क्षिप्रं निवर्तध्वमलं मृगैर्नो मनो हि मे दूयति दह्यते च। बुद्धिं समाच्छाद्य च मे समन्यु- रुद्धूयते प्राणपतिः शरीरे
लवकर परत चला; आता पुरे झाले हे शिकार! माझे मन फारच अस्वस्थ आणि जळत आहे. माझी बुद्धी गोंधळली आहे आणि शरीरात श्वासही अस्वस्थ झाला आहे.
सरः सुपर्णन हृतोरगेन्द्र- मराजकं राष्ट्रमिवेह शान्तम्। एवंविधं मे प्रतिभाति काम्यकं शौण्डैर्यथा पीतसुरश्च कुम्भः
हे सरोवर, मोठ्या पक्षी आणि सर्पराजाशिवाय, जणू राजाशिवायचे राज्य शांत आणि ओसाड वाटते. तसेच हे काम्यक वन मला जणू शूरांनी रिकामे केलेले मद्यपात्र भासते.
ते सैन्धवैरग्न्यनिलोग्रवेगै- र्महाजवैर्वाजिभिरुह्यमानाः। युक्तैर्बृहद्भिः सुरथैर्नृवीरा- स्तदाश्रमायाभिमुखा बभूवुः
ते बलवान वीर मोठ्या आणि सुंदर रथांमध्ये, अग्नी, वारा आणि वज्रासारख्या वेगवान घोड्यांनी ओढले जाऊन, त्या आश्रमाकडे निघाले.
तेषां तु गोमायुरनल्पघोषो निवर्ततां वाममुपेत्य पार्श्वम्। प्रव्याहरत्तत्प्रविमृश्य राजा प्रोवाच भीमं च धनंजयं च
ते मागे वळत असताना, मोठ्या आवाजात ओरडणारा एक कोल्हा त्यांच्या डाव्या बाजूने आला; राजा हे पाहून विचार करून भीम आणि धनंजय यांना बोलला.
यथा वदत्येप विहीनयोनिः सालावृकोवाममुपेत्य पार्स्वम्। सुव्यक्तमस्मानवमत्य पापैः कृतोऽभिमर्दः कुरुभिः प्रसह्य
जसा हा नीच योनीत जन्मलेला कोल्हा आपल्या डाव्या बाजूने येऊन ओरडतो आहे, तसंच पापी कुरूंनी आपल्यावर उघडपणे अन्याय केला आणि आपली अवहेलना केली.
एत्याथ ते तद्वनमाविशन्तो महत्यरण्ये मृगयां चरित्वा। बालामपश्यन्त तदा रुदन्तीं धात्रेयिकां प्रेष्यवधूं प्रियायाः
मग त्या मोठ्या जंगलात शिकार करून ते आत गेले, तेव्हा त्यांना रडणारी एक तरुणी दिसली—ती त्यांच्या प्रिय पत्नीच्या धाईची सून होती.
तामिन्द्रसेनस्त्वरितोऽभिसृत्य रथादवप्लुत्य ततोऽभ्यधावत्। प्रोवाच चैनां वचनं नरेन्द्र धात्रेयिकामार्ततरस्तदानीम्
इंद्रसेन वेगाने रथातून उडी मारून तिच्याकडे धावला; तेव्हा दुःखी राजाने त्या धाईच्या सूनिला विचारले.
कच्चित्परैर्नापकृतं वनेऽस्मिन्
या जंगलात तुला कुणी त्रास दिला आहे का?
पर्याकुला साधु समीक्ष्यसूत- मभ्यापतन्तं द्रुतमिन्द्रसेनम्। उरो घ्नती कष्टतरं तदानी- मुच्चैः प्रचुक्रोश हृतेति देवी
इंद्रसेन सारथी तिच्याकडे धावत येताना पाहून, राणी घाबरून छातीवर हात मारत मोठ्याने ओरडली, 'ती नेली गेली आहे!'
अनिन्द्यरूपा तु विशालनेत्रा शरीरतुल्या कुरुपुङ्गवानाम्। `केनात्मनाशाय यदापनीता छिद्रं समासाद्य नरेन्द्रपत्नी
ती निर्दोष रूपाची, मोठ्या डोळ्यांची आणि कुरु वीरांसारखीच उंचीची होती—राजपत्नीस कोणाने, संधी साधून, तिच्या विनाशासाठी पळवून नेले?
यद्येव देवीं पृथिवीं प्रविष्टा दिवं प्रपन्नाऽप्यथवा समुद्रम्। तस्या गमिष्यन्ति पदे हि पार्था- स्तथा हि संतप्यति धर्मराजः
राणी पृथ्वीमध्ये शिरली असो, आकाशात गेली असो किंवा समुद्रात गेली असो, पांडव तिच्या मागे जातील; इतका धर्मराज युधिष्ठिर दुःखी आहे.
