अधःशायी कुम्भकर्णो यताहारो यतव्रतः। विभीषणः शीर्णपर्णमेकमभ्यवहारयन्
कुंभकर्ण जमिनीवर झोपून, आहार आणि व्रत पाळत राहिला. विभीषण फक्त गळून पडलेली पाने एकदाच खात असे.
उपवासरतिर्धीमान्सदा जप्यपरायणः। तमेव कालमातिष्ठत्तीव्रं तप उदारधीः
तो बुद्धिमान विभीषण नेहमी उपवासात आणि जपात मग्न राहिला. त्या काळात त्याने कठोर तप केले.
स्वरः शूर्पणखा चैव तेषां वै तप्यतां तपः। परिचर्यां च रक्षां च चक्रतुर्हष्टमानसौ
शूर्पणखा आणि स्वराही, तप करत असताना, आनंदाने त्यांची सेवा आणि रक्षण करत होत्या.
पूर्णे वर्षसहस्रेतु शिरश्छित्त्वा दशाननः। जुहोत्यग्नौ दुराधर्षस्तेनातुष्यज्जगत्प्रभुः
हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर, दशाननाने स्वतःचे डोके छाटून अग्नीत अर्पण केले. त्यामुळे जगाचा स्वामी प्रसन्न झाला.
ततो ब्रह्मा स्वयं गत्वा तपसस्तान्न्यवारयत्। प्रलोभ्यवरदानेन सर्वानेवपृथक्पृथक्
तेव्हा ब्रह्मदेव स्वतः तिथे गेला आणि प्रत्येकाला वेगळ्या वेगळ्या वरांची लालूच दाखवून त्यांची तपश्चर्या थांबवली.
प्रीतोऽस्मि वो निवर्तध्वं वरान्वृणुत पुत्रकाः। यद्यदिष्टमृते त्वेकममरत्वं तथाऽस्तु तत्
तो म्हणाला, 'मला तुमच्यावर आनंद झाला आहे, मुलांनो, आता तप सोडा आणि हव्या त्या वरांची मागणी करा. अमरत्व सोडून जे काही हवे असेल ते मी देईन.'
यद्यदग्नौ हुतं सर्वं शिरस्ते महदीप्सया। तथैव तानि ते देहे भविष्यन्ति यथेप्सया
तुम्ही मोठ्या इच्छेने अग्नीत जे काही समिधा अर्पण केल्या आहेत, त्या सर्व गोष्टी तुमच्या इच्छेप्रमाणे तुमच्या शरीरात प्रकट होतील.
वैरूप्यं च न ते देहे कामरूपधरस्तथा। भविष्यसि रणेऽरीणां विजेता न च संशयः
तुमच्या शरीरात कधीही कोणतेही विकार येणार नाहीत, आणि तुम्ही इच्छेनुसार कोणतेही रूप घेऊ शकता. युद्धात तुम्ही नेहमी शत्रूंवर विजय मिळवाल—यात शंका नाही.
गन्धर्वदेवासुरतो यक्षराक्षसतस्तथा। सर्पकिंनरभूतेभ्यो न मे भूयात्पराभवः
गंधर्व, देव, असुर, यक्ष, राक्षस, सर्प, किन्नर किंवा भूत यांच्या हातून मला कधीही पराभव व्हायला नको.
य एते कीर्तिताः सर्वे न तेभ्योस्ति भयं रतव। ऋते मनुष्याद्भद्रं ते तथा तद्विहितं मया
हे बलाढ्य, या सर्वांचा मी उल्लेख केला, त्यांच्यापासून तुला काहीच भीती नाही; फक्त माणसांशिवाय—तुला शुभेच्छा—हे मी ठरवले आहे.
एवमुक्तो दशग्रीवस्तुष्टः समभवत्तदा। अवमेने हि दुर्बुद्धिर्मनुष्यान्पुरुषादकः
असं सांगितल्यावर, दहा डोक्यांचा तो रावण त्या वेळी खूश झाला; पण माणसांना त्याने तुच्छ लेखले.
कुम्भकर्णमथोवाच तथैव प्रपितामहः। `वरं वृणीष्व भद्रं ते प्रीतोस्मीति पुनःपुनः'। स वव्रे महतीं निद्रां तमसा ग्रस्तचेतनः
नंतर ब्रह्मदेवाने कुंभकर्णाला देखील तसंच विचारलं, 'वर माग, तुला शुभेच्छा, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे,' असं पुन्हा पुन्हा सांगितलं. अंधाराने व्यापलेल्या मनाने कुंभकर्णाने मोठी झोप मागितली.
तथाभविष्यतीत्युक्त्वा विभीषणमुवाच ह। वरं वृणीष्व पुत्र त्वं प्रीतोऽस्मीति पुनःपुनः
'तसं होईल,' असं सांगून मग ब्रह्मदेवाने विभीषणाला म्हटलं, 'माझ्या मुला, वर माग, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे,' असं पुन्हा पुन्हा सांगितलं.
परमापद्गतस्यापि नाधर्मे मे मतिर्भवेत्। अशिक्षितं च भगवन्ब्रह्मास्त्रं प्रतिभातु मे
सर्वात मोठ्या संकटातसुद्धा माझं मन कधीही अधर्माकडे वळू नये; आणि हे प्रभो, शिकलेलं नसतानाही ब्रह्मास्त्र मला सहज मिळू दे.
यस्माद्राक्षसयोनौ ते जातस्यामित्रकर्शन। नाधर्मे धीयते बुद्धिरमरत्वं ददानि ते
हे शत्रूंना हरवणाऱ्या, जरी तू राक्षस कुळात जन्मलास तरी तुझं मन अधर्माकडे वळत नाही, म्हणून मी तुला अमरत्व देतो.
