तस्मै स भगवांस्तुष्टो भ्राता भ्रात्रे धनेश्वरः। सैनापत्यं ददौ धीमान्यक्षराक्षससेनयोः
त्यावर, त्याचा भाऊ, धनाचा स्वामी, प्रसन्न होऊन, त्याला यक्ष आणि राक्षसांच्या सैन्याचा सेनापतीपद दिलं.
राक्षसाः पुरुषादाश्च पिशाचाश्च महाबलाः। सर्वे समेत्य राजानमभ्यषिञ्चन्दशाननम्
सर्व राक्षस, नरभक्षक आणि बलाढ्य पिशाच्च एकत्र येऊन, दहा डोक्याच्या रावणाचा राजा म्हणून अभिषेक केला.
दशग्रीवश्चदैत्यानां दानवानां बलोत्कटः। आक्रम्य रत्नान्यहरत्कामरूपी विहंगम
दशग्रीव हा दैत्यांमध्ये आणि दानवांमध्ये फारच बलवान होता. तो इच्छेनुसार कोणताही रूप घेऊन, पक्ष्यासारखा उडत जाऊन, जबरदस्तीने सर्व रत्ने लुटून नेत असे.
रावयामास लोकान्यत्तस्माद्रावण उच्यते। दशग्रीवः कामबलो देवानां भयमादधत्
त्याने सर्व लोकांना घाबरवून टाकले, म्हणून त्याला 'रावण' असे नाव पडले. हा दशग्रीव, इच्छाशक्तीने परिपूर्ण, देवतांनाही भीती घालू लागला.
ततो ब्रह्मर्षयः सर्वे सिद्धा देवर्षयस्तथा। हव्यवाहं पुरस्कृत्य ब्रह्माणं शरणं गताः
मग सर्व ब्रह्मर्षी, सिद्ध आणि देवरषी, अग्निदेवाला पुढे करून, ब्रह्मदेवाच्या आश्रयाला गेले.
योसौ विश्रवसः पुत्रो दशग्रीवो महाबलः। अवध्यो वरदानेन कृतो भगवता पुरा
विश्रवसांचा हा पुत्र, दशग्रीव, फार मोठ्या बळाचा असून, पूर्वी भगवंताने दिलेल्या वरामुळे तो मारता येणार नाही असा झाला.
स बाधते प्रजाः सर्वा विप्रकारैर्महाबलः। ततो नस्त्रातु भगवान्नान्यस्त्राता हि विद्यते
हा महाबली सर्व प्रजांना त्रास देतो, उपद्रव करतो; म्हणून, हे भगवंत, आम्हाला वाचवा, कारण तुमच्याशिवाय दुसरा कोणीच रक्षण करू शकत नाही.
न स देवासुरैः शक्यो युद्धे जेतुं विभावसो। विहितं तत्रयत्कार्यमभितस्तस्य निग्रहः
तो देव किंवा असुर यांच्याकडून युद्धात जिंकता येत नाही, हे अग्निदेव. त्याला आवरण्यासाठी जे काही करावं लागेल, ते आधीच ठरवलेलं आहे.
तदर्थमवतीर्णोऽसौ मन्नियोगाच्चतुर्भुजः। विष्णुः प्रहरतां श्रेष्ठः स तत्कर्म करिष्यति
त्यासाठीच, माझ्या आज्ञेने, चार हातांचा विष्णू, सर्वात श्रेष्ठ योद्धा, पृथ्वीवर अवतरला आहे; तो हे कार्य पूर्ण करील.
पितामहस्ततस्तेषां संनिधौ शक्रमब्रवीत्। सर्वैर्देवगणैः सार्धं संभव त्वं महीतले
त्यांच्यासमोर, पितामहाने इंद्राला सांगितले, 'सर्व देवतांसह, तू पृथ्वीवर जन्म घे.'
विष्णोः सहायानृक्षीषु वानरीषु च सर्वशः। जनयध्वं सुतान्वीरान्कामरूपबलान्वितान्
विष्णूला मदत करण्यासाठी, तुम्ही सर्व वीरांनी, अस्वल आणि वानर स्त्रियांमध्ये, इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारे, बलवान पुत्र जन्माला घालावेत.
ते यथोक्ता भगवता तत्प्रतिश्रुत्य शासनम्। ससृजुर्देवगन्धर्वाः पुत्रान्वानररूपिणः
भगवंताच्या आज्ञेचं वचन देऊन, देव आणि गंधर्वांनी वानर रूपातील पुत्र उत्पन्न केले.
ततो भागानुभागेन देवगन्धर्वदानवाः। अवतर्तुं महीं सर्वे मन्त्रयामासुरञ्जसा
मग, आपापल्या भागानुसार, देव, गंधर्व आणि दानव यांनी एकत्र चर्चा करून पृथ्वीवर अवतरण्याचा निर्णय घेतला.
अवतेरुर्महीं स्वर्गादंशैश्च सहिताः सुराः। ऋषयश्च महात्मानः सिद्धाश्च सह किन्नरैः। चारणाश्चासृजन्घोरान्वानरान्वनचारिणः
ते सर्व आपापल्या अंशांसह स्वर्गातून पृथ्वीवर आले; मोठ्या आत्म्याचे ऋषी, सिद्ध, किन्नर आणि चारण यांनीही भयंकर, जंगलात राहणारे वानर उत्पन्न केले.
यस्य देवस्य यद्रूपं वेषस्तेजश्च यद्विधम्। अजायन्त समास्तेन तस्य तस्य सुतास्तदा
प्रत्येक देवतेचं जसं रूप, वेष आणि तेज होतं, तसंच त्या त्या देवतेच्या पुत्रांचंही रूप आणि स्वभाव झाला.