को हीदृशानामरिमर्दनानां क्लेशक्षमाणामपराजितानाम्। प्राणैः समामिष्टतमां जिहीर्षे- दनुत्तमं रत्नमिव प्रमूढः
अशा शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, कष्ट सहन करणाऱ्या आणि अजिंक्य असलेल्या वीरांची सर्वात प्रिय गोष्ट, जणू अमूल्य रत्न, कोण मूर्ख प्राणावर उदार होऊन हिसकावून नेईल?
न बुध्यते नाथवतीमिहाद्य बहिश्चरं हृदयं पाण्डवानाम्। कस्याद्य कायं प्रतिभिद्य घोरा महीं प्रवेक्ष्यन्ति शिताः शराग्र्याः
आज पांडवांच्या हृदयाला तिच्या अनुपस्थितीची जाणीव होत नाही, जणू त्यांचा रक्षण करणारा नाही; कोणाच्या शरीराला आज तीक्ष्ण बाण भेदून पृथ्वीवर पाडतील?
मा त्वं शुचस्तां प्रति भीरु विद्धि यथाऽद्य कृष्णा पुनरेष्यतीति। निहत्य सर्वान्द्विषतः समग्रा- न्पार्थाः समेष्यनत्यथ याज्ञसेन्या
भीतीने दुःखी होऊ नकोस; आज कृष्णा परत येईल, हे जाण. पांडव सर्व शत्रूंचा नाश करून याज्ञसेनीला परत आणतील.
अथाब्रवीच्चारुमुखं प्रसृज्य धात्रेयिका सारथिमिन्द्रसेनम्। जयद्रथेनापहृताप्रमथ्य पञ्चेन्द्रकल्पान्परिभूय कृष्णा
तेव्हा धाईची सून सुंदर चेहऱ्याच्या सोबतीला सोडून इंद्रसेन सारथ्याला म्हणाली: 'जयद्रथाने, इंद्रासारख्या वीरांना हरवून, कृष्णेला पळवून नेले.'
तिष्ठन्ति वर्त्मानि नवान्यमूनि वृक्षाश्च न म्लान्ति तथैव भग्नाः। आवर्तयध्वं ह्यनुयात शीघ्रं न दूरयातैव हि राजपुत्री
इथे नवे पाऊलवाट दिसतात; झाडे तुटली असली तरी कोमेजलेली नाहीत. पटकन वळा आणि पाठलाग करा—राजकुमारी फार दूर गेलेली नाही.
सन्नह्यध्वं सर्व एवेन्द्रकल्पा महान्ति चारूणि च दंशनानि। गृह्णीत चापानि महाधनानि शरांश्च शीघ्रं पदवीं व्रजध्वम्
सर्वजण, इंद्रासारखे बलवान, शस्त्र धरा; मोठी आणि सुंदर कवच घाला, उत्तम धनुष्य आणि तीक्ष्ण बाण घ्या, आणि पटकन तिच्या मागे जा.
पुरा हि निर्भर्त्सनदण्डमोहिता प्रमूढचित्ता वदनेन शुष्यता। ददाति कस्मैचिदनर्हते तनुं वराज्यपूर्णामिव भस्मनि स्रुचम्
कधी कठोर बोलणी आणि शिक्षा मिळून तिचे मन गोंधळले, चेहरा कोमेजला, आणि तिला अयोग्य व्यक्तीकडे दिले गेले—जणू तुपाने भरलेली समई राखेत टाकावी.
पुरा तुषाग्नाविव हूयते हविः पुरा श्मशाने स्रगिवापविद्ध्यते। पुरा च सोमोऽध्वरगोऽवलिह्यते शुना यथा विप्रजने प्रमोहिते
कधी जणू थंड राखेत आहुती टाकावी, किंवा स्मशानात हार फेकावा, किंवा यज्ञात सोम राहून पुजाऱ्यांच्या अनुपस्थितीत कुत्र्याने चाटावा, तशी तिची अवस्था झाली.
पुरा हि पार्थाश्च दृतौ च कापिली प्रसिच्छते क्षीरधारा यतध्वम्'। महत्यरण्ये मृगयां चरित्वा पुरा सृगालो नलिनीं विगाहते
पूर्वी, हे पांडव आणि द्रुपदकन्या, जणू दूधाच्या धारा रोखल्या गेल्या, मोठ्या जंगलात शिकार करून परतलात, आणि एकदा कोल्हा कमळाच्या तळ्यात शिरला.
पुरा हि मन्त्राहुतिपूजितायां हुताग्निवेद्यां बलिभुङ्गिलीयते। श्रुतिं च सम्यक्प्रसृतां महाध्वरे ग्राम्यो जनो यद्वदसौ न नाशयेत्
पूर्वी जेव्हा यज्ञात योग्य मंत्रांनी आहुती दिली जायची आणि अग्नि आदराने पूजला जायचा, तेव्हा यज्ञासाठी ठेवलेलं अन्न योग्य त्या पात्रानेच घेतलं जायचं. मोठ्या यज्ञात शुद्ध वेदपठण होत असताना, साधारण लोकांनी त्यात अडथळा आणू नये, हे जसं ठरलं आहे तसंच.
