कथं हि पत्नीमस्माकं धर्मज्ञां धर्मचारिणीम्। संस्पृशेदीदृशो भावः शुचिं स्तैन्यमिवानृतम्
आमची धर्मज्ञ आणि धर्माचरण करणारी पत्नी, तिच्यावर असं दुर्दैव कसं ओढावलं, जसं पवित्रतेवर चोरी किंवा असत्याचा डाग पडावा?
न हि पापं कृतंकिंचित्कर्म वा निन्दितं क्वचित्। द्रौपद्या ब्राह्मणेष्वेव धर्मः सुचरितो महान्
द्रौपदीने कधीही पाप किंवा निंदा करण्याजोगं कृत्य केलं नाही; ब्राह्मणांमध्ये तिचा मोठा धर्म प्रसिद्ध आहे.
तां जहार बलाद्राजा मूढबुद्धिर्जयद्रथः। तस्याः संहरणात्पापः शिरसः केशवापनम्
तरीही त्या मूर्ख जयद्रथाने तिला जबरदस्तीने पळवले; त्या अपराधासाठी त्याचे केस डोक्यावरून कापण्यात आले.
पराजयं च संग्रामे ससहाः समाप्तवान्। प्रत्याहृता तथाऽस्माभिर्हत्वा तत्सैन्धवं बलम्
त्याने युद्धात पराभव पत्करला आणि तो सहन केला; आम्ही सिंधूंची सेना नष्ट करून तिला परत आणली.
तद्दारहरणं प्राप्तमस्माभिरवितर्कितम्। दुःखश्चायं वने वासो मृगयायां च जीविका
आमच्या पत्नीचं अपहरण आमच्या नशिबी अनपेक्षितपणे आलं, आणि आम्ही या वनवासाचं आणि शिकार करून जगण्याचं दुःख सहन करतो.
हिंसा च मृगजातीनां वनौकोभिर्वनौकसाम्। ज्ञातिभिर्विप्रवासश्च मिथ्याव्यवसितैरियम्
वनात राहणाऱ्यांनी प्राण्यांची हिंसा होते, आणि आपल्याच नातलगांपासून दूर राहावं लागतं, हे सगळं चुकीच्या निर्णयामुळे घडलं.
अस्ति नूनं मया कश्चिदल्पभाग्यतरो नरः। भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोऽपि वा क्वचित्
माझ्यापेक्षा दुर्दैवी माणूस दुसरा कोणी असेल असं वाटत नाही; पण तुम्ही कधी असा कोणी पाहिलात किंवा ऐकलात का?
प्राप्तमप्रतिमं दुःखं रामेण भरतर्षभ। रक्षसा जानकी तस्य हृता भार्या बलीयसा
भरतवंशातील श्रेष्ठा, रामालाही अपूर्व दुःख सहन करावं लागलं, जेव्हा बलवान राक्षसाने त्याची पत्नी जानकीचं अपहरण केलं.
आश्रमाद्राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना। मायामास्थाय तरसा हत्वा गृध्रं जटायुषम्
आश्रमातून रावण या राक्षसांच्या राजाने, दुष्ट बुद्धीने, मायेमुळे आणि जोरावर, जटायू या गृध्राला ठार मारले.
प्रत्याजहार तां रामः सुग्रीवबलमाश्रितः। बद्ध्वा सेतुं समुद्रस्य दग्ध्वा लङ्कां शितैः शरैः
रामाने सुग्रीवाच्या सैन्यावर विश्वास ठेवून, समुद्रावर सेतू बांधून, तीला परत आणली आणि तीक्ष्ण बाणांनी लंका जाळून टाकली.
कस्मिन्नामः कुले जातः किंवीर्यः किंपराक्रमः। रावणः कस्य पुत्रो वा किं वैरं तस् तेन ह
रावण कोणत्या कुळात जन्मला, त्याची शूरता आणि पराक्रम काय, तो कोणाचा पुत्र आहे आणि त्याचे वैर कशामुळे होते?
एतन्मे भगवन्सर्वं सम्यगाख्यातुमर्हसि। `त्वया प्रत्यक्षोदृष्टं यथासर्वमशेषतः।' श्रोतुमिच्छामि चरितं रामस्याक्लिष्टकर्मणः
हे भगवंत, हे सर्व तू मला नीट सांगावे, कारण तू सर्व काही प्रत्यक्ष पाहिले आहेस; मी रामाच्या निष्कलंक कृत्यांची कथा ऐकू इच्छितो.
अजोनामाभवद्राजा महानिक्ष्वाकुवंशजः। तस् पुत्रो दशरथःशश्वत्स्वाध्यायवाञ्छुचिः
अज नावाचा राजा, महान इक्ष्वाकू वंशात जन्मलेला होता; त्याचा पुत्र दशरथ, नेहमी वेदाध्ययन करणारा आणि शुद्ध आचरणाचा होता.
अभवंस्तस्य चत्वारः पुत्रा धर्मार्थकोविदाः। रामलक्ष्मणशत्रुघ्ना भरतश्च महाबलः
त्याला चार पुत्र होते, जे धर्म आणि अर्थ जाणणारे होते – राम, लक्ष्मण, शत्रुघ्न आणि बलवान भरत.
रामस्य माता कौसल्या कैकेयी भरतस्य तु। सुतौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्रायाः परंतपौ
रामाची आई कौसल्या, भरताची आई कैकेयी आणि लक्ष्मण-शत्रुघ्न हे सुमित्रेचे दोन शत्रूंचा नाश करणारे पुत्र होते.
