आहचैनं दुराधर्षो वरदोऽस्मीति भारत
त्याने त्याला म्हटले, 'मी फार कठीण आहे आणि वर देणारा आहे.'
वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते। मयि प्रीते तु यद्धर्म्यं नालभ्यं विद्यते तव
जे तुझ्या मनात आहे ते वर माग, तुझ्या कल्याणासाठी. मी जेव्हा प्रसन्न असतो, तेव्हा तुझ्यासाठी कोणतेही योग्य वर मिळू शकत नाही असे काहीच नाही.
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः। अमन्यत पुनर्जातमात्मानं स सुयोधनः
त्या महान ऋषीचे हे शब्द ऐकून, सUYोधनाला वाटले की तो पुन्हा नव्याने जन्माला आला आहे.
प्रागेव मन्त्रितं चासीत्कर्णदुःशासनादिभिः। याचनीयं मुनेस्तुष्टादिति निश्चित्य दुर्मतिः
याआधीच कर्ण, दुःशासन आणि इतरांनी त्याला सांगितले होते, 'मुनि प्रसन्न झाला की त्याच्याकडून काहीतरी मागावे.' म्हणून त्या दुष्ट मनाच्या माणसाने तसे ठरवले होते.
अतिहर्षान्वितो राजन्वरमेनमयाचत। शिष्यैः सह मम ब्रह्मन्यथा जातोऽतिथिर्भवान्
राजा, मोठ्या आनंदाने त्याने हा वर मागितला, 'जसा तुम्ही आणि तुमचे शिष्य माझ्याकडे पाहुणे म्हणून आलात—'
अस्मत्कुले महाराजो ज्येष्ठः श्रेष्ठो युधिष्ठिरः। वने वसति धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवारितः। गुणवाञ्शीलसंपन्नस्तस्य त्वमतिथिर्भव
'आमच्या कुळात युधिष्ठिर हा मोठा आणि श्रेष्ठ राजा आहे. तो आपल्या भावांसह, गुणवान आणि चांगल्या स्वभावाचा, वनात राहतो. तुम्ही त्याचा पाहुणा व्हा.'
यदा च राजपुत्री सा सुकुमारी यशस्विनी। भोजयित्वा द्विजान्सर्वान्पतींश्च वरवर्णिनी
'आणि जेव्हा ती राजकन्या, कोमल आणि प्रसिद्ध, सर्व ब्राह्मणांना आणि आपल्या पतींना जेवू घालते—ती सुंदर वर्णाची—'
विश्रान्ता च स्वयं भुक्त्वा सुखासीना भवेद्यदा। तदा त्वं तत्रगच्छेथा यद्यनुग्राह्यता मयि
'आणि जेव्हा ती स्वतः विश्रांती घेऊन, जेवून, सुखाने बसलेली असेल, तेव्हा तुम्ही तिथे या—जर मला कृपा करायची असेल तर.'
तथा करिष्ये त्वत्प्रीत्येत्येवमुक्त्वा सुयोधनम्। दुर्वासा अपिविप्रेन्द्रो यथागतमगात्ततः
‘तसेच करीन, तुझ्या आनंदासाठी,’ असे म्हणून दुर्वासांनी सUYोधनाला सांगितले आणि ब्राह्मणश्रेष्ठ दुर्वासा जसे आले तसे परत गेले.
कृतार्थमपि चात्मानं तदा मेने सुयोधनः। करेण च करं गृह्य कर्णस्य मुदितो भृशम्
आपले काम साध्य झाले असतानाही, सUYोधनाने स्वतःला पूर्णपणे यशस्वी समजले आणि मोठ्या आनंदाने कर्णाचा हात आपल्या हातात घेतला.