राक्षसस्तु वरंलब्ध्वा दशग्रीवो विशांपते। लङ्कायाश्च्यावयामास युधि जित्वा धनेश्वरम्
वर मिळाल्यावर दहा डोक्याचा राक्षस, राजा, युद्धात धनाचा स्वामी कुबेराला हरवून त्याला लंका सोडायला भाग पाडलं.
हित्वास भगवाँल्लङ्कामाविशद्गन्धमादनम्। गन्धर्वयक्षानुगतो रक्षःकिंपुरुषैः सह
मग तो भगवंत लंका सोडून गंधमादन पर्वतावर गेला, त्याच्यासोबत गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि किम्पुरुष होते.
विमानं पुष्पकं तस्य जहाराक्रम्य रावणः। शशाप तं वैश्रवणो न त्वामेतद्वहिष्यति
रावणाने त्याचं पुष्पक विमान बळकावलं; तेव्हा वैश्रवणाने त्याला शाप दिला, 'हे विमान तुझी सेवा करणार नाही.'
यस्तु त्वां समरे हन्ता तमेवैतद्वहिष्यति। अवमत्य गुरुं मां च क्षिप्रं त्वंनभविष्यसि
'जो युद्धात तुला मारेल, त्यालाच हे विमान घेऊन जाईल; गुरू आणि मलाही तुच्छ लेखल्यामुळे तू लवकरच नष्ट होशील.'
विभीषणस्तु धर्मात्मा सतां मार्गमनुस्मरन्। अन्वगच्छन्महाराज श्रिया परमया युतः
पण विभीषण धर्मात्मा होता, सत्पुरुषांचा मार्ग आठवत, तो अत्यंत तेजाने युक्त होऊन, राजन्, त्यांच्या मागे गेला.
तस्मै स भगवांस्तुष्टो भ्राता भ्रात्रे धनेश्वरः। सैनापत्यं ददौ धीमान्यक्षराक्षससेनयोः
त्यावर, त्याचा भाऊ, धनाचा स्वामी, प्रसन्न होऊन, त्याला यक्ष आणि राक्षसांच्या सैन्याचा सेनापतीपद दिलं.
राक्षसाः पुरुषादाश्च पिशाचाश्च महाबलाः। सर्वे समेत्य राजानमभ्यषिञ्चन्दशाननम्
सर्व राक्षस, नरभक्षक आणि बलाढ्य पिशाच्च एकत्र येऊन, दहा डोक्याच्या रावणाचा राजा म्हणून अभिषेक केला.
दशग्रीवश्चदैत्यानां दानवानां बलोत्कटः। आक्रम्य रत्नान्यहरत्कामरूपी विहंगम
दशग्रीव हा दैत्यांमध्ये आणि दानवांमध्ये फारच बलवान होता. तो इच्छेनुसार कोणताही रूप घेऊन, पक्ष्यासारखा उडत जाऊन, जबरदस्तीने सर्व रत्ने लुटून नेत असे.
रावयामास लोकान्यत्तस्माद्रावण उच्यते। दशग्रीवः कामबलो देवानां भयमादधत्
त्याने सर्व लोकांना घाबरवून टाकले, म्हणून त्याला 'रावण' असे नाव पडले. हा दशग्रीव, इच्छाशक्तीने परिपूर्ण, देवतांनाही भीती घालू लागला.
ततो ब्रह्मर्षयः सर्वे सिद्धा देवर्षयस्तथा। हव्यवाहं पुरस्कृत्य ब्रह्माणं शरणं गताः
मग सर्व ब्रह्मर्षी, सिद्ध आणि देवरषी, अग्निदेवाला पुढे करून, ब्रह्मदेवाच्या आश्रयाला गेले.
योसौ विश्रवसः पुत्रो दशग्रीवो महाबलः। अवध्यो वरदानेन कृतो भगवता पुरा
विश्रवसांचा हा पुत्र, दशग्रीव, फार मोठ्या बळाचा असून, पूर्वी भगवंताने दिलेल्या वरामुळे तो मारता येणार नाही असा झाला.
स बाधते प्रजाः सर्वा विप्रकारैर्महाबलः। ततो नस्त्रातु भगवान्नान्यस्त्राता हि विद्यते
हा महाबली सर्व प्रजांना त्रास देतो, उपद्रव करतो; म्हणून, हे भगवंत, आम्हाला वाचवा, कारण तुमच्याशिवाय दुसरा कोणीच रक्षण करू शकत नाही.
न स देवासुरैः शक्यो युद्धे जेतुं विभावसो। विहितं तत्रयत्कार्यमभितस्तस्य निग्रहः
तो देव किंवा असुर यांच्याकडून युद्धात जिंकता येत नाही, हे अग्निदेव. त्याला आवरण्यासाठी जे काही करावं लागेल, ते आधीच ठरवलेलं आहे.
तदर्थमवतीर्णोऽसौ मन्नियोगाच्चतुर्भुजः। विष्णुः प्रहरतां श्रेष्ठः स तत्कर्म करिष्यति
त्यासाठीच, माझ्या आज्ञेने, चार हातांचा विष्णू, सर्वात श्रेष्ठ योद्धा, पृथ्वीवर अवतरला आहे; तो हे कार्य पूर्ण करील.
पितामहस्ततस्तेषां संनिधौ शक्रमब्रवीत्। सर्वैर्देवगणैः सार्धं संभव त्वं महीतले
त्यांच्यासमोर, पितामहाने इंद्राला सांगितले, 'सर्व देवतांसह, तू पृथ्वीवर जन्म घे.'