विदेहराजो जनकः सीता तस्यात्मजा विमो। यां चकार स्वयं त्वष्टा रामस्य महिषीं प्रियाम्
विदेहाचा राजा जनक याची सीता नावाची कन्या होती, जिला स्वयं तक्षकाने रामाची प्रिय पत्नी केले.
एतद्रामस्य ते जन्म सीतायाश्च प्रकीर्तितम्। रावणस्यापि ते जन्म व्याख्यास्यामि रजनेश्वर
राम आणि सीतेचा जन्म मी तुला सांगितला; आता, हे रजनीनाथा, मी तुला रावणाचा जन्म सांगतो.
पितामहो रावणस्य साक्षाद्देवः प्रजापतिः। स्वयंभूः सर्वलोकानां प्रभुः स्रष्टा महातपाः
रावणाचा आजोबा प्रत्यक्ष देव प्रजापती, स्वयंभू, सर्व लोकांचा स्वामी आणि सृष्टीकर्ता, महान तपस्वी होता.
पुलस्त्यो नाम तस्यासीन्मानसो दयितः सुतः। तस्य वैश्रवणो नाम गवि पुत्रोऽभवत्प्रभुः
त्यांना पुलस्त्य नावाचा, मनातून उत्पन्न झालेला प्रिय पुत्र होता; त्याला गायीपासून वैश्रवण नावाचा एक पुत्र झाला, जो प्रभू होता.
पितरं स समुत्सृज्य पितामहमुपस्थितः। तस्य कोपात्पिता राजन्ससर्जात्मानमात्मना
त्याने वडिलांना सोडून आजोबांकडे गेला; तेव्हा वडिलांनी रागाने स्वतःपासून दुसरा स्वतः निर्माण केला.
स जज्ञे विश्रवा नाम तस्यात्मार्धेन वै द्विजः। प्रतीकाराय सक्रोधस्ततो वैश्रवणस्य वै
त्याच्या अर्ध्या देहातून, प्रतिकारासाठी, रागाने भरलेला विश्रवा नावाचा ऋषी जन्माला आला.
पितामहस्तुप्रीतात्मा ददौ वैश्रवणस् ह। अमरत्वं धनेशत्वं लोकपालत्वमेव च
आजोबा प्रसन्न होऊन, वैश्रवणाला अमरत्व, धनाचा स्वामीपद आणि लोकपालपद दिले.
ईशानन तथा सख्यं पुत्रं च नलकूवरम्। राजधानीनिवेसं च लङ्कांरक्षोगणान्विताम्
त्याने त्याला शंकराशी मैत्री, नलकुवर नावाचा पुत्र आणि राक्षसांनी भरलेली लंका ही राजधानी दिली.
विमानं पुष्पकं नाम कामगं च ददौ प्रभुः। यक्षाणामाधिपत्यंच राजराजत्वमेव च
त्याने त्याला पुष्पक नावाचे इच्छेनुसार जाणारे विमान, यक्षांचे अधिपत्य आणि राजांचा राजा होण्याचा मान दिला.
पुलस्त्यस् तु यः क्रोधादर्धदेहोऽभवन्मुनिः। विश्रवानाम सक्रोधं पितरं राक्षसेश्वरः
पुलस्त्य, जो रागाने अर्धा देहाचा झाला, तो ऋषी होता; विश्रवा, रागाने भरलेला, हा राक्षसांचा स्वामीचा वडील होता.
बुबुधे तं तु सक्रोधं पितरं राक्षसेश्वरः। कुबेरस्तत्प्रसादार्थं यतते स्म सदा नृप
कुबेराने समजले की त्याचे वडील विश्रवा रागावले आहेत, म्हणून तो नेहमी त्यांची कृपा मिळवण्यासाठी प्रयत्न करत असे.
स राजराजो लङ्कायां न्यवसन्नरवाहनः। राक्षसीः प्रददौ तिस्रः पितुर्वै परिचारिकाः
लंकेंत राहणारा तो राजांचा राजा रावण, त्याने आपल्या वडिलांच्या सेवेत असलेल्या तीन राक्षसी स्त्रिया त्याला दिल्या.
ताः सदा तं महात्मानं संतोषयितुमुद्यताः। ऋषिं भरतशार्दूल नृत्यगीतविशारदाः
त्या स्त्रिया नेहमी त्या महात्म्य ऋषीला आनंदी ठेवण्यासाठी तयार असायच्या. त्या नृत्य आणि गाण्यात कुशल होत्या.
पुष्पोत्कटा च राका च मालिनी च विशांपते। अन्योन्यस्पर्धयाराजञ्श्रेयस्कामाः सुमध्यमाः
पुष्पोत्कटा, राका आणि मालिनी — या तिघी सुंदर कंबर असलेल्या स्त्रिया — एकमेकींशी श्रेष्ठत्वासाठी स्पर्धा करत असत.
स तासां भगवांस्तुष्टो महात्मा प्रददौ वरान्। लोकपालोपमान्पुत्रानकैकस्या यथेप्सितान्
त्या तिघींच्या सेवेमुळे संतुष्ट होऊन, त्या महात्म्य ऋषीने त्यांना वर दिले — प्रत्येकाला तिच्या इच्छेनुसार, जगाच्या रक्षणकर्त्यांसारखे पुत्र मिळावेत.