त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि योजनानि हिरण्मयः। मेरुः पर्वतराड्यत्रदेवोद्यानानि मुद्गल
"तीस हजार तीनशे योजन एवढा सुवर्णमय मेरू पर्वत आहे, जो पर्वतांचा राजा आहे, आणि तेथेच देवांची उद्याने आहेत, हे मुद्गल."
नन्दनान्यतिरम्याणि तत्रोद्यानानि मुद्गल। सर्वकामफलैर्वृक्षैः शोभितानि समन्ततः
"तेथे नंदन आणि इतर अतिशय रम्य उद्याने आहेत, हे मुद्गल, जी सर्व बाजूंनी सर्व इच्छित फळे देणाऱ्या झाडांनी सजलेली आहेत."
नन्दनादीनि पुण्यानि विहाराः पुण्यकर्मणाम्। न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न शीतोष्णे भयं तथा
"नंदन आणि अशी पुण्यभूमी ही पुण्यकर्म करणाऱ्यांसाठी आहे; तेथे ना भूक, ना तहान, ना थकवा, ना उष्णतेची किंवा थंडीची भीती आहे."
बीभत्समशुभं वाऽपि रोगो वा तत्र कश्चन। मनोज्ञाः सर्वतो गन्धाः सुखस्पर्शाश्च सर्वशः
"तेथे काहीही घृणास्पद किंवा अशुभ नाही, कोणताही रोग नाही; सर्वत्र मन मोहून टाकणारे सुगंध आणि सुखद स्पर्श आहेत."
शब्दाः श्रुतिमनोग्राह्याः सर्वतस्तत्रवै मुने। न शोको न जरा तत्र नायासपरिदेवने
"तेथे सर्व दिशांना कानाला आणि मनाला आनंद देणारे शब्द आहेत, हे मुनी; तिथे शोक नाही, वृद्धत्व नाही, ना कष्ट, ना दुःख आहे."
ईदृशः स मुने लोकः स्वकर्मफलहेतुकः। सुकृतैस्तत्रपुरुषाः संभवन्त्यात्मकर्मभिः
"असा हा लोक आहे, हे मुनी, जो आपल्या कर्माच्या फळामुळे मिळतो; चांगली कर्मे करणारे पुरुष तिथे आपल्या कर्मानुसार जन्म घेतात."
तैजसानि शरीराणि भवन्त्य्रोपपद्यताम्। कर्मजान्येव मौद्गल्य न मातृपितृजान्युत
मौद्गल्य, समजून घे की ही तेजस्वी देहे केवळ कर्मामुळेच निर्माण होतात, आई-वडिलांपासून नव्हे.
रन संस्वेदो न दौर्गन्ध्यं पुरीषं मूत्रमेव च। तेषां न च रजोवस्त्रं बाधते तत्रवै मुने
महर्षे, त्यांना श्रमाचा घाम येत नाही, दुर्गंध येत नाही, ना मलमूत्राचा त्रास होतो. त्यांना मासिक पाळीच्या वस्त्राचाही त्रास होत नाही.
न म्लायन्ति स्रजस्तेषां दिव्यगन्धा मनोरमाः। समूह्यन्ते विमानैश्च ब्रह्मन्नेवंविधा हि ते
त्यांच्या गळ्यातील हार कधीच कोमेजत नाहीत, ते दिव्य सुवासिक आणि मनमोहक असतात. ब्रह्मन्, असे हे लोक विमानांतून फिरतात.
ईर्ष्याशोकक्लमापेता मोहमात्सर्यवर्जिताः। सुखं संर्गजितस्तत्रवर्तयन्ते महामुने
महामुने, हे लोक मत्सर, शोक, थकवा, मोह आणि हेवा यांपासून मुक्त होऊन आनंदाने तेथे वास करतात.
तेषां तथाविधानां तु लोकानां मुनिपुङ्गव। उपर्युपरि शक्रस् लोका दिव्या गुणान्विताः
मुनीश्रेष्ठा, अशा लोकांच्या लोकांपेक्षा वरती इंद्राचे दिव्य आणि गुणांनी युक्त लोक आहेत.
परतो ब्रह्मणस्तस्य लोकस्तेजोमयः शुभः। यत्र यान्त्यृषयो ब्रह्मन्पूताः स्वैः कर्मभिः शुभैः
त्यापुढे तेजस्वी आणि शुभ ब्रह्मलोक आहे, जिथे शुद्ध झालेल्या ऋषी आपल्या पुण्यकर्मामुळे जातात.
ऋभवो नाम तत्रान्ये देवानामपि देवताः। तेषां लोकाः परतरे यान्यजन्तीह देवताः
तेथे ऋभू नावाचे इतर देवतांमध्येही श्रेष्ठ असणारे देव आहेत. त्यांचे लोक अजूनही वरच्या स्तरावर आहेत, ज्यांची येथे देवताही पूजा करतात.
स्वयंप्रभास्ते भास्वन्तो लोकाः कामदुघाः परे। न तेषां स्त्रीकृतस्तापो न भोगैश्वर्यमत्सरः
ते लोक स्वयंप्रकाशित, तेजस्वी आणि इच्छित सर्व काही देणारे आहेत. तिथे स्त्रीकडून दुःख, भोगाचा गर्व किंवा संपत्तीचा अहंकार नसतो.
न वर्तयन्त्याहुतिभिस्ते नाप्यमृतभोजनाः। तथा दिव्यशरीरास्ते न च विग्रहमूर्तयः
ते यज्ञातील आहुतींनी किंवा अमृतासारख्या अन्नाने जगत नाहीत. त्यांची देहे दिव्य आहेत आणि ते कधीच भांडण करणारे नसतात.