मा वः प्रियायाः सुनसं सुलोचनं चन्द्रप्रभाच्छं वदनं प्रसन्नम्। स्पृश्याच्छुभं कश्चिदकृत्यकारी श्वा वै पुरोडाशमिवाध्वरस्थम्
तुमच्या प्रिय पत्नीचं सुंदर नाक, मोहक डोळे, चंद्रासारखं तेजस्वी आणि प्रसन्न चेहरा—हे कुणीही चुकीचं वागणारा स्पर्श करू नये, जसं कुत्र्याने यज्ञातील पुरोडाशाला स्पर्श करू नये.
एतानि वर्त्मान्यनुयात शीघ्रं मा वः कालः क्षिप्रमिहात्यगाद्वै
ही मार्गं लवकर चालत जा, नाहीतर वेळ इथे पटकन निघून जाईल.
शीघ्रं प्रधावध्वमितो नरेन्द्रा यावन्न दूरं व्रजतीति पापः। प्रत्याहरध्वं द्विषतां सकाशा- ल्लक्ष्मीमिव स्वां दयितां नृसिंहाः
राजांनो, इथून लवकर पळा, तो दुष्ट अजून दूर गेला नाही. शत्रूंपासून मागे फिरा, जसं सिंह आपल्या प्रिय लक्ष्मीला परत मिळवतो तसं.
भद्रे प्रतिक्राम नियच्छ वाचं माऽस्मत्सकाशे परुषाण्यवोचः। राजानो वा यदि वा राजपुत्रा बलेन मत्ताः पञ्चतां प्राप्नुवन्ति
सौम्ये, मागे वळ आणि आपली वाणी आवर; आमच्यासमोर कठोर शब्द बोलू नकोस. राजा असो वा राजपुत्र, जर ते सामर्थ्याने गर्विष्ठ झाले तर शेवटी त्यांचा नाशच होतो.
एतावदुक्त्वा प्रययुर्हि शीघ्रं तान्येव वर्त्मान्यनुवर्तमानाः। मुहुर्मुहुर्व्यालवदुच्छ्वसन्तो ज्यां विक्षिपन्तश्च महाधनुर्भ्यः
असं म्हणून ते सर्व लवकर निघून गेले आणि त्याच मार्गांनी पुढे चालले. पुन्हा पुन्हा सर्पासारखा श्वास घेत, मोठ्या धनुष्यांची प्रत्यंचा ताणत होते.
ततोऽपश्यंस्तस्य सैन्यस्य रेणु- मुद्धूतं वै वाजिस्वुरप्रणुन्नम्। पदातीनां मध्यगतं च धौम्यं विक्रोशन्तं भीम पार्थेत्यभीक्ष्णम्
मग त्यांनी त्या सैन्याचा धूरळा पाहिला, जो घोड्यांच्या धावण्याने उडत होता. पायदळांच्या मध्ये धौम्य उभा होता, तो पुन्हा पुन्हा 'भीम! पार्थ!' असं मोठ्याने हाक देत होता.
ते सान्त्व्य धौम्यं परिदीनसत्वाः सुखं भवानेत्विति राजपुत्राः। श्येना यथैवामिषसंप्रयुक्ता जवेन तत्सैन्यमथाभ्यधावन्
राजपुत्रांनी दुःखी झालेल्या धौम्याला धीर दिला आणि म्हणाले, 'तुम्ही सुखी व्हा.' मग गरुड जसं मांसाकडे धाव घेतात तसं ते त्या सैन्याकडे वेगाने धावले.
तेषां महेन्द्रोपमविक्रमाणां संरब्धानां धर्षणाद्याज्ञसेन्याः। क्रोधः प्रजज्वाल जयद्रथं च दृष्ट्वा प्रियां तस्य रथे स्थितां च
इंद्रासारखी पराक्रम असलेल्या, संतप्त आणि धाडसी अशा त्या वीरांमध्ये प्रचंड राग पेटला, विशेषतः जयद्रथ आपल्या प्रियेबरोबर रथावर उभा असल्याचं पाहिल्यावर.
प्रचुक्रुशुश्चाप्यथ सिन्धुराजं वृकोदरश्चैव धनंजयश्च। यमौ च राजा च महाधनुर्धरा- स्ततो दिशः संमुमुहुः परेषाम्
मग भीम, धनंजय, यमपुत्र दोघे आणि राजा—हे सर्व मोठ्या धनुष्यधारी—सिंधुराजावर गर्जना करू लागले. त्यामुळे शत्रूंच्या फौजा गोंधळून गेल्या.