इत्येवमुक्त्वा नृपतिं सर्वपापहरो हरः। उमापतिः पशुपतिर्यज्ञहा त्रिपुरार्दनः
असं सांगून, सर्व पापांचा नाश करणारा, पार्वतीचा स्वामी, पशूंचा अधिपती, यज्ञाचा संहार करणारा आणि त्रिपुराचा संहार करणारा महादेव राजाला म्हणाला.
वामनैर्विकटैः कुब्जैरुग्रश्रवणदर्शनैः। वृतः पारिषदैर्घोरैर्नानाप्रहरणोद्यतैः
त्याच्या भोवती भीषण, वेडेवाकडे, कुबड्या, विकृत आणि भयंकर आवाज व रूप असलेले, वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सज्ज असे त्याचे गण उभे होते.
त्र्यम्बको राजशार्दूल भगनेत्रनिपातनः। उमासहायो भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत
तीन डोळ्यांचा, भगाचे डोळे फोडणारा, पार्वतीसह असणारा तो भगवान तिथेच अदृश्य झाला, हे राजसिंह.
एवमुक्तस्तु नृपतिः स्वमेव भवनं ययौ। पाण्डवाश्च वने तस्मिन्न्यवसन्काम्यके तथा
असं ऐकून राजा आपल्या राजवाड्यात परत गेला आणि पांडव त्या काम्यक वनातच राहिले.
एवं हृतायां कृष्णायां प्राप्य क्लेशमनुत्तमम्। अत ऊर्द्वं नरव्याघ्राः किमकुर्वत पाण्डवाः
द्रौपदीचं अपहरण होऊन तिला अपरिमित दु:ख सहन करावं लागलं, त्यानंतर त्या नरसिंह पांडवांनी पुढे काय केलं?
एवं कृष्णां मोक्षयित्वाविनिर्जित्य जयद्रथम्। आसांचक्रे मुनिगणैर्धर्मराजो युधिष्टिरः
द्रौपदीला सोडवून जयद्रथाचा पराभव केल्यावर धर्मराज युधिष्ठिराने ऋषीगणांसोबत योग्य विधी केले.
तेषां मध्येमहर्षीणां शृण्वतामनुशोचताम्। मार्कण्डेयमिदं वाक्यमब्रवीत्पाण्डुनन्दनः
त्या महर्षींच्या मध्ये, जे ऐकत आणि दुःखी होत होते, पांडुपुत्राने मर्कंडेय ऋषींना असे विचारले.
भगवन्देवर्षीणां त्वं ख्यातो भूतभविष्यवित्। संशयं परिपृच्छमि च्छिन्धि मे हृदि संस्थितम्
भगवंत, तुम्ही देवर्षींत प्रसिद्ध आहात, भूतकाळ आणि भविष्यकाळ जाणता; माझ्या मनात असलेला हा शंका कृपया दूर करा.
द्रुपदस्य सुता ह्येषा वेदिमध्यात्समुत्थिता। अयोनिजा महाभागास्नुषा पाण्डोर्महात्मनः
ही द्रुपदाची कन्या, वेदीच्या मध्यातून जन्मलेली, गर्भातून नव्हे, फार भाग्यवान आहे आणि पांडु या महात्म्याची सून आहे.
मन्ये कालश्च भगवान्दैवं च दुरतिक्रमम्। भवितव्यं च भूतानां यस् नास्ति व्यतिक्रमः
मला वाटतं, भगवंत, काळ आणि विधिलिखित यांना कोणीही टाळू शकत नाही, आणि जे होणार आहे ते अटळच असतं.
कथं हि पत्नीमस्माकं धर्मज्ञां धर्मचारिणीम्। संस्पृशेदीदृशो भावः शुचिं स्तैन्यमिवानृतम्
आमची धर्मज्ञ आणि धर्माचरण करणारी पत्नी, तिच्यावर असं दुर्दैव कसं ओढावलं, जसं पवित्रतेवर चोरी किंवा असत्याचा डाग पडावा?
न हि पापं कृतंकिंचित्कर्म वा निन्दितं क्वचित्। द्रौपद्या ब्राह्मणेष्वेव धर्मः सुचरितो महान्
द्रौपदीने कधीही पाप किंवा निंदा करण्याजोगं कृत्य केलं नाही; ब्राह्मणांमध्ये तिचा मोठा धर्म प्रसिद्ध आहे.
तां जहार बलाद्राजा मूढबुद्धिर्जयद्रथः। तस्याः संहरणात्पापः शिरसः केशवापनम्
तरीही त्या मूर्ख जयद्रथाने तिला जबरदस्तीने पळवले; त्या अपराधासाठी त्याचे केस डोक्यावरून कापण्यात आले.
पराजयं च संग्रामे ससहाः समाप्तवान्। प्रत्याहृता तथाऽस्माभिर्हत्वा तत्सैन्धवं बलम्
त्याने युद्धात पराभव पत्करला आणि तो सहन केला; आम्ही सिंधूंची सेना नष्ट करून तिला परत आणली.
तद्दारहरणं प्राप्तमस्माभिरवितर्कितम्। दुःखश्चायं वने वासो मृगयायां च जीविका
आमच्या पत्नीचं अपहरण आमच्या नशिबी अनपेक्षितपणे आलं, आणि आम्ही या वनवासाचं आणि शिकार करून जगण्याचं दुःख सहन करतो.
