्रस्तारामृगं यथा
धनुष्य, बाणांची तूणीर, तलवार आणि हातात कवच घालून, राम त्या हरणाचा पाठलाग करू लागला, जसं रुद्राने ताऱ्याच्या हरणाचा केला होता.
सोऽन्तर्हितः पुनस्तस्य दर्शनं राक्षसो व्रजन्। चकर्ष महदध्वानं रामस्तं वुबुधे ततः
तो राक्षस कधी दिसत होता, कधी नाही, आणि रामाला दूरवर नेऊ लागला; पण रामाला त्याची फसवणूक समजली.
निशाचरं विदित्वा तं राघवः प्रतिभानवान्। अमोघं शरमादाय जघान मृगरूपिणम्
राघवाने त्याला निशाचर ओळखलं आणि हुशारीने एक अचूक बाण घेऊन त्या हरणाच्या रूपातील राक्षसाला मारलं.
स रामवाणाभिहतः कृत्वा रामस्वरं तदा। हा सीते लक्ष्मणेत्येवं चुक्रोशार्तस्वरेण ह
रामाचा बाण लागल्यावर त्याने रामाचा आवाज काढून, 'हाय सीते! हाय लक्ष्मणा!' असं मोठ्या वेदनेने ओरडलं.
शुश्राव तस्य वैदेही ततस्तां करुणां गिरम्। साप्रापतत्ततः सीता तामुवाचाथ लक्ष्मणः
वैदेहीने त्या करुण हाका ऐकल्या, आणि त्याने मन हेलावून गेल्यावर, सीतेने लक्ष्मणाला बोलावलं.
अलं ते शङ्कया भीरु को रामं प्रहरिष्यति। मुहूर्ताद्द्रक्ष्यसे रामं भर्तारं त्वं शुचिस्मितम्
लक्ष्मण तिला म्हणाला, "घाबरू नकोस, भीती सोड. रामाला कोण मारू शकतं? थोड्याच वेळात तुझा पती राम तुला दिसेल, हसऱ्या चेहऱ्याची सीते."
इत्युक्ता सा प्ररुदती पर्यशङ्कत लक्ष्मणम्। हता वै स्त्रीस्वभावेन शुद्धचारित्रभूषणा
असं सांगितल्यावर ती रडू लागली आणि लक्ष्मणाची काळजी करू लागली. बाईचा स्वभावच तसा असतो, पण तिच्या शुद्ध वागणुकीमुळे ती खरीच आदर्श होती.
सा तं परुषमारब्धा वक्तुं साध्वी पतिव्रता। नैष कामो भवेन्मूढ यं त्वं प्रार्थयसे हृदा
ती सती, पतीवर निष्ठा असलेली, त्याच्यावर कठोर शब्दांनी बोलू लागली: 'तुझ्या मनात जो हेतू आहे, तो कधीच पूर्ण होणार नाही, मूर्खा.'
अप्यहंशस्त्रमादाय हन्यामात्मानमात्मना। पतेयं गिरिशृङ्गाद्वा विशेयं वा हुताशनम्
मी शस्त्र उचलून स्वतःला मारली, डोंगराच्या टोकावरून उडी मारली किंवा जळत्या आगीत शिरले, तरीही...
रामं भर्तारमुत्सुज्यन त्वहं त्वां कथञ्चन। निहीनमुपतिष्ठेयं शार्दूली क्रोष्टुकं यथा
रामाला, माझ्या पतीला सोडून मी कधीच तुझी सेवा करणार नाही. वाघीण जशी कोल्ह्याच्या मागे जात नाही, तशी मीही नाही.
एतादृशं वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः प्रियराघ्नव। पिधायकर्णौ सद्वृत्तः प्रस्थितो येन राघवः
असे कठोर शब्द ऐकून, रामाचा प्रिय लक्ष्मण, सद्गुणी, त्याने आपले कान झाकले आणि राम जिथे आहे तिकडे निघून गेला.
स रामस्य पदंगृह्य प्रससार धनुर्धरः। अवीक्षमाणो विम्बोष्ठीं प्रययौ लक्ष्मणस्तदा
तो धनुर्धारी रामाच्या मागे निघाला. सुंदर ओठ असलेल्या तिला मागे न पाहता लक्ष्मण पुढे गेला.
एतस्मिन्नन्तरे रक्षो रावणः प्रत्यदृश्यत। अभव्यो भव्यरूपेण भस्मच्छन्न इवानलः
इतक्यात, रावण नावाचा राक्षस तिथे दिसला. त्याचा मन वाईट असला तरी रूप देखणे होते, जणू राखेने झाकलेली ज्वाळा.
यतिवेपप्रतिच्छन्नो जिहीर्षुस्तामनिन्दिताम्। `उपागच्छत्स वैदेहीं रावणः पापनिश्चयः
तो यतीच्या वेशात, वाईट हेतूने, निष्पाप वैदेहीला पकडायला आला.
सा तमालक्ष्यसंप्राप्तं धर्मज्ञा जनकात्मजा। निमन्त्रयामास तदा फलमूलाशनादिभिः
तो समोर येताच, धर्माची जाण असलेली जनकनंदिनी तिने त्याला फळे-मुळे यांसारख्या गोष्टींनी आदराने आमंत्रित केले.
अवमत्यततः सर्वं स्वं रूपं प्रत्यपद्यत। सान्त्वयामास वैदेहीं कामी राक्षसपुङ्गवः
त्याने हे सर्व उपेक्षित केले, आपले खरे रूप घेतले आणि वैदेहीला गोड बोलून फसवू लागला.