वसतस्तस्य रामस्य ततः शूर्पणखाकृतम्। खरेणासीन्महद्वैरं जनस्थाननिवासिना
राम तिथे राहत असताना, शूर्पणखेनं घडवलेल्या प्रकारामुळे, जनस्थानात राहणाऱ्या खराशी मोठं वैर निर्माण झालं.
रक्षार्थं तापसानां तु राघवो धर्मवत्सलः। चतुर्दशसहस्राणि जघान भुवि राक्षसान्
तपस्व्यांच्या रक्षणासाठी, धर्मनिष्ठ राघवाने पृथ्वीवर चौदा हजार राक्षसांचा संहार केला.
दूषणं च स्वरं चैवनिहत्य सुमहाबलौ। चक्रे क्षेमं पुनर्धीमान्धर्मारण्यं स राघवः
महाबली दूषण आणि स्वर यांचा वध करून, बुद्धिमान राघवाने त्या धर्मराज्याला पुन्हा सुरक्षित केलं.
हतेषु तेषु रक्षःसु ततः शूर्पणखा पुनः। ययौ निकृत्तनासोष्ठी लङ्कां भ्रातुर्निवेशनम्
ते राक्षस मारले गेल्यावर, शूर्पणखेला नाक आणि ओठ कापले गेलेले असताना, ती लंकेत आपल्या भावाच्या घरी गेली.
ततो रावणमभ्येत्य राक्षसी दुःखमूर्च्छिता। पपात पादयोर्भ्रातुः संशुष्करुधिरानना
तेव्हा ती राक्षसी दुःखाने बेशुद्ध होऊन रावणाजवळ आली आणि आपल्या भावाच्या पायांवर पडली, तिचा चेहरा कोरडा व रक्तहीन झाला होता.
तां तथा विकृतां दृष्ट्वा रावणः क्रोधमूर्च्छितः। उत्पपातासनात्क्रुद्धो दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन्
तिला अशा अवस्थेत पाहून रावण संतापाने भरून उठला, तो जागेवरून उभा राहिला आणि रागाने दातांवर दात घासत होता.
स्वानमात्यान्विसृज्याथ विविक्ते तामुवाच सः। केनास्येवं कृता भद्रे मामचिन्त्यावमत्य च
आपले मंत्री दूर पाठवून, रावण तिला एकांतात म्हणाला, 'हे सखे, तुला असे कोणी केले? मला दुर्लक्षित करून, जो कोणी हे केले, त्याने मला कमी लेखले आहे.'
कः शूलं तीक्ष्णमासाद्य सर्वगात्रेषु सेवते। कः शिरस्यग्निमाधाय विश्वस्तः स्वपते सुखम्
कोण असा आहे की ज्याने तीक्ष्ण भाला मिळवून तो आपल्या सर्व अंगांना लावतो? किंवा कोण आपल्या डोक्यावर आग ठेवून निश्चिंतपणे झोपतो?
आशीविषं घोरतरं पादेन स्पृशतीह कः। सिंहं केसरिणं मत्तः स्पृष्ट्वा दंष्ट्रासु तिष्ठति
इथे कोण आहे जो भयंकर सर्पाला पायाने स्पर्श करतो? किंवा मदाने भरलेल्या सिंहाच्या दातांपुढे उभा राहतो?
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य नेत्रेभ्यस्तेजसोऽर्चिषः। निश्चेरुर्दह्यतो रात्रौ वृक्षस्येव स्वरन्ध्रतः
असे बोलताना, रात्री रावणाच्या डोळ्यांतून जणू काही झाडाच्या फटीतून ज्वाळा बाहेर पडाव्यात तशा तेजाच्या ज्वाळा निघत होत्या.
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ भगिनी रामविक्रमम्। खरदूषणसंयुक्तं राक्षसानां पराभवम्
त्यावर त्याच्या बहिणीने त्याला सर्व काही सांगितले — रामाचे पराक्रम, खर आणि दूषण यांच्यासह राक्षसांचा पराभव.
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः कालचोदितः। रामस्य वधमाकाङ्क्षन्मारीचं मनसागमत्
मग आप्तांचे वध ऐकून, काळाच्या प्रेरणेने रावणाच्या मनात रामाचा वध करण्याची इच्छा निर्माण झाली आणि त्याचे मन मारीचाकडे वळले.
स निश्चित्यततः कृत्यं सागरं लवणाकरम्। ऊर्ध्वमाचक्रमे राजा विधाय नगरे विधिम्
आपले कर्तव्य ठरवून, राजाने आपल्या नगरातील सर्व व्यवस्था करून, खारट समुद्र ओलांडला.
त्रिकूटं समतिक्रम्य कालपर्वतमेव च। ददर्श मकरावासं गम्भीरोदं महोदधिम्
त्रिकूट आणि काळ पर्वत ओलांडून, त्याने गहिरा आणि विशाल असा, मकरांचा निवास असलेला समुद्र पाहिला.
तमतीत्याथ गोकर्णमभ्यगच्छद्दशाननः। दयितं स्तानमव्यग्रं शूलपाणेर्महात्मनः
तो समुद्र ओलांडून, रावण गोकर्ण या स्थळी पोहोचला, जे त्रिशूळधारी महात्म्याचे आवडते आणि शांत स्थान होते.
तत्राभ्यगच्छन्मारीचं पूर्वामात्यं दशाननः। पुरा रामभयादेव तापसं प्रियजीवितम्
तेथे रावणाने मारीचाला भेट दिली, जो पूर्वी त्याचा मंत्री होता आणि रामाच्या भीतीने आपले प्राण वाचवण्यासाठी तपस्वी झाला होता.
