विक्रमैस्त्रिभिरक्षोभ्यो जहाराशु स मेदिनीम्। ददौ शक्राय च महीं विष्णुर्देवः सनातनः
त्या अढळ तीन पावलांनी त्याने लगेचच पृथ्वी जिंकली आणि सनातन विष्णूंनी ती पृथ्वी इंद्राला दिली.
एष ते वामनो नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः। तेन देवाः प्रादुरासन्वैष्णवं चोच्यते जगत्
ही वामन नावाची प्रकट कथा तुला सांगितली; त्याच्यामुळे देवांचा उदय झाला आणि हे जग वैष्णव म्हणून ओळखले जाते.
असतां निग्रहार्थाय धर्मसंरक्षणाय च। अवतीर्णो मनुष्याणामजायत यदुक्षये। यं देवंविदुषोगान्ति तस्य कर्माणि सैन्दव
दुष्टांचा नाश आणि धर्माचे रक्षण करण्यासाठी, तो यदू वंशाच्या शेवटी मानवांमध्ये अवतरला; जे देवांना ओळखतात, ते त्याच्याकडे जातात, हे सैंधव, त्याची कृत्ये अशी आहेत.
अनाद्यन्तमजं देवं प्रभुंलोकनमस्कृतम्। यं देवं विदुषोगान्तितस् कर्माणि सैन्धव
जो देव अनादी, अनंत, अजन्मा, सर्व लोकांनी वंदनीय आहे; जे देवांना ओळखतात, ते त्याच्याकडे जातात, हे सैंधव, त्याची कृत्ये अशी आहेत.
यमाहुरजितंकृष्णं शङ्खचक्रगदाधरम्। श्रीवत्सधारिणं देवं पीतकौशेयवाससम्
ज्याला अजेय, कृष्ण, शंख, चक्र, गदा धारण करणारा, छातीवर श्रीवत्स असलेला, पिवळ्या रेशमी वस्त्रात शोभणारा देव म्हणतात.
प्रधानं सोऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णन रक्ष्यते
तो शस्त्रविद्येत निपुण असणाऱ्यांमध्ये प्रमुख आहे; त्याच्यामुळे कृष्णाचे रक्षण होते.
सहायः पुण्डरीकाक्षः श्रीमानतुलविक्रमः। समानस्यन्दने पार्थमास्थाय परवीरहा
कमळासारख्या डोळ्यांचा, अतुलनीय पराक्रमाचा, तेजस्वी भगवान, पार्थासोबत एकाच रथावर बसून, शत्रूंचा संहार करणारा आहे.
न शक्यते तेन जेतुं त्रिदशैरपि दुःसहः। कः पुनर्मानुषो भावो रणे पार्थं विजेष्यति
स्वर्गातील देवसुद्धा ज्याला जिंकू शकत नाहीत, मग मनुष्यांमध्ये कोण युद्धात पार्थाला हरवू शकेल?
तमेकं वर्जयित्वातु सर्वंयौधिष्ठिरं बलम्। चतुरः पाण्डवात्राजन्दिनैकं जेप्यसे रिपून्
त्याला वगळता, तू युधिष्ठिराच्या सर्व सैन्याचा पराभव करू शकशील; राजन, चार पांडवांना एकाच दिवशी जिंकू शकशील.
तस्मात्त्वंपार्थरहितान्पाण्डवान्वारयिष्यसि। एतद्धि पुरुषव्याघ्र मया दत्तो वरस्तव
म्हणून, पार्थ नसताना तू पांडवांना रोखू शकशील; हे वर मी तुला दिले आहे, पुरुषसिंहा.
इत्येवमुक्त्वा नृपतिं सर्वपापहरो हरः। उमापतिः पशुपतिर्यज्ञहा त्रिपुरार्दनः
असं सांगून, सर्व पापांचा नाश करणारा, पार्वतीचा स्वामी, पशूंचा अधिपती, यज्ञाचा संहार करणारा आणि त्रिपुराचा संहार करणारा महादेव राजाला म्हणाला.
वामनैर्विकटैः कुब्जैरुग्रश्रवणदर्शनैः। वृतः पारिषदैर्घोरैर्नानाप्रहरणोद्यतैः
त्याच्या भोवती भीषण, वेडेवाकडे, कुबड्या, विकृत आणि भयंकर आवाज व रूप असलेले, वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सज्ज असे त्याचे गण उभे होते.
त्र्यम्बको राजशार्दूल भगनेत्रनिपातनः। उमासहायो भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत
तीन डोळ्यांचा, भगाचे डोळे फोडणारा, पार्वतीसह असणारा तो भगवान तिथेच अदृश्य झाला, हे राजसिंह.
एवमुक्तस्तु नृपतिः स्वमेव भवनं ययौ। पाण्डवाश्च वने तस्मिन्न्यवसन्काम्यके तथा
असं ऐकून राजा आपल्या राजवाड्यात परत गेला आणि पांडव त्या काम्यक वनातच राहिले.
एवं हृतायां कृष्णायां प्राप्य क्लेशमनुत्तमम्। अत ऊर्द्वं नरव्याघ्राः किमकुर्वत पाण्डवाः
द्रौपदीचं अपहरण होऊन तिला अपरिमित दु:ख सहन करावं लागलं, त्यानंतर त्या नरसिंह पांडवांनी पुढे काय केलं?
