निगृहीतेन्द्रियग्रामः समयोजयदात्मनि। युक्तचित्तं यथाऽऽत्मानं युयोज परमेश्वरे
इंद्रिये आवरून, मन स्वतःमध्ये स्थिर केलं; मन शांत करून, स्वतःला परमेश्वराशी एकरूप केलं.
ध्यानयोगाद्बलं लब्ध्वा प्राप्य बुद्धिमनुत्तमाम्। जगाम शाश्वतीं सिद्धिं परां निर्वाणलक्षणाम्
ध्यान-योगाच्या बळाने, श्रेष्ठ बुद्धी मिळवून, तो शाश्वत सिद्धीला — परम निर्वाणाने चिन्हांकित — पोहोचला.
तस्मात्त्वमपिकौन्तेय न शोकं कर्तुमर्हसि। राज्यात्स्फीतात्परिभ्रष्टस्तपसा तदवाप्स्यसि
म्हणून, कुंतीपुत्रा, तुलाही दुःख करायला काहीच कारण नाही. जरी भरभराटीचं राज्य तुझ्याकडून गेलं असलं, तरी तपस्येच्या बळावर तू ते पुन्हा मिळवशील.
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम्। पर्यायेणोपसर्पन्ते नरं नेमिमरा इव
सुखानंतर दुःख येतं आणि दुःखानंतर सुख येतं; ही दोन्ही एकामागोमाग माणसाकडे येतात, जणू काही चाकाच्या कड्या फिरतात तसं.
पितृपैतामहं राज्यंप्राप्स्यस्यमितविक्रम। वर्षात्रयोदशादूर्ध्वंव्येतु ते मानसो ज्वरः
हे पराक्रमी, तुझ्या वडिलांचं आणि आजोबांचं राज्य तू मिळवशील; तेरा वर्षांनंतर तुझ्या मनातलं दुःख नाहीसं होईल.
स एवमुक्त्वाभगवान्व्यासः पाण्डवनन्दनम्। जगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति
असं म्हणून, त्या भगवंत व्यासांनी, पांडवपुत्राला सांगून, पुन्हा आपल्या आश्रमाकडे तपस्येसाठी प्रस्थान केलं.
वसत्स्वेवं वने तेषु पाण्डवेषु महात्मसु। रममाणएषु चित्राबिः कथाभिर्मुनिभिः सह
त्या महान आत्म्यांनी, म्हणजे पांडवांनी, वनात राहत असताना, ऋषींसोबत रंगीबेरंगी गोष्टींमध्ये रमायला सुरुवात केली.
सूर्यदत्ताक्षयान्नेन कृष्णाया भोजनावधि। ब्राह्मणांस्तर्पमाणेषु ये चान्नार्थमुपागताः। आरण्यानां मृगाणां च मांसैर्नानाविधैरपि
सूर्याने दिलेल्या न संपणाऱ्या अन्नामुळे, द्रौपदीचं जेवण झालं की, जे ब्राह्मण अन्नासाठी येत, त्यांना तृप्त केलं जात होतं, आणि जंगलातल्या वेगवेगळ्या प्राण्यांच्या मांसानेही त्यांची सेवा केली जात होती.
धार्तराष्ट्रा दुरात्मानः सर्वे दुर्योधनादयः। कथं तेष्वन्ववर्तन्त पापाचारा महामुने
महामुने, दुर्योधनासह धृतराष्ट्रपुत्र, जे दुष्ट होते, त्यांनी पांडवांशी कसं वागणूक दिली, जे पापी वर्तन करणारे होते?
दःशासनस्य कर्णस्य शकुनेश्च मते स्थिताः। एतदाचक्ष्व भगवन्वैशंपायन पृच्छतः
दुःशासन, कर्ण आणि शकुनी यांच्या सल्ल्यानुसार त्यांनी काय केलं, हे आम्हाला सांग, भगवन् वैशंपायन, मी विचारतोय.
श्रुत्वा तेषां तथा वृत्तिं नगरे वसतामिव। दुर्योधनो महाराज तेषु पापमरोचयत्
त्यांच्या जीवनशैलीबद्दल ऐकून, जणू काही ते शहरात राहत आहेत असं वाटल्यावर, महाराज दुर्योधनाच्या मनात त्यांच्या विरोधात वाईट विचार आले.
तथा तैर्निकृतिप्रज्ञैः कर्णदुःशासनादिभिः। नानोपायैरधं तेषु चिन्तयत्सु दुरात्मसु
मग त्या दुष्ट बुद्धीच्या कर्ण, दुःशासन आणि इतरांनी, फसवणुकीचे वेगवेगळे उपाय शोधून, त्यांच्याविरुद्ध कट रचले.
अभ्यागच्छत्स धर्मात्मा तपस्वी कसुमहायशाः। शिष्यायुतसमोपेतो दुर्वासा नाम कामतः
तेव्हा धर्मात्मा, तपस्वी आणि मोठ्या कीर्तीचा दुर्वासा, आपल्या शेकडो शिष्यांसह, स्वतःहून तिथे आला.
तमागतमभिप्रेक्ष्य मुनिं परमकोपनम्। सहितो भ्रातृभिः श्रीमानातिथ्येन न्यमन्त्रयत्
तो अत्यंत रागीट ऋषी येताना पाहून, त्या तेजस्वी पुरुषाने आपल्या भावांसह त्याचे आदरातिथ्य केलं.
विधिवत्पूजयामास स्वयं किंकरवत्स्थितः। अहानि कतिचित्तत्र तस्थौ स मुनिसत्तमः
स्वतः सेवकासारखा उभा राहून, त्याने योग्य पद्धतीने त्याची पूजा केली; तो श्रेष्ठ ऋषी तिथे काही दिवस राहिला.
