न किंचिदार्याः प्रवदन्ति पापं वनेचरंवा गृहमेधिनं वा। तपस्विनं संपरिपूर्णविद्यं भजन्ति चैवं सुनराः सुवीर
सज्जन माणसं कधीही कुणाचं वाईट बोलत नाहीत — मग ते वनात राहणारे असोत किंवा गृहस्थ. ज्ञानाने परिपूर्ण असलेल्या तपस्व्यांचा आणि सद्गुणी वीरांचा ते सन्मान करतात.
अहं तु मन्ये तव नास्ति कश्चि- देतादृशे क्षत्रियसंनिवेशे। यस्त्वद्य पातालमुखे पतन्तं पाणौ गृहीत्वा प्रतिसंहरेत
या एकत्र जमलेल्या क्षत्रियांमध्ये असा एकही नाही, जो आज तुला हाताने धरून, तू अधःपाताच्या वाटेवर जात असताना, मागे ओढेल.
नागं प्रमिन्नं गिरिकूटकल्प- मुपत्यकां हैमवतीं चरन्तम्। दण्डीव यूथादपसेधसि त्वं यो जेतुमाशंससि धर्मराजम्
हिमालयाच्या डोंगर उतारांवर फिरणारा, पर्वतासारखा मोठा हत्ती, काठीने कळपातून हाकलू शकत नाहीस; आणि तरीही, तू धर्मराज युधिष्ठिराला हरवण्याची आशा धरतोस.
बाल्यात्प्रसुप्तस्य महाबलस्य सिंहस् पक्ष्माणि मुखाल्लुनासि। पदा समाहत्य पलायमानः क्रुद्धं यदा द्रक्ष्यसि भीमसेनम्
लहानपणामुळे, झोपलेल्या बलाढ्य सिंहाच्या मिशा उपटतोस; पळणाऱ्या सिंहाला पायाने मारतोस — पण जेव्हा क्रुद्ध भीमसेन तुझ्यासमोर येईल, तेव्हा कळेल.
महाबलं घोरतरं प्रवृद्धं जातं हरिं पर्वतकन्दरेषु। प्रसुप्तमुग्रं प्रपदेन हंसि यः क्रुद्धमायोत्स्यसि जिष्णुमुग्रम्
डोंगराच्या गुहांमध्ये जन्मलेला, मोठा, भयंकर आणि वाढलेला सिंह झोपलेला असताना त्याच्यावर पाय ठेवतोस; पण जेव्हा क्रुद्ध अर्जुन समोर येईल, तेव्हा त्याचा सामना कर.
कृष्णोरगौ तीक्ष्णमुखौ द्विजिह्वौ मत्तः पदा क्रामसि पुच्छदेशे। यः पाण्डवाभ्यां पुरुषोत्तमाभ्यां जघन्यजाभ्यां प्रयुयुत्ससे त्वम्
कृष्णाच्या दोन नागांच्या, तीक्ष्ण तोंडाच्या आणि दोन जीभ असलेल्या, नशेत असलेल्या नागांच्या शेपटीवर पाय ठेवतोस; आणि पुरुषांत श्रेष्ठ अशा पांडवांच्या दोन धाकट्यांशी लढायची इच्छा धरतोस.
यथा च वेणुः कदली नलो वा फलन्त्यभावाय न भूतयेऽऽत्मनः। तथैव मां तैः परिरक्ष्यमाणा- मादास्यसे कर्कटकीव गर्भम्
कसे की बांबू, केळी किंवा कमळ फळ येताच स्वतःच्या नाशाला कारणीभूत होतात, तसेच मी त्यांच्याने सुरक्षित असले तरी, शेवटी तू कर्कटकासारखा नाश पावशील.
जानामि कृष्णे विदितं ममैत- द्यथाविधास्ते नरदेवपुत्राः। न त्वेवमेतेन विभीषणेन शक्या वयं त्रासयितुं त्वयाऽद्य
कृष्णे, मला माहीत आहे की हे तुला आणि राजपुत्रांना माहिती आहे; पण अशा रिकाम्या धमक्यांनी आज तू आम्हाला घाबरवू शकत नाहीस.
वयं पुनः सप्तदशेषु कृष्णे कुलेषु सर्वेऽनवमेषु जाताः। षड्भ्यो गुणेभ्योऽभ्यधिका विहीना न्मन्यामहे द्रौपदी पाण्डुपुत्रान्
कृष्णे, आम्ही सर्वजण सतराही श्रेष्ठ कुळांत जन्मलेलो आहोत, कुठेही कमी नाही; द्रौपदी पांडुपुत्रांना सहा गुणांत श्रेष्ठ मानते, आणि त्यांच्यात कोणतीही उणीव नाही.
सा क्षिप्रमातिष्ठ गजं रथं वा न वाक्यमात्रेण वयं हि शक्याः। आशंस वा त्वं कृपणं वदन्ती सौवीरराजस्य पुनः प्रसादम्
म्हणून, पटकन हत्तीवर किंवा रथावर चढ; कारण फक्त शब्दांनी आम्हाला जिंकता येणार नाही. हवे असल्यास, नम्रपणे बोलून पुन्हा सौवीरराजाचा उपकार माग.
