एवमुक्त्वा सटास्तस्य पञ्चचक्रे वृकोदरः। अर्धचन्द्रेण वाणेन किंचिदब्रुवतस्तदा
असं म्हणून, वृष्णिकुलातील भीमाने त्याला पाच वेळा अर्धचंद्रासारख्या बाणांनी मारलं आणि काही शब्द उच्चारले.
विकल्पयित्वा राजानं ततः प्राह वृकोदरः। जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु
राजाचा विचार करून भीमाने पुढे सांगितले, "अरे मूर्ख, तुला जर जगायचं असेल तर माझ्या अटी ऐक."
दासोस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च। एवं चेज्जीवितं दद्यामेष युद्धजितो विधिः
"मी दास आहे" असं तुला सर्वांसमोर आणि सभेत सांगावं लागेल; असं केलंस तर मी तुला जीवदान देईन, कारण युद्धात हरलेल्याला हेच नियम आहे.
एवमस्त्विति तं राजा कृच्छ्रमाणो जयद्रथः। प्रोवाच पुरुषव्याघ्रं भीममाहवशोभिनम्
कठीण अवस्थेत असताना जयद्रथ राजाने युद्धात तेजस्वी असलेल्या भीमाला, "तसं होईल," असं उत्तर दिलं.
तत एनं विचेष्टन्तं वद्ध्वा पार्थो वृकोदरः। रथमारोपयामास विसंज्ञं पांसुकुण्ठितम्
नंतर भीमाने त्याला हालचाल करत असताना बांधून, शुद्ध हरपलेल्या आणि धुळीने माखलेल्या अवस्थेत रथावर ठेवले.
ततस्तं रथमास्थाय भीमः पार्तानुगस्तदा। अग्र्यमाश्रममध्यस्थामभ्यगच्छद्युधिष्ठिरम्
मग भीम, अर्जुनासोबत रथावर बसून, पुढच्या आश्रमात असलेल्या युधिष्ठिराकडे गेला.
दर्शयामास भीमस्तु तदवस्थं जयद्रथम्। तं राजा प्राहसद्दृष्ट्वा मुच्यतामिति चाब्रवीत्
भीमाने जयद्रथाला त्या अवस्थेत दाखवले; राजा त्याला पाहून हसला आणि म्हणाला, "त्याला सोडा."
राजानं चाब्रवीद्भीमो द्रौपद्यै कथयेति वै। दासभावं गतो ह्येष पाण्डूनां पापचेतनः
भीमाने राजाला सांगितले, "द्रौपदीला सांग, हा पापी पांडवांचा दास झाला आहे."
तमुवाच च ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः। मुञ्चेममधमाचारं प्रमाणा यदि ते वयम्
मग मोठ्या भावाने प्रेमाने म्हटले, "जर आम्ही तुला मान्य असू, तर या नीच वागणुकीच्या माणसाला सोडूया."
द्रौपदी चाब्रवीद्भीममभिप्रेक्ष्य युधिष्ठिरम्। दासोऽयंमुच्यतां रात्रस्त्वयापञ्चशिखः कृतः
द्रौपदीने भीम आणि युधिष्ठिराकडे पाहून म्हटले, "हा दास आहे; त्याला सोडा. तू त्याच्या केसात पाच वेण्या घातल्या आहेत."
एवमुक्तः स भीमस्तु भ्रात्रा चैव च कृष्णया। मुमोच तं महापापं जयद्रथमचेतनम्
भाऊ आणि कृष्णेने असं सांगितल्यावर, भीमाने तो मोठा पापी, शुद्ध हरपलेला जयद्रथ सोडून दिला.
स मुक्तोऽभ्येत्यराजानमभिवाद्य युधिष्ठिरम्। ववन्दे विह्वलोराजातांश्च वृद्धान्मुनींस्तदा
मुक्त झाल्यावर त्याने राजाकडे जाऊन युधिष्ठिराला वंदन केले आणि घाबरत वडीलधाऱ्यांना व ऋषींनाही नमस्कार केला.
तमुवाच धृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। तथाजयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना
धर्मपुत्र युधिष्ठिर, दयाळू राजा, त्याला सव्यसाचीने पकडलेला जयद्रथ पाहून असे म्हणाला.
अदासो गच्छ मुक्तोसि मैवं कार्षीः पुनः क्वचित्। स्त्रीकामुक धिगस्तु त्वां क्षुद्रः क्षत्रसहायवान्
तू आता दास नाहीस; जा, तुला सोडले आहे. पुन्हा कधी असं करू नकोस. स्त्रीलंपट, नीच, कमी दर्जाच्या क्षत्रियांशी संग करणाऱ्या, तुझी लाज वाटते.
एवंविधं हि क कुर्यात्त्वदनयः पुरुषाधमः। `कर्म धर्मविरुद्धं वै लोकदुष्टं च दुर्मते
असं कर्म कोणता पुरुष करेल, जसं तू केलंस, अरे नीच? हे कृत्य धर्माच्या विरुद्ध आहे आणि जगाला भ्रष्ट करते, अरे वाईट बुद्धीच्या.
गतसत्त्वमिव ज्ञात्वा कर्तारमशुभस्य तम्। संप्रेक्ष्यभरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः
तो जणू प्राणहीन झाल्यासारखा दिसत होता; हे पाहून, पाप करणाऱ्या त्याच्यावर भरतश्रेष्ठ राजाने दया केली.
