ततो घोरतरः शब्दो वने समभवत्तदा। भीमसेनार्जुनौ दृष्ट्वाक्षत्रियणाममर्षिणाम्
मग त्या वनात भीमसेन आणि अर्जुन या क्रुद्ध क्षत्रियांना पाहून आणखी भयंकर आवाज उठला.
तेषां ध्वजाग्राण्यभिवीक्ष्य राजा स्वयंदुरात्मा कुरुपुङ्गवानाम्। जयद्रथो याज्ञसेनीमुवाच रथे स्थितां भानुमतीं हतौजाः
कुरुवंशातील श्रेष्ठ वीरांचे ध्वज पाहून, हट्टी जयद्रथाने तेजस्वी, रथावर उभी असलेल्या, शक्तिहीन झालेल्या याज्ञसेनीला म्हणाले.
आयान्तीमे पञ्चरथा महान्तो मन्ये च कृष्णे पतयस्तवैते। सा जानती ख्यापय नः सुकेशि परंपरं पाण्डवानां रथस्थम्
हे कृष्णे, हे पाच मोठे रथ येताना दिसत आहेत; मला वाटतं हे तुझे पतीच आहेत. म्हणून, सुकेशी, तुला माहिती आहेच, पांडवांची वंशावळ आम्हाला सांग.
किं ते ज्ञातैर्मूढ महाधनुर्धरै- रनायुष्यं कर्म कुत्वाऽतिघोरम्। एते वीराः पतयो मे समेता न वः शेषः कश्चिदिहास्ति युद्धे
अरे मूर्खा, त्या मोठ्या धनुर्धारींची माहिती घेऊन काय उपयोग? एवढं भयंकर कृत्य करून तू आपला जीव धोक्यात का घालतोस? हे वीर, माझे प्रतिस्पर्धी, एकत्र आले आहेत; या युद्धात तुमच्यातला कुणीही वाचणार नाही.
आख्यातव्यं त्वेव सर्वं मुमूर्षो- र्मया तुभ्यं पृष्टया धर्म एषः। न मे व्यथा विद्यते त्वद्भयं वा संपश्यन्त्याः सानुजं धर्मराजम्
तरीही, तू विचारल्यावर, मरायच्या तयारीत असलेल्या माणसाला सर्व सांगणं हेच धर्म आहे. मला तुझ्यामुळे ना भीती वाटते, ना चिंता, कारण मी धर्मराज आणि त्याचे भाऊ समोर पाहते आहे.
यस् ध्वजाग्रे नदतो मृदङ्गौ नन्दोपनन्दौ मधुरौ सुयुक्तौ। एनं स्वधर्मार्थविनिश्चयज्ञं सदा जनाः कृत्यवन्तोऽनुयान्ति
ज्याच्या ध्वजावर नाद करणारे, गोड आणि उत्तम जुळवलेले नंद आणि उपनंद असे मृदंग आहेत, त्याच्यामागे नेहमी कर्तव्यपरायण लोक असतात, कारण तो नेहमी धर्म आणि अर्थाचा विचार करणारा आहे.
य एष जाम्बूनदशुद्धगौरः। प्रचण्डघोणस्तनुरायताक्षः। एतं कुरुश्रेष्ठतमं वदन्ति युधिष्ठिरं धर्मसुतं पतिं मे
जो हा शुद्ध जांभू सोन्यासारखा सुवर्णवर्णी, तिखट चेहरा, सडपातळ शरीर आणि मोठ्या डोळ्यांचा आहे, त्याला कुरुवंशातील श्रेष्ठ, धर्मपुत्र युधिष्ठिर, माझा पती असं म्हणतात.
अप्येष शत्रोः शरणागतस्य दद्यात्प्राणान्धर्मचारी नृवीरः। परैह्येनं मूढ जवेन भूतये त्वमात्मनः प्राञ्जलिर्न्यस्शस्त्रः
शत्रूने जरी शरण येऊन मदत मागितली, तरी हा धर्मनिष्ठ आणि शूर राजा आपला जीवही देईल. म्हणून, अरे मूर्खा, स्वतःच्या भल्यासाठी हात जोडून आणि शस्त्र खाली ठेवून त्याच्याकडे लवकर जा.
अथाप्येनं पश्यसि यं रथस्यं महाभुजं सालमिव प्रवृद्धम्। संदष्टौष्ठं भ्रुकुटीसंहतभ्रुवं वृकोदरो नाम पतिर्ममैषः
आता, त्या रथावर बसलेला, मोठ्या बाहूंचा, उंच वटवृक्षासारखा, ओठ घट्ट दाबलेला आणि भुवया एकत्र केलेला जो आहे, तो म्हणजे वृकोदर, माझा पती.
