जलेन समनुप्राप्ते सर्वतः पृथिवीतले। तदा चैकार्णवे तस्मिननेकाकाशे प्रभुश्चरन्
जेव्हा पाण्याने साऱ्या पृथ्वीचं आच्छादन केलं, तेव्हा त्या एकाच महासागरात प्रभू अनेक रूपांनी संचार करत होता.
निशायामिव खद्योतः प्रावृट्काले समन्ततः। प्रतिष्ठानाय पृथिवीं मार्गमाणस्तदाऽभवत्
पावसाळ्यात रात्री जसा काजवा चमकतो, तसा तो पृथ्वीला आधार मिळावा म्हणून सर्वत्र शोधू लागला.
जले निमग्नां गां दृष्ट्वाचोद्धर्तुं मनसेच्छति। किंनु रूपमहं कृत्वासलिलादुद्धरे महीम्
पाण्यात बुडालेली पृथ्वी पाहून, त्याला मनात वाटलं—'मी कोणत्या रूपात हिला पाण्यातून वर काढू?'
एवं संचिन्त्य मनसा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा। जलक्रीडाभिरुचितं वाराहं रूपमस्मरत्
असं मनात विचार करून, दिव्य दृष्टीने पाहून, त्याने पाण्यात खेळायला योग्य असं वराहाचं रूप आठवलं.
कृत्वा वराहवपुपं वाङ्मयं वेदसंमितम्। दशयोजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम्
त्याने वेदांमध्ये सांगितलेल्या वराहाचं रूप घेतलं, जे दहा योजन रुंद आणि शंभर योजन लांब होतं.
महापर्वतवर्ष्माभं तीक्ष्णदंष्ट्रंप्रदीप्तिमत्। महामेघौघनिर्घोपं नीलजीमूतसन्निभम्
ते रूप मोठ्या पर्वतासारखं, तिखट आणि तेजस्वी दात असलेलं, मेघांच्या गडगडाटासारखं गर्जन करणारं, काळ्या मेघासारखं होतं.
भूत्वा यज्ञवराहो वै अपः संप्राविशत्प्रभुः। दंष्ट्रेणैकेन चोद्धृत्यस्वे स्थाने न्यविशन्महीम्
यज्ञाच्या वराहासारखा तो प्रभू पाण्यात शिरला; एका दातावर पृथ्वी उचलून तिच्या जागी ठेवली.
पुनरेव महाबाहुरपूर्वां तनुमाश्रितः। नरस्य कृत्वाऽर्धतनुं सिंहस्यार्धतनुं प्रभुः
पुन्हा त्या महाबली प्रभूने अद्भुत असं अर्धा मनुष्य व अर्धा सिंह असं रूप घेतलं.
दैत्येन्द्रस्य सभां गत्वापाणिं संस्पृश्यपाणिना। दैत्यानामादिपुरुषः सुरारिर्दितिनन्दनः
तो दैत्यराजाच्या सभेत गेला, त्याच्या हाताने त्याला स्पर्श केला; दैत्यांचा आदिपुरुष, दितीचा पुत्र, तिथे उभा राहिला.
दृष्ट्वा चापूर्ववपुषं क्रोधात्संरक्तलोचनः। शूलोद्यतकरः स्रग्वी हिरण्यकशिपुस्तदा
ती अद्भुत मूर्ती पाहून, हिरण्यकशिपू रागाने डोळे लाल करून, गळ्यात माळ घालून, त्रिशूळ उंचावून उभा राहिला.
मेघस्तनितनिर्घोषो नीलाभ्रचयसन्निभः। देवारिर्दितिजो वीरो नृसिंहं समुपाद्रवत्
मेघांच्या गडगडाटासारखा आवाज करत, काळ्या मेघासारखा दिसणारा, दितीचा वीर पुत्र, देवांचा शत्रू, नरसिंहावर धावून गेला.
समुत्पत्य ततस्तीक्ष्णैर्मृगेन्द्रेण बलीयसा। नारसिंहेन वपुषादारितः करजैर्भृशम्
मग त्या शक्तिशाली नरसिंहाने उडी मारून, तीक्ष्ण नखांनी त्याला जोरात फाडून टाकलं.
एवं निहत्य भगवान्दैत्येनद्रं रिपुघातिनम्। भूयोऽन्यः पुण्डरीकाक्षः प्रभुर्लोकहिताय च। कश्यपस्यात्मजः श्रीमानदित्या गर्भधारितः
अंधक नावाच्या दैत्याचा वध केल्यावर, कमळासारख्या डोळ्यांचा, सर्व जगाच्या कल्याणासाठी भगवान पुन्हा कश्यपांचा तेजस्वी पुत्र म्हणून, अदितीच्या गर्भातून जन्माला आला.
पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रसूत भर्गमुत्तमम्
एक हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर अदितीने श्रेष्ठ तेजस्वी पुत्राला जन्म दिला.
दुर्दिनाम्भोदसदृशो दीप्ताक्षो वामनाकृतिः। दण्डी कमण्डलुधरः श्रीवत्सोरसि भूषितः। जटी यज्ञोपवीती च भगवान्बालरूपधृक्
तो काळ्या मेघासारखा, तेजस्वी डोळ्यांचा, बुटक्या रूपाचा, हातात काठी व कमंडलू असलेला, छातीवर श्रीवत्साचा चिन्ह असलेला, जटाधारी, यज्ञोपवीत घातलेला, बालकाच्या रूपात प्रकट झाला.