एवं कृष्णां मोक्षयित्वाविनिर्जित्य जयद्रथम्। आसांचक्रे मुनिगणैर्धर्मराजो युधिष्टिरः
द्रौपदीला सोडवून जयद्रथाचा पराभव केल्यावर धर्मराज युधिष्ठिराने ऋषीगणांसोबत योग्य विधी केले.
तेषां मध्येमहर्षीणां शृण्वतामनुशोचताम्। मार्कण्डेयमिदं वाक्यमब्रवीत्पाण्डुनन्दनः
त्या महर्षींच्या मध्ये, जे ऐकत आणि दुःखी होत होते, पांडुपुत्राने मर्कंडेय ऋषींना असे विचारले.
भगवन्देवर्षीणां त्वं ख्यातो भूतभविष्यवित्। संशयं परिपृच्छमि च्छिन्धि मे हृदि संस्थितम्
भगवंत, तुम्ही देवर्षींत प्रसिद्ध आहात, भूतकाळ आणि भविष्यकाळ जाणता; माझ्या मनात असलेला हा शंका कृपया दूर करा.
द्रुपदस्य सुता ह्येषा वेदिमध्यात्समुत्थिता। अयोनिजा महाभागास्नुषा पाण्डोर्महात्मनः
ही द्रुपदाची कन्या, वेदीच्या मध्यातून जन्मलेली, गर्भातून नव्हे, फार भाग्यवान आहे आणि पांडु या महात्म्याची सून आहे.
मन्ये कालश्च भगवान्दैवं च दुरतिक्रमम्। भवितव्यं च भूतानां यस् नास्ति व्यतिक्रमः
मला वाटतं, भगवंत, काळ आणि विधिलिखित यांना कोणीही टाळू शकत नाही, आणि जे होणार आहे ते अटळच असतं.
कथं हि पत्नीमस्माकं धर्मज्ञां धर्मचारिणीम्। संस्पृशेदीदृशो भावः शुचिं स्तैन्यमिवानृतम्
आमची धर्मज्ञ आणि धर्माचरण करणारी पत्नी, तिच्यावर असं दुर्दैव कसं ओढावलं, जसं पवित्रतेवर चोरी किंवा असत्याचा डाग पडावा?
न हि पापं कृतंकिंचित्कर्म वा निन्दितं क्वचित्। द्रौपद्या ब्राह्मणेष्वेव धर्मः सुचरितो महान्
द्रौपदीने कधीही पाप किंवा निंदा करण्याजोगं कृत्य केलं नाही; ब्राह्मणांमध्ये तिचा मोठा धर्म प्रसिद्ध आहे.
तां जहार बलाद्राजा मूढबुद्धिर्जयद्रथः। तस्याः संहरणात्पापः शिरसः केशवापनम्
तरीही त्या मूर्ख जयद्रथाने तिला जबरदस्तीने पळवले; त्या अपराधासाठी त्याचे केस डोक्यावरून कापण्यात आले.
पराजयं च संग्रामे ससहाः समाप्तवान्। प्रत्याहृता तथाऽस्माभिर्हत्वा तत्सैन्धवं बलम्
त्याने युद्धात पराभव पत्करला आणि तो सहन केला; आम्ही सिंधूंची सेना नष्ट करून तिला परत आणली.
तद्दारहरणं प्राप्तमस्माभिरवितर्कितम्। दुःखश्चायं वने वासो मृगयायां च जीविका
आमच्या पत्नीचं अपहरण आमच्या नशिबी अनपेक्षितपणे आलं, आणि आम्ही या वनवासाचं आणि शिकार करून जगण्याचं दुःख सहन करतो.
हिंसा च मृगजातीनां वनौकोभिर्वनौकसाम्। ज्ञातिभिर्विप्रवासश्च मिथ्याव्यवसितैरियम्
वनात राहणाऱ्यांनी प्राण्यांची हिंसा होते, आणि आपल्याच नातलगांपासून दूर राहावं लागतं, हे सगळं चुकीच्या निर्णयामुळे घडलं.
अस्ति नूनं मया कश्चिदल्पभाग्यतरो नरः। भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोऽपि वा क्वचित्
माझ्यापेक्षा दुर्दैवी माणूस दुसरा कोणी असेल असं वाटत नाही; पण तुम्ही कधी असा कोणी पाहिलात किंवा ऐकलात का?
प्राप्तमप्रतिमं दुःखं रामेण भरतर्षभ। रक्षसा जानकी तस्य हृता भार्या बलीयसा
भरतवंशातील श्रेष्ठा, रामालाही अपूर्व दुःख सहन करावं लागलं, जेव्हा बलवान राक्षसाने त्याची पत्नी जानकीचं अपहरण केलं.
आश्रमाद्राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना। मायामास्थाय तरसा हत्वा गृध्रं जटायुषम्
आश्रमातून रावण या राक्षसांच्या राजाने, दुष्ट बुद्धीने, मायेमुळे आणि जोरावर, जटायू या गृध्राला ठार मारले.
प्रत्याजहार तां रामः सुग्रीवबलमाश्रितः। बद्ध्वा सेतुं समुद्रस्य दग्ध्वा लङ्कां शितैः शरैः
रामाने सुग्रीवाच्या सैन्यावर विश्वास ठेवून, समुद्रावर सेतू बांधून, तीला परत आणली आणि तीक्ष्ण बाणांनी लंका जाळून टाकली.