आजानेया बलिनः साधुदान्ता महाबलाः शूरमुदावहन्ति। एतस्य कर्माण्यतिमानुषाणि भीमेति शब्दोऽस्य ततः पृथिव्याम्
बलवान, उत्तम आणि नीट शिकवलेले घोडे या शूर वीराला नेत आहेत. याची कृत्ये माणसाच्या कक्षा ओलांडणारी आहेत, म्हणूनच 'भीम' हे नाव पृथ्वीवर सर्वत्र ऐकू येते.
नास्यापराद्धाः शेषमवाप्नुवन्ति नायं वैरं विस्मरते कदाचित्। वैरस्यान्तं संविधायोपयाति पश्चाच्छान्तिं न च तत्तप्यतीव
जो त्याचा अपमान करतो, तो सुटत नाही; हा कधीच वैर विसरत नाही. तो जेव्हा वैर संपवतो, तेव्हाच शांत होतो, आणि त्यानंतर त्याला त्याचे काहीही दु:ख वाटत नाही.
धनुर्धराग्र्यो धृतिमान्यशस्वी जितेन्द्रियो वृद्धसेवी नृवीरः। भ्राता च शिष्यश्च युधिष्ठिरस्य धनंजयो नाम पतिर्ममैषः
हा धनुर्धारी सर्वांत श्रेष्ठ, धीराचा, कीर्तीमान, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला, वडीलधाऱ्यांची सेवा करणारा, पुरुषांमध्ये वीर, युधिष्ठिराचा भाऊ आणि शिष्य, धनंजय माझा पती आहे.
यो वै न कामान्न भयान्न लोभा- त्त्यजेद्धर्मं न नृशंसं च कुर्यात्। स एष वैश्वानरतुल्यतेजाः कुन्तीसुतः शत्रुसहः प्रमाथी
हा कधीच इच्छा, भीती किंवा लोभामुळे धर्म सोडत नाही, ना कधी क्रूरपणा करतो. कुंतीचा हा पुत्र अग्नीइतका तेजस्वी, शत्रूंचा संहार करणारा आणि अत्यंत बलवान आहे.
यः सर्वधर्मार्तविनिश्चयज्ञो भयार्तानां भयहर्ता मनीषी। `बन्धुप्रियः शस्त्रभृतां वरिष्ठो महाहवेष्वप्रतिवार्यवीर्यः
हा सर्व धर्मांचा आणि त्यांच्या अर्थाचा जाणकार आहे, घाबरलेल्यांची भीती दूर करणारा, बुद्धिमान, नातेवाईकांना प्रिय, शस्त्रधाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, आणि मोठ्या युद्धात याच्या शौर्याला कोणीही थांबवू शकत नाही.
यस्योत्तमं रूपमाहुः पृथिव्यां यं पाण्डवाः परिरक्षन्ति सर्वे। प्राणैर्गरीयांसमनुव्रतं वै स एष वीरो नकुलः पतिर्मे
ज्याचं रूप पृथ्वीवर सर्वांत सुंदर मानलं जातं, ज्याचं सर्व पांडव प्राणपणाने रक्षण करतात, आणि जो नेहमी निष्ठावान आहे, तो वीर नकुल माझा पती आहे.
यः खङ्गयोधी लघुचित्रहस्तो महांश्च धीमान्सहदेवोऽद्वितीयः। यस्याद्यकर्म द्रक्ष्यसे मूढसत्व शतक्रतोर्वा दैत्यसेनासु सङ्ख्ये
जो तलवार चालवण्यात पटाईत, हलक्या आणि कुशल हाताचा, मोठा आणि बुद्धिमान, असा अद्वितीय सहदेव आहे. आज तू त्याची कृत्ये बघशील, जशी इंद्राने दैत्यांच्या सैन्यात बघितली होती.
शूरः कृतास्त्रो मतिमान्मनस्वी प्रियंकरो धर्मसुतस्य राज्ञः। हुताशचन्द्रार्कसमानतेजा जघन्यजः पाण्डवानां प्रियश्च
हा शूर, शस्त्रविद्येत निपुण, बुद्धिमान, मनाने स्थिर, धर्मराज युधिष्ठिराचा आवडता, अग्नी, चंद्र आणि सूर्यासारखा तेजस्वी, पांडवांमध्ये सर्वांत लहान आणि सर्वांचा प्रिय आहे.
बुद्ध्या समो यस् नरो न विद्यते वक्ता तथा सत्सु विनिश्चयज्ञः। सएष शूरो नित्यममर्षणश्च धीमान्प्राज्ञः सहदेवः पतिर्मे
बुद्धी आणि बोलण्यात याच्या तोडीचा कोणीही नाही, सज्जनांमध्ये निर्णय घेण्यात हा पारंगत आहे. हा नेहमी शूर, संयमी आणि ज्ञानी सहदेव माझा पती आहे.