हिंसा च मृगजातीनां वनौकोभिर्वनौकसाम्। ज्ञातिभिर्विप्रवासश्च मिथ्याव्यवसितैरियम्
वनात राहणाऱ्यांनी प्राण्यांची हिंसा होते, आणि आपल्याच नातलगांपासून दूर राहावं लागतं, हे सगळं चुकीच्या निर्णयामुळे घडलं.
अस्ति नूनं मया कश्चिदल्पभाग्यतरो नरः। भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोऽपि वा क्वचित्
माझ्यापेक्षा दुर्दैवी माणूस दुसरा कोणी असेल असं वाटत नाही; पण तुम्ही कधी असा कोणी पाहिलात किंवा ऐकलात का?
प्राप्तमप्रतिमं दुःखं रामेण भरतर्षभ। रक्षसा जानकी तस्य हृता भार्या बलीयसा
भरतवंशातील श्रेष्ठा, रामालाही अपूर्व दुःख सहन करावं लागलं, जेव्हा बलवान राक्षसाने त्याची पत्नी जानकीचं अपहरण केलं.
आश्रमाद्राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना। मायामास्थाय तरसा हत्वा गृध्रं जटायुषम्
आश्रमातून रावण या राक्षसांच्या राजाने, दुष्ट बुद्धीने, मायेमुळे आणि जोरावर, जटायू या गृध्राला ठार मारले.
प्रत्याजहार तां रामः सुग्रीवबलमाश्रितः। बद्ध्वा सेतुं समुद्रस्य दग्ध्वा लङ्कां शितैः शरैः
रामाने सुग्रीवाच्या सैन्यावर विश्वास ठेवून, समुद्रावर सेतू बांधून, तीला परत आणली आणि तीक्ष्ण बाणांनी लंका जाळून टाकली.
कस्मिन्नामः कुले जातः किंवीर्यः किंपराक्रमः। रावणः कस्य पुत्रो वा किं वैरं तस् तेन ह
रावण कोणत्या कुळात जन्मला, त्याची शूरता आणि पराक्रम काय, तो कोणाचा पुत्र आहे आणि त्याचे वैर कशामुळे होते?
एतन्मे भगवन्सर्वं सम्यगाख्यातुमर्हसि। `त्वया प्रत्यक्षोदृष्टं यथासर्वमशेषतः।' श्रोतुमिच्छामि चरितं रामस्याक्लिष्टकर्मणः
हे भगवंत, हे सर्व तू मला नीट सांगावे, कारण तू सर्व काही प्रत्यक्ष पाहिले आहेस; मी रामाच्या निष्कलंक कृत्यांची कथा ऐकू इच्छितो.
अजोनामाभवद्राजा महानिक्ष्वाकुवंशजः। तस् पुत्रो दशरथःशश्वत्स्वाध्यायवाञ्छुचिः
अज नावाचा राजा, महान इक्ष्वाकू वंशात जन्मलेला होता; त्याचा पुत्र दशरथ, नेहमी वेदाध्ययन करणारा आणि शुद्ध आचरणाचा होता.
अभवंस्तस्य चत्वारः पुत्रा धर्मार्थकोविदाः। रामलक्ष्मणशत्रुघ्ना भरतश्च महाबलः
त्याला चार पुत्र होते, जे धर्म आणि अर्थ जाणणारे होते – राम, लक्ष्मण, शत्रुघ्न आणि बलवान भरत.
रामस्य माता कौसल्या कैकेयी भरतस्य तु। सुतौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्रायाः परंतपौ
रामाची आई कौसल्या, भरताची आई कैकेयी आणि लक्ष्मण-शत्रुघ्न हे सुमित्रेचे दोन शत्रूंचा नाश करणारे पुत्र होते.
विदेहराजो जनकः सीता तस्यात्मजा विमो। यां चकार स्वयं त्वष्टा रामस्य महिषीं प्रियाम्
विदेहाचा राजा जनक याची सीता नावाची कन्या होती, जिला स्वयं तक्षकाने रामाची प्रिय पत्नी केले.
एतद्रामस्य ते जन्म सीतायाश्च प्रकीर्तितम्। रावणस्यापि ते जन्म व्याख्यास्यामि रजनेश्वर
राम आणि सीतेचा जन्म मी तुला सांगितला; आता, हे रजनीनाथा, मी तुला रावणाचा जन्म सांगतो.
पितामहो रावणस्य साक्षाद्देवः प्रजापतिः। स्वयंभूः सर्वलोकानां प्रभुः स्रष्टा महातपाः
रावणाचा आजोबा प्रत्यक्ष देव प्रजापती, स्वयंभू, सर्व लोकांचा स्वामी आणि सृष्टीकर्ता, महान तपस्वी होता.
पुलस्त्यो नाम तस्यासीन्मानसो दयितः सुतः। तस्य वैश्रवणो नाम गवि पुत्रोऽभवत्प्रभुः
त्यांना पुलस्त्य नावाचा, मनातून उत्पन्न झालेला प्रिय पुत्र होता; त्याला गायीपासून वैश्रवण नावाचा एक पुत्र झाला, जो प्रभू होता.
पितरं स समुत्सृज्य पितामहमुपस्थितः। तस्य कोपात्पिता राजन्ससर्जात्मानमात्मना
त्याने वडिलांना सोडून आजोबांकडे गेला; तेव्हा वडिलांनी रागाने स्वतःपासून दुसरा स्वतः निर्माण केला.