तं च पर्यचरद्राजा दिवारात्रमतन्द्रितः। दुर्योधनो महाराज शापात्तस्य विशङ्कितः
राजाने दिवसभर आणि रात्रभर त्याची मनापासून सेवा केली; कारण महाराज दुर्योधन त्याच्या शापाला घाबरलेला होता.
क्षुधितोऽस्मि ददस्वान्नं शीघ्रं मम नराधिप। इत्युक्त्वा गच्छति स्नातुं प्र्यागच्चति वै चिरात्
'मला भूक लागली आहे, लवकर अन्न दे, राजन' असं म्हणून तो स्नानासाठी गेला आणि बऱ्याच वेळाने परत आला.
न भोक्ष्याम्यद्यमे नास्ति क्षुधेत्युक्त्वैत्यदर्शनम्। अकस्मादेत्य च ब्रूते भोजनयास्मांस्त्वरान्वितः
कधी तो म्हणायचा, 'माझी भूक नाही, मी आज अन्न घेणार नाही,' आणि अदृश्य व्हायचा; मग अचानक परत येऊन, अन्न लवकर तयार करा असं सांगायचा.
कदाचिच्च निशीथे स उत्थाय निकृतौ स्थितः। पूर्ववत्कारयित्वाऽन्नं न भुङ्क्ते गर्हयन्स्म सः
कधी कधी, मध्यरात्री उठून, पूर्वीप्रमाणे अन्न तयार करायला लावायचा, पण स्वतः काहीच न खाता त्यांना दोष द्यायचा.
वर्तमाने तथा तस्मिन्यदा दुर्योधनो नृपः। विकृतिं नैति न क्रोधं तदा तुष्टोऽभवन्मुनिः
असं चालू असताना, जेव्हा महाराज दुर्योधनाने कधीही त्रास किंवा राग दाखवला नाही, तेव्हा तो ऋषी समाधानी झाला.
आहचैनं दुराधर्षो वरदोऽस्मीति भारत
त्याने त्याला म्हटले, 'मी फार कठीण आहे आणि वर देणारा आहे.'
वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते। मयि प्रीते तु यद्धर्म्यं नालभ्यं विद्यते तव
जे तुझ्या मनात आहे ते वर माग, तुझ्या कल्याणासाठी. मी जेव्हा प्रसन्न असतो, तेव्हा तुझ्यासाठी कोणतेही योग्य वर मिळू शकत नाही असे काहीच नाही.
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः। अमन्यत पुनर्जातमात्मानं स सुयोधनः
त्या महान ऋषीचे हे शब्द ऐकून, सUYोधनाला वाटले की तो पुन्हा नव्याने जन्माला आला आहे.
प्रागेव मन्त्रितं चासीत्कर्णदुःशासनादिभिः। याचनीयं मुनेस्तुष्टादिति निश्चित्य दुर्मतिः
याआधीच कर्ण, दुःशासन आणि इतरांनी त्याला सांगितले होते, 'मुनि प्रसन्न झाला की त्याच्याकडून काहीतरी मागावे.' म्हणून त्या दुष्ट मनाच्या माणसाने तसे ठरवले होते.
अतिहर्षान्वितो राजन्वरमेनमयाचत। शिष्यैः सह मम ब्रह्मन्यथा जातोऽतिथिर्भवान्
राजा, मोठ्या आनंदाने त्याने हा वर मागितला, 'जसा तुम्ही आणि तुमचे शिष्य माझ्याकडे पाहुणे म्हणून आलात—'
अस्मत्कुले महाराजो ज्येष्ठः श्रेष्ठो युधिष्ठिरः। वने वसति धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवारितः। गुणवाञ्शीलसंपन्नस्तस्य त्वमतिथिर्भव
'आमच्या कुळात युधिष्ठिर हा मोठा आणि श्रेष्ठ राजा आहे. तो आपल्या भावांसह, गुणवान आणि चांगल्या स्वभावाचा, वनात राहतो. तुम्ही त्याचा पाहुणा व्हा.'
यदा च राजपुत्री सा सुकुमारी यशस्विनी। भोजयित्वा द्विजान्सर्वान्पतींश्च वरवर्णिनी
'आणि जेव्हा ती राजकन्या, कोमल आणि प्रसिद्ध, सर्व ब्राह्मणांना आणि आपल्या पतींना जेवू घालते—ती सुंदर वर्णाची—'
विश्रान्ता च स्वयं भुक्त्वा सुखासीना भवेद्यदा। तदा त्वं तत्रगच्छेथा यद्यनुग्राह्यता मयि
'आणि जेव्हा ती स्वतः विश्रांती घेऊन, जेवून, सुखाने बसलेली असेल, तेव्हा तुम्ही तिथे या—जर मला कृपा करायची असेल तर.'
तथा करिष्ये त्वत्प्रीत्येत्येवमुक्त्वा सुयोधनम्। दुर्वासा अपिविप्रेन्द्रो यथागतमगात्ततः
‘तसेच करीन, तुझ्या आनंदासाठी,’ असे म्हणून दुर्वासांनी सUYोधनाला सांगितले आणि ब्राह्मणश्रेष्ठ दुर्वासा जसे आले तसे परत गेले.
कृतार्थमपि चात्मानं तदा मेने सुयोधनः। करेण च करं गृह्य कर्णस्य मुदितो भृशम्
आपले काम साध्य झाले असतानाही, सUYोधनाने स्वतःला पूर्णपणे यशस्वी समजले आणि मोठ्या आनंदाने कर्णाचा हात आपल्या हातात घेतला.