मारीचस्त्वथ संभ्रान्तो दृष्ट्वा रावणमागतम्। पूजयामास सत्कारैः फलमूलादिभिस्ततः
मारीचाने रावण आल्याचे पाहून घाबरला, पण त्याने त्याचे आदरातिथ्य केले आणि फळे-मुळे देऊन त्याचे स्वागत केले.
विश्रान्तं चैनमासीनमन्वासीनः स राक्षसः। उवाच प्रश्रितं वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्
रावण विश्रांती घेत बसला तेव्हा मारीचा देखील जवळ बसला आणि तो बोलण्यात कुशल असल्याने नम्रपणे त्याला विचारले.
न ते प्रकृतिमान्वर्णः कच्चित्क्षेमं पुरे तव। कच्चित्प्रकृतयः सर्वा भजन्ते त्वां यथा पुरा
तुझा चेहरा नेहमीसारखा वाटत नाही; तुझ्या नगरात सर्व काही ठीक आहे ना? तुझे सर्व प्रजाजन पूर्वीसारखेच तुझी सेवा करतात ना?
किमिहागमने चापि कार्यं ते राक्षसेश्वर। कृतमित्येव तद्विद्धि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्
राक्षसाधिपती, तुला येथे येण्याचे कारण काय? ते काम कितीही कठीण असो, ते पूर्ण झाले असे समज.
शशंस रावणस्तस्मै तत्सर्वं रामचेष्टितम्। समासेनैव कार्याणि क्रोधामर्षसमन्वितः
रावणाने त्याला रामाने केलेल्या सर्व गोष्टी सांगितल्या आणि राग व द्वेषाने भरून आपल्या मनातील हेतू थोडक्यात मांडले.
मारीचस्त्वब्रवीच्छ्रत्वा समासेनैव रावणम्। अलं ते राममासाद्य वीर्यज्ञो ह्यस्मि तस्य वै
मारीचाने ते ऐकून रावणाला थोडक्यात उत्तर दिले, 'रावण, तुला रामाशी वैर करणे योग्य नाही; मी त्याच्या सामर्थ्याची खरी ओळख ठेवतो.'
बाणवेगं हि कस्तस्य शक्तः सोढुं महात्मनः। प्रव्रज्यायां हि मे हेतुः स एव पुरुषर्षभः। विनाशमुखमेतत्ते केनाख्यातं दुरात्मना
त्याच्या बाणांचा वेग कोण सहन करू शकेल, तो तर मोठ्या धैर्याचा आहे. त्याच्यामुळेच मी संन्यास घेतला. हे उत्तम पुरुषा, तुला या विनाशाच्या मार्गाची माहिती कुणी दिली, आणि कोणत्या वाईट हेतूने?
तमुवाचाथ सक्रोधो रावणः परिभर्त्सयन्। अकुर्वतोऽस्मद्वचनं स्यान्मृत्युरपि ते ध्रुवम्
तेव्हा रावण रागाने त्याला झापत म्हणाला, "माझं म्हणणं ऐकले नाहीस तर तुला मृत्यूही निश्चित आहे."
मरीचश्चिन्तयामास विशिष्टान्मरणं वरम्। अवश्यं मरणे प्राप्ते करिष्याम्यस्य यन्मतम्
मरीचाने मनात विचार केला, 'रामाच्या हातून मरण हे दुसऱ्या कोणत्याही मृत्यूपेक्षा श्रेष्ठ आहे. आता मृत्यू टळणारच नाही, तर याचं म्हणणं मी पाळीन.'
ततस्तं प्रत्युवाचाथ मारीचो रक्षसांवरम्। किं ते साह्यां मया कार्यं करिष्याम्यवशोपि तत्
मग मरीच हा राक्षसांचा श्रेष्ठ त्याला म्हणाला, "तुला माझ्याकडून काय मदत हवी आहे? माझ्या इच्छेविरुद्ध जरी असलं तरी मी ते करीन."
तमब्रवीद्दशग्रीवो गच्छ सीतां प्रलोभय। रत्नशृङ्गो मृगो भूत्वा रत्नचित्रतनूरुहः
दशमुखाने त्याला सांगितलं, "जा, आणि मृगाचं रूप घेऊन रत्नांनी सजलेले शिंग व अंग असलेला हरण होऊन सीतेला फसव."
ध्रुवं सीता समालक्ष्यत्वां रामं चोदयिष्यति। अपक्रान्ते च काकुत्स्थे सीता वश्या भविष्यति
नक्कीच, सीता तुला पाहून रामाला त्या हरणाचा पाठलाग करायला लावेल; आणि काकुत्स्थ तिथून निघून गेला की, सीता माझ्या ताब्यात येईल.
तामादायापनेष्यामि ततः स नभविष्यति। भार्यावियोगाद्दुर्बुद्धिरेतत्साह्यं कुरुष्व मे
मी मग तिला पकडून घेऊन जाईन, आणि राम काहीच करू शकणार नाही. पत्नीपासून दूर झाल्यावर तो मूर्ख हरवून जाईल—म्हणून मला मदत कर.
इत्येवमुक्तोमारीचः कृत्वोदकमथात्मनः। रावणं पुरतो यान्तमन्वगच्छत्सुदुःखितः
असं सांगितल्यावर मरीचाने स्वतःसाठी पाणी घेतलं आणि खूप दुःखी मनाने रावणाच्या मागे निघाला.