महाबला किंत्विह दुर्बलेव सौवीरराजस्य मताऽहमस्मि। नाहं प्रमाथादिह संप्रतीता सौवीरराजं कृपणं वदेयम्
मी कितीही बलाढ्य असले तरी, सौवीरराजाच्या दृष्टीने इथे दुर्बल समजली जाते; मी त्याच्याकडे काही मागावे, किंवा नम्रपणे बोलावे, असं मला वाटत नाही.
यस्या हि कृष्णौ पदवीं चरेतां समास्थितावेकरथे समेतौ। इन्द्रोऽपितां नापहरेत्कथंचि- न्मनुष्यमात्रः कृपणः कुतोऽन्यः
कृष्ण आणि अर्जुन एकत्र एका रथावर असताना, त्यांच्या मार्गावर इंद्रही काही करू शकत नाही; मग एक सामान्य माणूस किंवा दुसरा कोण काय करणार?
यथा विकीटी परवीरघाती निघ्नन्रथस्थो द्विषतां मनांसि। मदन्तरे त्वद्ध्वजिनीं प्रवेष्टा वक्षं दहन्नग्निरिवोष्णगेषु
जसा एखादा पराक्रमी वीर, शत्रूंचा संहार करणारा, रथावरून शत्रूंच्या मनात धडकी भरवतो, तसा मी तुझ्या सैन्यात शिरून, जळत्या कोळशात जसा अग्नी छाती जाळतो, तसा तुझी छाती जाळीन.
जनार्दनः सान्धकवृष्णिवीरो महेष्वासाः केकयाश्चापि सर्वे। एते हि सर्वे मम राजपुत्राः प्रहृष्टरूपाः पदवीं चरेयुः
जनार्दन, अंधक आणि वृष्णिकुळातील वीर, आणि केकयांचे सर्व धनुर्धारी — हे सर्व राजपुत्र आनंदाने माझ्या मागे येतील.
मौर्वीविसृष्टाः स्तनयित्नुघोषा गाण्डीवमुक्तास्त्वतिवेगवन्तः। हस्तं समाहत्य धनंजयस्य भीमाः शब्दं घोरतरं नदनति
गांडीवाच्या धनुष्याच्या दोऱ्यांवरून सुटलेले बाण वीजेच्या गडगडाटासारखा आवाज करत, अतिशय वेगाने धावतात आणि धनंजयाच्या हातावर आदळतात; त्यांचा भीषण आवाज अजूनही भयंकर गर्जना करतो.
गाण्डीवमुक्तांश्च महाशरौघान् पतङ्गसङ्घानिव शीघ्रवेगान्। यदा द्रष्टास्यर्जुनं वीर्यशालिनं तदा स्वबुद्धिं प्रतिनिन्दितासि
जेव्हा तू अर्जुनाला, पराक्रमी वीराला, गांडीवातून मोठ्या प्रमाणात, टोळधाडीच्या वेगाने बाण सोडताना पाहशील, तेव्हा तू स्वतःच्या निर्णयाची नक्कीच निंदा करशील.
सशङ्खघोषः सतलत्रघोषो गाण्डीवधन्वा मुहुरुद्वहंश्च। यदा शरानर्पयिता तवोरसि तदा मनस्ते किमिवाभविष्यत्
गांडीवधारी अर्जुन शंखांचा गजर आणि रथाच्या चाकांचा गडगडाट यांसह वारंवार धनुष्य ओढून तुझे छातीवर बाण सोडताना, तेव्हा तुझ्या मनाची अवस्था काय होईल?
गदाहस्तं भीममभिद्रवन्तं माद्रीपुत्रौ संपतन्तौ दिशश्च। अमर्षजं क्रोधविषं वमन्तौ दृष्ट्वा चिरं तापमुपैष्यसेऽधम
भीम गदा हातात घेऊन तुझ्यावर धाव घेतोय, माद्रीचे दोन्ही पुत्र सर्व दिशांनी झेपावतात, आणि दोघेही क्रोधाने जणू विष ओकत आहेत, हे पाहून, अधमांनो, तू लवकरच दीर्घ काळ दुःख भोगशील.
यथा वाऽहं नातिचरे कथंचि- त्पतीन्महार्हान्मनसाऽपिजातु। तेनाद्य सत्येन वशीकृतंत्वां द्रष्टास्मि पार्थैः परिकृष्यमाणम्
जसे मी कधीही, अगदी मनातसुद्धा, माझ्या थोर पतींच्या इच्छेविरुद्ध काही केले नाही, त्याच सत्याच्या बळावर आज मी तुला पांडवांकडून ओढले जाताना पाहीन.