कर्णोपि भ्रातृसहितमित्युवाच नृपं मुदा। दुष्ट्या कामः सुसंवृत्तोदिष्ट्या कौरव वर्धसे। दिष्ट्या ते शत्रवो मग्ना दुस्तरे व्यसनार्णवे
कर्णानेही आपल्या भावांसह आनंदाने राजाला म्हटले, 'दुष्ट्याने तुझे मनोकामना पूर्ण झाली, दुष्ट्याने तू वाढतोस, दुष्ट्याने तुझे शत्रू मोठ्या संकटाच्या समुद्रात बुडाले.'
दुर्वासःक्रोधजे वह्नौ पतिताः पाण्डुनन्दनाः। स्वैरेव ते महापापैर्गता वै दुस्तरं तमः
दुर्वासांच्या रागाच्या आगीत पांडुपुत्र पडले आहेत; आपल्या मोठ्या पापांनी त्यांनी कठीण अंधारात प्रवेश केला आहे.
इत्थं ते निकृतिप्रज्ञा राजन्दुर्योधनादयः। हसन्तः प्रीतमनसो जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम्
राजा, दुर्योधन व इतर कपटी राजे हसत आणि मनाने आनंदी होऊन आपापल्या घरी गेले.
ततः कदाचिद्दुर्वासाः सुखासीनांस्तु पाण्डवान्। भुक्त्वा चावस्थितां कृष्णां ज्ञात्वा तस्मिन्वने मुनिः। अभ्यागच्छत्परिवृतः शिष्यैरयुतसंमितैः
कधीतरी दुर्वासा, पांडव सुखाने बसले आहेत आणि कृष्णा त्या वनात आहे हे जाणून, आपल्या दहा हजार शिष्यांसह तिथे आले.
दृष्ट्वा यान्तं तमतिथिं स च राजा युधिष्ठिरः। जगामाभिमुखः श्रीमान्सह भ्रातृभिरच्युतः
तो पाहुणा येताना पाहून, तेजस्वी युधिष्ठिर राजा आपल्या भावांसह आणि अच्युतासह त्याच्या स्वागतासाठी पुढे गेला.
तस्मै बद्ध्वाञ्जलिं सम्यगुपवेश्य वरासने। विधिवत्पूजयित्वा तमातिथ्यन न्यमन्त्रयत्। आह्निकं भगवन्कृत्वा शीघ्रमेहीति चाब्रवीत्
त्याला दोन्ही हात जोडून, उत्तम आसनावर बसवले, योग्य रीतीने पाहुणचार केला आणि म्हणाला, 'भगवंत, आपली नित्यकर्मे करून लवकर या.'
जगाम च मुनिः सोपि स्नातुं शिष्यैः सहानघः। भोजयेत्सहशिष्यं मां कथमित्यविचिन्तयन्
तो मुनि आपल्या शिष्यांसह स्नानासाठी गेला आणि मनात विचार करू लागला, 'मी त्याला आणि त्याच्या शिष्यांना कसे जेवू घालू?'
न्यमज्जत्सलिले चापि मुनिसङ्घः समाहितः
मुनिंचा तो समूह एकाग्र मनाने पाण्यात बुडाला.
एतस्मिन्नन्तरे राजन्द्रौपदी योपितां वरा। चिन्तामवाप परमामन्नहेतोः पतिव्रता
राजा, या दरम्यान द्रौपदी, जी आपल्या पतीवर निष्ठावान होती, तिला अन्नाच्या अभावामुळे फार मोठी काळजी वाटू लागली.
सा चिन्तयन्ती च यदा नान्नहेतुमविन्दत। मनसा चिन्तयामास कृष्णं कंसनिषूदनम्
ती विचार करत असताना, अन्न का मिळत नाही याचं कारण तिला सापडलं नाही. मग तिने मनात कंसाचा वध करणाऱ्या कृष्णाचा ध्यास धरला.
कृष्णकृष्ण महाबाहो देवकीनन्दनाव्यय। वासुदेव जगन्नाथ प्रणतार्तिविनाशन
कृष्णा, कृष्णा, बलवान बाहू असलेला, देवकीचा अविनाशी पुत्र, वासुदेव, जगाचा स्वामी, शरण आलेल्यांच्या दुःखाचा नाश करणारा.