तेषां समक्षं गन्धर्वी दुन्दुभीं नाम नामतः। शशास वरदो देवो गच्छ कार्यार्थसिद्धये
त्यांच्या उपस्थितीत, दुण्दुभी नावाच्या गंधर्वीला वर देणाऱ्या देवाने सांगितले, 'जा, हे कार्य पूर्ण करण्यासाठी.'
पितामहवचः श्रुत्वा गन्धर्वी दुन्दुभी ततः। मन्थरा मानुषे लोके कुब्जा समभवत्तदा
पितामहाचं वचन ऐकून, गंधर्वी दुण्दुभी मग मंथरा नावाची कुबडी स्त्री म्हणून मानवांच्या जगात प्रकट झाली.
शक्रप्रभृतयश्चैव सर्वे ते सुरसत्तमाः। वानरर्क्षवरस्त्रीषु जनयामासुरात्मजान्
इंद्रापासून सुरू करून, सर्व श्रेष्ठ देवांनी वानर आणि अस्वल स्त्रियांमध्ये आपले पुत्र जन्माला घातले.
तेऽन्ववर्तन्पितॄन्सर्वे यशसा च बलेन च। भेत्तारो गिरिशृङ्गाणां सालतालशिलायुधाः
हे सर्व पुत्र कीर्ती आणि बळात आपल्या वडिलांसारखे होते; ते पर्वतशिखरे फोडणारे, साल, ताल आणि दगड हे शस्त्र म्हणून वापरणारे होते.
वज्चसंहननाः सर्वेसर्वेऽमोघवलास्तथा। कामवीर्यबलाश्चैवसर्वे बुद्धिविशारदाः
सर्वांच्या शरीरात वज्रासारखी ताकद होती, सर्वांची शक्ती अचूक होती; इच्छाशक्ती, शौर्य आणि बुद्धी यांचा त्यांना लाभ झाला होता.
नागायुतसमप्राणा वायुवेगसमा जवे। यथेच्छविनिपाताश्च केचिदत्र वनौकसः
इथल्या काही वनात राहणाऱ्यांमध्ये असेही आहेत, ज्यांची जीवशक्ती दहा हजार नागांसारखी आहे, ज्यांची गती वाऱ्यासारखी वेगवान आहे, आणि जे हव्या त्या ठिकाणी क्षणात पोहोचू शकतात.
एवं विधाय तत्सर्वं भगवाँल्लोकभावनः। मन्थरां बोधयामास यद्यत्कार्यं त्वया तथा
हे सर्व नीट ठरवून, सर्व लोकांचे पालन करणारे भगवान मन्तराला जागं केलं आणि तिला जे काही काम करायचं होतं, त्याची सूचना दिली.
सा तद्वच समाज्ञाय तथा चक्रे मनोजवा। इतश्चेतश्च गच्छन्ती वैरसंधुक्षणे रता
ती मन्तराने ते शब्द समजून घेतले आणि मनासारख्या वेगाने तिने तशीच कृती केली. ती इकडे तिकडे जात राहिली आणि वाद उभा करण्यात तिला आनंद वाटत होता.
उक्तं भगवता जन्म रामादीनां पृथक्पृथक्। प्रस्थानकारणं ब्रह्मञ्श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम्
भगवंतांनी राम आणि इतरांचा वेगळा जन्म सांगितला आहे. हे ब्राह्मण, त्यांच्या वनवासाचा कारण मला ऐकायचं आहे—कृपया ते सांग.
कथं दाशरथी वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। प्रस्तापितौ वने ब्रह्मन्मैथिली च यशस्विनी
दशरथाचे हे दोन शूर पुत्र, राम आणि लक्ष्मण, आणि कीर्तिवंत मैथिली, हे तिघे वनात कसे गेले, हे ब्राह्मण, मला सांग.
जातपुत्रो दशरथः प्रीतिमानभवन्नृप। क्रियारतिर्धर्मरतः सततं वृद्धसेविता
राजा दशरथाला पुत्र झाला तेव्हा तो फार आनंदी झाला. तो नेहमी धार्मिक कृत्यांत आणि वडीलधाऱ्यांच्या संगतीत रमू लागला.
क्रमेण चास्य ते पुत्रा व्यवर्धन्त महौजसः। वेदेषु सरहस्येषु धनुर्वेदेषु पारगाः
हळूहळू त्याचे पुत्र मोठे झाले, त्यांच्यात मोठी ताकद होती. ते वेद, सर्व गुपिते आणि धनुर्विद्या यात पारंगत झाले.
चरितब्रह्मचर्यास्ते कृतदाराश्च पार्तिव। दृष्ट्वा रामं दशरथः प्रीतिमानभवत्सुखी
ते राजकुमार ब्रह्मचर्य पूर्ण करून, विवाह करून, घरी आले. राजा दशरथाला रामाला पाहून फार आनंद झाला.
ज्येष्ठो रामोऽभवत्तेषां रमयामास हि प्रजाः। मनोहरतया धीमान्पितुर्हृदयनन्दनः
त्यांच्यात राम मोठा होता. त्याची बुद्धी आणि सौंदर्याने सर्व लोक आनंदी होत, आणि तो वडिलांच्या मनाचा आनंद होता.
ततः स राजा मतिमान्मत्वाऽऽत्मानं वयोधिकम्। मन्त्रयामास सचिवैर्मन्त्रज्ञैश्च पुरोहितैः
मग त्या शहाण्या राजाने, आपलं वय जास्त झालं आहे हे ओळखून, मंत्रज्ञ मंत्री आणि पुरोहित यांच्याशी सल्ला केला.