अभिषेकाय रामस्य यावैराज्येन भारत। प्राप्तकालं च ते सर्वे मेनिरे मन्त्रिसत्तमाः
रामाच्या युवराजाभिषेकासाठी आणि राज्यासाठी, हे भरत, सर्व श्रेष्ठ मंत्री म्हणाले की आता योग्य वेळ आली आहे.
लोहिताक्षं महाबाहुं मत्तमातङ्गगामिनम्। कम्बुग्रीवं महोरस्कं नीलकुञ्चितमूर्धजम्
त्यांनी रामाला पाहिलं—त्याचे डोळे लाल, भुजादंड मोठे, चालणं मदमस्त हत्तीप्रमाणे, गळा शंखासारखा, छाती रुंद, आणि केस काळे व कुरळे.
दीप्यमानं श्रिया वीरं शक्रादनवरं बले। पारगं सर्वधर्माणां बृहस्पतिसमं मतौ
तो तेजस्वी, पराक्रमी, इंद्रासारखा बळवान, सर्व धर्मात निपुण, आणि बुध्दीने बृहस्पतीसारखा होता.
सर्वानुरक्तप्रकृतिं सर्वविद्याविशारदम्। जितेन्द्रियममित्राणामपि दृष्टिमनोहरम्
सर्व प्रजेला प्रिय, सर्व विद्या शिकलेला, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला, आणि शत्रूंनाही मोहून टाकणारा असा तो होता.
नियन्तारमसाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम्। धृतिमन्तमनाधृष्यं जेतारमपराजितम्
दुष्टांना आवरणारा, सज्जनांचे रक्षण करणारा, धीरगंभीर, कोणालाही जिंकता न येणारा आणि कधीही न हरलेला विजेता तो होता.
पुत्रं राजा दशरथः कौसल्यानन्दवर्धनम्। संदृश्यपरमां प्रीतिमगच्छत्कुलनन्दनम्
दशरथ राजाने कौसल्येचा आनंद वाढवणारा असा आपला पुत्र पाहिला आणि कुलाचा अभिमान वाटून त्याला अत्यंत आनंद झाला.
चिन्तयंश्च महातेजा गुणान्रामस्य वीर्यवान्। अभ्यभाषत भद्रं ते प्रीयमाणः पुरोहितम्
रामाच्या गुणांचा आणि पराक्रमाचा विचार करत, तो तेजस्वी राजा आनंदित झाला आणि पुरोहिताला शुभ शब्द बोलला.
अद् पुष्यो निशि ब्रह्मन्पुण्यं योगमुपैष्यति। संभाराः संभ्रियन्तां मे रामश्चोपनिमन्त्र्यताम्
पुष्य नक्षत्राच्या रात्री, हे ब्राह्मण, रामाला शुभ संयोग लाभेल. माझ्यासाठी सर्व तयारी करा आणि रामाला बोलवा.
श्व एवपुष्यो भविता यत्ररामः सुतो मया। यौवराज्येऽभिषेक्तव्यः पौरेषु सहमन्त्रिभिः
उद्या पुष्य नक्षत्र येईल, आणि त्या दिवशी माझा मुलगा राम याला सर्व नगरवासीय आणि मंत्र्यांसमोर युवराजपदी अभिषेक केला जाईल.
इति तद्राजवचनं प्रतिश्रुत्याथ मन्थरा। कैकेयीमभिगम्येदं काले वचनमब्रवीत्
राजाचा हा निर्णय ऐकल्यावर मंथरा योग्य वेळी कैकेयीजवळ गेली आणि तिने हे शब्द सांगितले.
अद्य कैकेयि दौर्भाग्यं राज्ञा ते ख्यापितं महत्। आशीविषस्त्वां संक्रुद्धश्छन्नो दशति दुर्भगे
आज, कैकेयी, तुझं मोठं दुर्दैव राजाने उघड केलं आहे; जणू एखादा संतप्त साप लपून चावतो तसं ते तुला वेढून राहिलंय.
सुभगा खलु कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते। कुतो हि तव सौभाग्यं यस्याः पुत्रो न राज्यभाक्
कौसल्या खरोखरच भाग्यवान आहे, कारण तिचा मुलगा अभिषेक केला जाणार आहे; पण तुझं भाग्य कुठे, जिचा मुलगा राज्य मिळवणार नाही?
सा तद्वचनमाज्ञाय सर्वाभरणभूषिता। वेदी विलग्नमध्येन बिभ्रती रूपमुत्तमम्
ती सर्व दागिने घालून, वेदीच्या मध्यभागी कमर बांधून, सुंदर रूपात, ते शब्द ऐकून समजून गेली.
वविक्ते पतिमासाद्य हसन्तीव शुचिस्मिता। राजानं तर्जयन्तीव मधुरं वाक्यमब्रवीत्
एकांतात पतीजवळ जाऊन, निर्मळ हास्याने हसत, जणू राजाला थोडं टोचून, पण गोड शब्दात तिने बोलायला सुरुवात केली.
सत्यप्रतिज्ञ यन्मे त्वं काममेकं विसृष्टवान्। उपाकुरुष्व तद्राजंस्तस्मान्मुञ्चस्व संकटात्। `तदद्य कुरु सत्यं मे वरं वरद भूपते
तुम्ही नेहमी वचन पाळता, आणि एकदा मला एक इच्छा पूर्ण करायचं वचन दिलं होतं; ते वचन पाळा, राजन, आणि स्वतःला या संकटातून सोडा. आजच माझी मागणी पूर्ण करा, वरदायिनी राजा.