त्यजेत्प्राणान्प्रविशेद्धव्यवाहं न त्वेवैष व्याहरेद्धर्मबाह्यम्। सदा मनस्वी क्षत्रधर्मे रतश्च कुन्त्याः प्राणैरिष्टतमो नृवीरः
हा आपले प्राण सोडेल किंवा अग्नीत उडी घेईल, पण कधीही अधर्माचे बोल काढणार नाही. हा नेहमी मनाने स्थिर, क्षत्रिय धर्मात रमणारा, कुंतीला प्राणांहून प्रिय असा वीर आहे.
विशीर्यनतीं नावमिवार्णवान्ते रत्नाभिपूर्णां मकरस्य पृष्ठे। सेनां तवेमां हतसर्वयोधां विक्षोभितां द्रक्ष्यसि पाण्डुपुत्रैः
समुद्रात तुटलेल्या, रत्नांनी भरलेल्या आणि मगराच्या पाठीवर पडलेल्या होडीसारखी, तुझी ही सेना पांडुपुत्रांनी सर्व योद्धे मारून विखुरली जाईल, हे तू पाहशील.
इत्येते वै कथिताः पाण्डुपुत्रा यांस्त्वं मोहादवमत्य प्रवृत्तः। यद्येतेभ्यो मुच्यसे रिष्टदेहः पुनर्जन्म प्राप्स्यसे जीवितं च
अशा प्रकारे मी पांडुपुत्रांचे वर्णन केले, ज्यांना तू मोहाने तुच्छ मानलेस आणि विरोध केला आहेस. जर तू त्यांच्याकडून जिवंत सुटला, तर तुला पुन्हा जन्म आणि आयुष्य मिळेल.
ततः पार्थाः पञ्चपञ्चेन्द्रकल्पा- स्त्यक्त्वा त्रस्तान्प्राञ्जलींस्तान्पदातीन्। यथाऽनीकं शरवर्षान्धकारं चक्रुः क्रुद्धाः सर्वतस्ते निगृह्य
मग पाचही पांडव, पाच इंद्रांसारखे, घाबरलेल्या आणि हात जोडलेल्या पायदळांना मागे सोडून, राग आवरून, शत्रूंच्या सैन्यावर बाणांचा अंधार पाडू लागले.
संतिष्ठध्वं प्रहरत तूर्णं विपरिधावत। इति स्म सैन्धवो राजा चोदयामास तान्नृपन्
'स्थिर राहा! पटकन हल्ला करा! त्यांना वेढा घाला!' असे सिंधूचा राजा आपल्या सैनिकांना सांगू लागला.
ततो घोरतमः शब्दोरणे समभवत्तदा। भीमार्जुनयमान्दृष्ट्वा सैन्यानां सयुधिष्ठिरान्
त्या युद्धात, भीम, अर्जुन आणि युधिष्ठिर सैन्यात दिसू लागल्यावर, फार भयानक असा आवाज उठला.
शिबिसिंधुत्रिगर्तानां विषादश्चाप्यजायत। तान्दृष्ट्वापुरुषव्याघ्रान्व्याघ्रानिव बलोत्कटान्
शिबी, सिंधू आणि त्रिगर्त यांच्या सैन्यात भीती पसरली, कारण त्यांनी त्या वाघासारख्या, बलवान पुरुषांना पाहिले.
हेमबिन्दुं महोत्सेधां सर्वशैक्यायसीं गदाम्। प्रगृह्याभ्यद्रवद्भीमः सैन्धवं कालचोदितम्
भीमाने मोठी, सोन्याच्या ठिपक्यांनी सजलेली लोखंडी गदा हातात घेतली आणि काळाच्या प्रेरणेने सिंधू राजावर धाव घेतली.
तदन्तरमथावृत्य कोटिकाश्योऽभ्यहारयत्। महता रथवंशेन परिवार्य वृकोधरम्
त्यावेळी कोटिकाश्याने वळण घेतले आणि मोठ्या रथांच्या फौजेसह वृकोधराला वेढा घातला.
शक्तितोमरनाराचैर्वीरबाहुप्रचोदितैः। कीर्यमाणोपि बहुभिर्न स्म भीमोऽभ्यकम्पत
अनेक शूरवीरांनी शूल, भाले आणि बाणांनी भीमावर हल्ला केला, तरी भीम एकही पाऊल मागे हटला नाही.
गजं तु सगजारोहं पदातींश्च चतुर्दश। जघान गदया भीमः सैन्धवध्वजंनीमुखे
भीमाने गदेद्वारे सैन्धवांच्या ध्वजाजवळ एक हत्ती व त्याचा स्वार आणि चौदा पायदळ सैनिक ठार केले.
पार्थः पञ्चशताञ्शूरान्पार्वतीयान्महारथान्। परीप्समानः सौवीरं जघान ध्वजिनीमुखे
अर्जुनाने सौवीराकडे जाण्याच्या इच्छेने सैन्याच्या पुढे असलेल्या पर्वतीय प्रदेशातील पाचशे बलाढ्य योद्ध्यांचा संहार केला.