यज्ञवाटं गतः श्रीमान्दानवेन्द्रस्य वै तदा। बृहस्पतिसहायोऽसौ प्रविष्टो बलिनो मखे
तो तेजस्वी भगवान त्या वेळी दानवांचा राजा बलिच्या यज्ञस्थळी बृहस्पतीसह गेला आणि त्या यज्ञात प्रवेश केला.
तं दृष्ट्वावामनतनुं प्रहृष्टो बलिरब्रवीत्। प्रीतोस्मि दर्शने विप्र ब्रूहि त्वं किं ददानिते
त्या बुटक्या रूपातील ब्राह्मणाला पाहून बली आनंदित झाला आणि म्हणाला, 'तुझ्या दर्शनाने मी प्रसन्न झालो आहे, ब्राह्मणा, सांग, तुला काय द्यावे?''
एवमुक्तस्तु बलिना वामनः प्रत्युवाच ह
बलिने असे विचारल्यावर वामनाने उत्तर दिले.
स्वस्तीत्युक्त्वा बलिं देवः स्मयमानोऽभ्यभाषत। मेदिनीं दानवपते देहि मे विक्रमत्रयम्
'सर्व मंगल होवो,' असे म्हणून देवाने हसत बलिला उद्देशून सांगितले, 'दानवाधिपती, मला फक्त तीन पावलांची जमीन दे.'
बलिर्ददौ प्रसन्नात्मा विप्रायामिततेजसे। ततो दिव्याद्भुततमं रूपं विक्रमतोहरेः
बलीने आनंदी मनाने त्या अपरंपार तेजस्वी ब्राह्मणाला ती मागणी दिली; त्यानंतर विष्णूंनी अद्भुत, दिव्य रूप धारण केले.
विक्रमैस्त्रिभिरक्षोभ्यो जहाराशु स मेदिनीम्। ददौ शक्राय च महीं विष्णुर्देवः सनातनः
त्या अढळ तीन पावलांनी त्याने लगेचच पृथ्वी जिंकली आणि सनातन विष्णूंनी ती पृथ्वी इंद्राला दिली.
एष ते वामनो नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः। तेन देवाः प्रादुरासन्वैष्णवं चोच्यते जगत्
ही वामन नावाची प्रकट कथा तुला सांगितली; त्याच्यामुळे देवांचा उदय झाला आणि हे जग वैष्णव म्हणून ओळखले जाते.
असतां निग्रहार्थाय धर्मसंरक्षणाय च। अवतीर्णो मनुष्याणामजायत यदुक्षये। यं देवंविदुषोगान्ति तस्य कर्माणि सैन्दव
दुष्टांचा नाश आणि धर्माचे रक्षण करण्यासाठी, तो यदू वंशाच्या शेवटी मानवांमध्ये अवतरला; जे देवांना ओळखतात, ते त्याच्याकडे जातात, हे सैंधव, त्याची कृत्ये अशी आहेत.
अनाद्यन्तमजं देवं प्रभुंलोकनमस्कृतम्। यं देवं विदुषोगान्तितस् कर्माणि सैन्धव
जो देव अनादी, अनंत, अजन्मा, सर्व लोकांनी वंदनीय आहे; जे देवांना ओळखतात, ते त्याच्याकडे जातात, हे सैंधव, त्याची कृत्ये अशी आहेत.
यमाहुरजितंकृष्णं शङ्खचक्रगदाधरम्। श्रीवत्सधारिणं देवं पीतकौशेयवाससम्
ज्याला अजेय, कृष्ण, शंख, चक्र, गदा धारण करणारा, छातीवर श्रीवत्स असलेला, पिवळ्या रेशमी वस्त्रात शोभणारा देव म्हणतात.
प्रधानं सोऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णन रक्ष्यते
तो शस्त्रविद्येत निपुण असणाऱ्यांमध्ये प्रमुख आहे; त्याच्यामुळे कृष्णाचे रक्षण होते.
सहायः पुण्डरीकाक्षः श्रीमानतुलविक्रमः। समानस्यन्दने पार्थमास्थाय परवीरहा
कमळासारख्या डोळ्यांचा, अतुलनीय पराक्रमाचा, तेजस्वी भगवान, पार्थासोबत एकाच रथावर बसून, शत्रूंचा संहार करणारा आहे.
न शक्यते तेन जेतुं त्रिदशैरपि दुःसहः। कः पुनर्मानुषो भावो रणे पार्थं विजेष्यति
स्वर्गातील देवसुद्धा ज्याला जिंकू शकत नाहीत, मग मनुष्यांमध्ये कोण युद्धात पार्थाला हरवू शकेल?
तमेकं वर्जयित्वातु सर्वंयौधिष्ठिरं बलम्। चतुरः पाण्डवात्राजन्दिनैकं जेप्यसे रिपून्
त्याला वगळता, तू युधिष्ठिराच्या सर्व सैन्याचा पराभव करू शकशील; राजन, चार पांडवांना एकाच दिवशी जिंकू शकशील.
तस्मात्त्वंपार्थरहितान्पाण्डवान्वारयिष्यसि। एतद्धि पुरुषव्याघ्र मया दत्तो वरस्तव
म्हणून, पार्थ नसताना तू पांडवांना रोखू शकशील; हे वर मी तुला दिले आहे, पुरुषसिंहा.