न संभ्रमं गन्तुमहं हि शक्ष्ये त्वया नृशंसेन विकृष्यमाणा। समागताऽहं हि कुरुप्रवीरैः पुनर्वनं काम्यकमागताऽस्मि
हे निर्दयी, तू मला ओढताना मी गोंधळून जाणार नाही; कारण मी पुन्हा कुरूश्रेष्ठांसोबत एकत्र आले आहे आणि आता पुन्हा काम्यक वनात आले आहे.
इत्येवमुक्तस्तु स सिन्धुनाथ- स्तां द्रौपदीमाहविशालनेत्राम्। आरुह्यतामाशु रथं मदीयं मा त्वां वलाद्दौपदिकर्षयेहम्
अशी बोलल्यावर, सिंधूचा राजा त्या मोठ्या डोळ्यांच्या द्रौपदीला म्हणाला, 'लवकर माझ्या रथावर चढ, मी तुला जबरदस्तीने ओढू नये, हे द्रुपदकन्ये.'
सा ताननुप्रेक्ष्य विशालनेत्रा जिघृक्षमाणानवभर्त्सयन्ती। प्रोवाच मा मा स्पृशतेति भीता धौम्यं प्रचुक्रोश पुरोहितं सा
ती मोठ्या डोळ्यांची द्रौपदी, तिला पकडू पाहणाऱ्यांकडे रोषाने पाहत आणि त्यांना झिडकारत, भीतीने म्हणाली, 'माझ्यावर हात लावू नका, मला स्पर्श करू नका!' आणि तिने पुरोहित धौम्याला हाक मारली.
जग्राह तामुत्तरवस्त्रदेशे जयद्रथस्तं समवाक्षिपत्सा। तया समाक्षिप्ततनुः स पापः पपात शाखीव निकृत्तमूलः
जयद्रथाने तिच्या वरच्या वस्त्राला पकडले आणि तिला ओढले; पण तिने विरोध केला. तिच्या ओढण्याने तो पापी जणू मुळापासून तुटलेल्या फांदीसारखा खाली पडला.
प्रगृह्यमाणा तु महाजवेन मुहुर्विनिःश्वस्य च राजपुत्री। सा मृष्यमाणा रथमारुरोह धौम्यस्य पादावभिवाद्य कृष्णा
महाराजांच्या कन्येला मोठ्या जोराने ओढले जात असतानाही, ती वारंवार सुस्कारा टाकत, सहन करत, धौम्यांच्या पायांना वंदन करून रथावर चढली.
नेयं शक्या त्वया नेतुमविजित्य महारथान्। धर्मं क्षत्रस् पौराणमवेक्षस्व जयद्रथ
जयद्रथा, या महायोध्यांना हरविल्याशिवाय तू तिला घेऊन जाऊ शकत नाहीस. क्षत्रियांचा प्राचीन धर्म लक्षात ठेव.
क्षुद्रं कृत्वाफलंपापं त्वं प्राप्स्यसि न संशयः। आसाद्य पाण्डवान्वीरान्धर्मराजपुरोगमान्
तु केलेल्या नीच आणि पापी कृत्याचा फळ तुला नक्कीच मिळेल, यात शंका नाही; कारण तू धर्मराज युधिष्ठिर यांच्या नेतृत्वाखालील पराक्रमी पांडवांना भेटला आहेस.
इत्युक्तवाह्रियमाणां तां राजपुत्रीं यशस्विनीम्। अन्वगच्छत्तदा धौम्यः पदातिगणमध्यगः
अशी ही कीर्तीशाली राजकन्या ओढली जात असताना, धौम्य पुरोहित पायदळाच्या मध्यातून तिच्या मागे गेला.
ततो दिशः संपरिवृत्य पार्था मृगान्वराहान्महिपांस्च हन्वा। धनुर्धराः श्रेष्ठतमाः पृथिव्यां पृथक्चरन्तः सहिता बभूवुः
मग पृथेचे पुत्र सर्व दिशांना वळून, हरणे, रानडुकरे आणि इतर प्राणी मारू लागले; पृथ्वीवरील श्रेष्ठ धनुर्धारी, वेगवेगळ्या दिशांनी फिरत असूनही, एकत्रच होते.
ततो मृगव्यालजनानुकीर्णं महावनं तद्विहगोपघुष्टम्। भ्रातॄंश्च तानभ्यवदद्युधिष्ठिरः श्रुत्वा गिरो व्याहरतां मृगाणाम्
त्या मोठ्या वनात, जिथे अनेक वन्य प्राणी आणि पक्षी होते, प्राण्यांच्या हाका ऐकून युधिष्ठिराने आपल्या भावांशी बोलायला सुरुवात केली.
आदित्यदीप्तां दिशमभ्युपेत्य मृगा द्विजाः क्रूरमिमे वदन्ति। आयासमुग्रं प्रतिवेदयन्तो महाभयं शत्रुभिर्वाऽवमानम्
सूर्यप्रकाशाने उजळलेल्या दिशेकडे जाताना, हे द्विजांनो, हे प्राणी कठोर आवाज काढतात, जणू काही तीव्र थकवा, मोठा धोका किंवा शत्रूंकडून अपमान याची सूचना देत आहेत.