वरं ददानि ते हन्त तद्गृहाण यदिच्छसि। अवध्यो वध्यतां कोद्य वध्यः कोऽद्य विमुच्यतां
मी तुला वर देतो, जे हवं ते माग. जो मारता येत नाही त्याला मार, आणि जो शिक्षा मिळालेला आहे त्याला आज मुक्त कर.
धनं ददानि कस्याद् ह्रियतां कस्यरवापुनः। ब्राह्मणस्वादिहान्यत्रयत्किंचिद्वित्तमस्ति मे
मी धन देतो; कुणाचं घ्यायचं, कुणाचं परत द्यायचं? ब्राह्मणांशिवाय, माझ्याकडे जे काही धन आहे ते तुझंच आहे.
पृथिव्यां राजराजोस्मि चातुर्वर्ण्यस् रिता। यस्तेऽभिलपितः कामो ब्रूहि कल्याणि माचिरं
या पृथ्वीवर राजांमध्ये मी चार वर्णांचा राजा आहे. तुला जे काही हवं आहे ते सांग, कल्याणी, उशीर करू नकोस.
सातद्वचनमाज्ञाय परिगृह्य नराधिपम्। आत्मनो बलमाज्ञाय तत एनमुवाच ह
ती हे शब्द ऐकून, स्वतःच्या सामर्थ्याची जाणीव ठेवून, राजाला मिठी मारून मग त्याच्याशी बोलली.
आभिषेचनिकं यत्ते रामार्थमुपकल्पितम्। भरतस्तदवाप्नोतु वनं गच्छतु राघवः
रामासाठी जो अभिषेक तयार केला आहे, तो भरताला मिळू दे; आणि राघव वनात जाऊ दे.
नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः। चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः
नऊ आणि पाच वर्षे राम दंडकारण्यात राहो, झाडांची साल, मृगाची कातडी आणि जटा घालून, तपस्वी होवो.
स तं राजा वरं श्रुत्वा विप्रियं दारुणोदयम्। दुःखार्तो भरतश्रेष्ठ न किंचिद्व्याजहार ह
राजाने तो वर ऐकला, जो कठोर आणि दुःखदायक होता, आणि भरतासाठी दुःखाने काहीच बोलू शकला नाही.
ततस्तथोक्तं पितरं रामो विज्ञाय वीर्यवान्। वनं प्रतस्थे धर्मात्मा राजा सत्यो भवत्विति
मग, वडिलांचं आज्ञा समजून, सामर्थ्यशाली आणि धर्मात्मा राम म्हणाला, 'राजा सत्यवचन पाळो,' आणि वनाकडे निघून गेला.
तमन्वगच्छल्लक्ष्मीवान्धनुष्माँल्लक्ष्मणस्तदा। सीता च भार्या भद्रं ते वैदेही जनकात्मजा
त्यावेळी लक्ष्मीसम्पन्न, धनुष्य घेतलेला लक्ष्मण त्याच्या मागे गेला, आणि सीता, त्याची पत्नी, जनकनंदिनी वैदेही, त्याच्यासोबत गेली.
ततो वनं गतेरामे राजा दशरथस्तदा। समयुज्यत देहस्य कालपर्यायधर्मणा
राम वनात गेल्यावर, त्या वेळी राजा दशरथ कालाच्या नियमानुसार देह सोडून गेला.
रामं तु गतमाज्ञाय राजानं च तथागतम्। अनार्या भरतं देवी कैकेयी वाक्यमब्रवीत्
राम गेला आणि राजा ही गेला हे कळल्यावर, अनार्य कैकेयीने भरताला, आपल्या मुलाला, हे शब्द सांगितले.
गतोदशरथः स्वर्गं वनस्थौ रामलक्ष्मणौ। गृहाण राज्यंविपुलं क्षेमं निहतकण्टकम्
दशरथ स्वर्गात गेला, राम आणि लक्ष्मण वनात राहतात, आता हे मोठं आणि सुरक्षित राज्य, सर्व अडथळ्यांपासून मुक्त झालंय, तू स्वीकार.
तामुवाच स धर्मात्मा नृशंसं बत ते कृतम्। पतिं हत्वाकुलं चेदमुत्साद्य धनलुब्धया
त्यावर तो धर्मशील म्हणाला, "अगं, किती निर्दयी कृत्य केलंस! पतीचा वध करून, धनाच्या लोभाने या घराण्याचं सर्वनाश केलंस."
अयशः पातयित्वा मे मूर्ध्नि त्वं कुलपांसने। सकामा भव मे मातरित्युक्त्वा प्ररुरोद ह
"माझ्या डोक्यावर अपकीर्ती ओतलीस, घराण्याचा कलंक लावला आहेस, आता तुझी इच्छा पूर्ण झाली, आई," असं म्हणून तो रडू लागला.
स चारित्रं विशोध्याथ सर्वप्रकृतिसन्निधौ। अन्वयाद्धातरं रामं विनिवर्तनलालसः
आपली निती सर्व लोकांसमोर स्पष्ट करून, रामाला परत आणण्याची तीव्र इच्छा धरून, तो मोठ्या भावामागे निघाला.