विश्वात्मन्विश्वजनक विश्वहर्तः प्रभोऽव्यय। प्रपन्नपाल गोपाल प्रजापाल परात्पर। आकूतीनां च चित्तीनां प्रवर्तक नताऽस्मि ते
जगाचा आत्मा, सर्वांचा जनक, जगाचा संहार करणारा, अविनाशी प्रभू, शरण आलेल्यांचा रक्षक, गायींचा राखणारा, लोकांचा पालक, सर्वश्रेष्ठांमध्ये श्रेष्ठ, सर्वांच्या मनातील आणि विचारातील प्रेरणा देणारा, मी तुला वंदन करते.
वरेण्य वरदानन्त अगतीनां गतिप्रद। पुराणपुरुष प्राणमनोवृत्त्याद्यगोचर
सर्वश्रेष्ठ, वर देणारा, अनंत, ज्यांना कुठेच आधार नाही त्यांना आश्रय देणारा, प्राचीन पुरुष, मन आणि इंद्रियांच्या पलीकडचा, प्राण आणि विचारांचा मूळ.
सर्वाध्यक्ष पराध्यक्ष त्वामहं शरणं गता। पाहि मां कृपया देव शरणागतवत्सल
सर्वांचा देखरेख करणारा, सर्वश्रेष्ठ देखरेख करणारा, मी तुझ्या शरण आले आहे. दयाळू देव, शरण आलेल्यांवर प्रेम करणारा, मला कृपेने वाचव.
नीलोत्पलदलश्याम पद्मगर्भारुणेक्षण। पीताम्बरपरीधान लसत्कौस्तुभभूषण
नील कमळाच्या पाकळीप्रमाणे काळा वर्ण, कमळाच्या गर्भासारखी लाल डोळे, पिवळ्या वस्त्रांनी वेष्टित, तेजस्वी कौस्तुभ मणी घातलेला.
त्वमादिरन्तो भूतानां त्वमेव च परायणम्। परात्परतरं ज्योतिर्विश्वात्मा सर्वतोमुखः
तूच सर्व सृष्टीचा आरंभ आणि अंत आहेस, आणि सर्वांचा अंतिम आश्रय आहेस; सर्वश्रेष्ठ तेज, विश्वाचा आत्मा, सर्वदिशांनी व्यापलेला.
त्वामेवाहुः परं बीजं निधानं सर्वसंपदाम्। त्वया नाथेन देवेश सर्वापद्म्यो भयं न हि
तुलाच सर्वश्रेष्ठ बीज आणि सर्व संपत्तीचा आधार म्हणतात; तूं देवांचा स्वामी असताना कोणत्याही संकटाची भीती नाही.
दुःशासनादहं पूर्वं सभायां मोचिता यथा। तथैव संकटादस्मान्मामुद्धर्तुमिहार्हसि
जसं तू पूर्वी सभेत दुःशासनाच्या हातून मला वाचवलंस, तसंच आता या संकटातूनही मला वाचवायला हवं.
एवं स्तुतस्तदा देवः कृष्णया भक्तवत्सलः। द्रौपद्याः संकटं ज्ञात्वा देवदेवो जगत्पतिः
कृष्णेने अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, भक्तांवर प्रेम करणारा प्रभू, द्रौपदीच्या संकटाची जाणीव करून, देवांचा देव आणि जगाचा स्वामी,
पार्स्वस्थां शयने त्यक्त्वा रुक्मिणीं केशवः प्रभुः। तत्राजगाम त्वरितो ह्यचिन्त्यगतिरीश्वरः
आपल्या शेजारी झोपलेल्या रुक्मिणीला मागे ठेवून, केशव प्रभू, ज्याची गती अगम्य आहे, तो तिथे झपाट्याने पोहोचला.