धर्मे ते वर्धतां वुद्धिर्मा चाधर्मे मनः कृथाः। साश्च साथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ
धर्मात तुझं समज वाढू दे, अधर्माकडे मन लागू देऊ नकोस. या शब्दांसह, जयद्रथ, शांतपणे जा.
एवमुक्तस्तु सव्रीजं तूष्णीं किंचिदवाङ्युखः। जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत
असं सांगितल्यावर, राजा आपल्या सगळ्या लोकांसह, काहीसं खाली मान घालून, गप्प आणि दुःखी मनाने गंगाद्वाराकडे निघाला.
स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षमुमापतिम्। तपश्चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः
तो विरूपाक्ष, उमा-पती या देवाच्या आश्रयाला गेला आणि कठोर तपश्चर्या केली; वृषध्वज त्या तपाने प्रसन्न झाला.
बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात्प्रीयमाणस्त्रिलोचनः। वरं चास्मै ददौ देवः स जग्राह च तच्छृणु
त्रिनेत्र देवाने आनंदाने त्याचं बलिदान स्वतः स्वीकारलं आणि त्याला वर दिला; तो काय मिळाला ते ऐक.
समस्तान्सरथान्पञ्चजयेयं युधि पाण्डवान्। इति राजाऽब्रवीद्देवं नेति देवस्तमब्रवीत्
राजा म्हणाला, 'युद्धात मी पांडवांना आणि त्यांच्या सारथ्यांसह सगळ्यांना जिंकू दे.' देव म्हणाला, 'नको.'
अजय्यांश्चाप्यवध्यांश्च वारयिष्यसि तान्युधि। ऋतेऽर्जुनं महाबाहुं नरं नाम सुरेश्वरम्
'तू युद्धात त्यांना अजिंक्य आणि मारता येणार नाही असं करशील — पण अर्जुन, तो महाबाहू, देवांचा स्वामी, त्याला सोडून.'
बदर्यां तप्ततपसं नारायणसहायकम्। अजितं सर्वलोकानां देवैरपि दुरासदम्
'बदरीमध्ये तो नारायणाच्या मदतीने कठोर तप करतो आहे, सगळ्या लोकांना अजिंक्य, देवांनाही सहज न जाऊ देता येणार नाही असा.'
मया दत्तं पाशुपतं दिव्यमप्रतिमं शरम्। अवाप लोकपालेभ्यो वज्रादीन्स महाशरान्
'मी त्याला दिव्य, अद्वितीय पाशुपत अस्त्र दिलं आहे; लोकपालांकडून त्याने वज्रासारखी मोठी अस्त्रं मिळवली आहेत.'
देवदेवो ह्यनन्तात्मा विष्णुः सुरगुरुः प्रभुः। प्रधानपुरुषोऽव्यक्तोविश्वात्माविश्वमूर्तिमान्
'देवतांचा देव, अनंत आत्मा, विष्णू, देवांचा गुरु, प्रभू, आदिपुरुष, अव्यक्त, विश्वाचा आत्मा, आणि सर्व रूपांचा स्वामी.'
युगान्तकाले संप्राप्ते कालाग्निर्दहते जगत्। सपर्वतार्णवद्वीपं सशैलवनकाननम्। निर्दहन्नागलोकांश्चपातालतलचारिणः
'युगाचा अंत आला की काळाग्नी संपूर्ण जग जाळतो — पर्वत, समुद्र, बेटं, डोंगर, वन, झाडं, सर्पलोक आणि पाताळात राहणारे सगळेही त्यात होरपळतात.'
अथान्तरिक्षे सुमहन्नानावर्णाः पयोधराः। घोरस्वरा विनदिनस्तटिन्मालावलम्बिनः। समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वाविवर्षन्तः समन्ततः
'मग आकाशात विविध रंगांचे मोठाले मेघ उठतात, भयंकर आवाज करतात, वीजांच्या लाटा त्यांना लटकतात, सगळ्या दिशांना पसरतात आणि सर्वत्र पाऊस पडतो.'
ततोऽग्नीं शमयामासुः संवर्ताग्निनियामकाः। अक्षमात्रैश्च धाराभिस्तिष्ठन्त्यापूर्य सर्वशः
'ते मेघ संहाराच्या अग्नीला विझवतात, आणि अक्षाच्या जाडीच्या धारा सर्वत्र ओतून सगळं पाणीभर करतात.'
एकार्णवे तदातस्मिन्नुपशान्तचराचरे। नष्टचन्द्रार्कपवने ग्रहनक्षत्रवर्जिते। चतुर्युगसहस्रान्ते सलिलेनाप्लुता मही
'मग त्या एकाच महासागरात, सर्व चराचर शांत झाल्यावर, चंद्र, सूर्य, वारा, ग्रह-तारे नाहीसे झाल्यावर, चार युगांच्या हजार शेवटी, पृथ्वी पाण्यात बुडते.'
ततो नारायणाख्यस्तु सहस्राक्षः सहस्रपात्। सहस्रशीर्पा पुरुषः स्वप्नुकामस्त्वतीन्द्रियः
'मग नारायण, ज्याला हजार डोळे, हजार पाय, हजार डोकी आहेत, इंद्रियांपलीकडचा, झोपेच्या इच्छेने राहणारा पुरुष, उरतो.'