नासुखाः सुखकामास्ते देवदेवाः सनातनाः। न कल्पपरिवर्तेषु परिवर्तन्ति ते तथा
हे सनातन देवदेवता कधीच दुःखी नसतात, कारण त्यांना नेहमी सुखाची इच्छा असते. ते कल्पपरिवर्तनातही बदलत नाहीत.
रजरा मृत्युः कुतस्तेषां हर्षः प्रीतिः सुखं न च। न दुःखं न सुखं चापि रागद्वेषौ कुतो मुने
मुने, त्यांना राग, मृत्यू, आनंद, प्रीती, सुख, दुःख, आसक्ती किंवा द्वेष काहीच नसते.
देवानामपि मौद्गल्यकाङ्क्षिता सा गतिः परा। दुष्प्रापा परमा सिद्धिरगम्या कामगोचरैः
मौद्गल्य, ही परमावस्था देवांनाही अत्यंत हवी असते, पण ती मिळवणे फार कठीण आहे. ती कामनांनी बांधलेल्या लोकांना गाठता येत नाही.
त्रयस्त्रिंशदिमे लोकाः शेषा लोका मनीषिभिः। गम्यन्ते नियमैः श्रेष्ठैर्दानैर्वा विधिपूर्वकैः
हे त्र्यस्त्रिंशत (त्रेचाळीस) लोक आणि उरलेले लोक, हे विद्वान श्रेष्ठ नियमांनी किंवा विधिपूर्वक दानाने प्राप्त करता येतात.
सेयं दानकृता व्युष्टिरनुप्राप्ता सुखं त्वया। तां रभुङ्क्ष्व सुकृतैर्लब्धां तपसा द्योतितप्रभः
तुला दानामुळे मिळालेली ही समृद्धी सुख देणारी आहे. तपश्चर्येने तेजस्वी झालेल्या, तू ती पुण्यकर्मांनी मिळवलेली समृद्धी आनंदाने उपभोग.
एतत्स्वर्गसुखं विप्र लोका नानाविधास्तथा। गुणाः स्वर्गस्य प्रोक्तास्ते दोषानपि निबोध मे
ब्राह्मण, हे स्वर्गसुख आणि विविध लोकांचे सुख सांगितले. स्वर्गाचे गुण सांगितले, आता त्याचे दोष ऐक.
कृस्य कर्मणस्तत्रभुज्यते यत्फलं दिवि। न चान्त्क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते
स्वर्गात कर्माचे फळ भोगले जाते, पण कर्म मुळातून संपत नाही, फक्त त्याचा अनुभव येतो.
सोऽत्रदोषो मम मतस्तस्यान्ते पतनं च यत्। सुखव्याप्तमनस्कानां पतनं यच्च मुद्गल
माझ्या मते, म्हणूनच हा दोष आहे आणि शेवटी तेथून पडावे लागते. ज्यांच्या मनात फक्त सुख भरलेले असते, मौद्गल्य, त्यांनाही शेवटी पडावे लागते.
असंतोषः परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततराः श्रियः। यद्भवत्यवरे स्थाने स्थितानां तत्सुदुष्करम्
जेव्हा दुसऱ्यांची अधिक तेजस्वी समृद्धी दिसते, तेव्हा असमाधान आणि दुःख निर्माण होते. जे खालच्या स्थानावर राहतात, त्यांना हे सहन करणे फार कठीण जाते.
संज्ञामोहश्चपततां रजसा च प्रधर्षणम्। प्रम्लानेषु च माल्येषु ततः पिपतिषोर्भयम्
जाणिवेचा गोंधळ, पडणाऱ्यांचा गर्व, रजामुळे होणारी अस्वस्थता, आणि माळेतील फुले कोमेजली की मनात येणारा भीती — हे सगळे दोष निर्माण होतात.
आब्रह्मभवनादेते दोषा मौद्गल्य दारुणाः। नाकलोकेसुकृतिनां गुणास्त्वयुतशो नृणाम्
मौद्गल्य, हे भयंकर दोष ब्रह्मदेवाच्या लोकापर्यंत पोहोचतात; पण स्वर्गलोकात चांगल्या माणसांचे गुण हजारोंनी लोकांत असतात.
अयं त्वन्यो गुणः श्रेष्ठश्च्युतानां स्वर्गतो मुने। शुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते
मुनिवर, स्वर्गातून खाली पडलेल्यांसाठी एक श्रेष्ठ गुण आहे — शुभ संस्कारांच्या योगाने तो माणसांत निर्माण होतो.
तत्रापि स महाभागः कुले महति जायते। न चेत्संबुध्यते तत्रगच्छत्यधमतां ततः
तेथेही, हे भाग्यवान, तो मोठ्या घराण्यात जन्म घेतो; पण तिथेही जर तो जागा झाला नाही, तर खाली घसरतो.
इह यत्क्रियते कर्म तत्परत्रोपभुज्यते। कर्मभूमिरियं ब्रह्मन्फलभूमिरसौ मता
इथे जे कर्म केलं जातं, त्याचा फळ तिथे मिळतो; हे जग कर्म करण्याचं स्थान आहे, आणि ते फळ भोगण्याचं स्थान मानलं जातं.
महान्तस्तु अमी दोपास्त्वया स्वर्गस्य कीर्तिताः। निर्दोष एव यस्त्यन्यो लोकं तं प्रवदस्व मे
स्वर्गाचे हे मोठे दोष तू सांगितलेस; पण जर कुठे दोषरहित असा दुसरा लोक असेल, तर तो मला सांग.