ततस्तदन्नं रसवत्स एव क्षुधयाऽन्वितः। बुभुजे कृत्स्नमुन्मत्तः प्रादात्तस्मै च मुद्गलः
मग त्या भुकेने व्याकुळ होऊन, तो सगळं अन्न अगदी चवीने खाल्लं, जणू काही वेड्यासारखा. आणि ते अन्न मुद्गलाने त्याला दिलं.
भुक्त्वा चान्नं ततः सर्वमुच्छिष्टेनात्मनस्ततः। अथाङ्गं लिलिपेऽन्नेन यथागतमगाच्च सः
सगळं अन्न खाऊन झाल्यावर, त्याने उरलेलं अन्न आपल्या अंगाला लावलं आणि जसा आला तसा निघून गेला.
तेनैवात्मानमालिप्य हसन्गायन्प्रधावति। नृत्यते धावते चैव बुद्ध्या तत्क्रोशते तथा
त्याच अन्नाने अंग माखून, तो हसत, गात, धावत, नाचत आणि मोठ्याने ओरडत इथे-तिथे फिरू लागला.
एवं द्वितीये संप्राप्ते पर्वकाले मनीषिणः। आगम्य बुभुजे सर्वमन्नपुञ्छोपजीविनः
अशा प्रकारे, दुसऱ्या पवित्र दिवशी तो ज्ञानी पुन्हा आला आणि सगळं अन्न खाऊन, उरलेल्यावरच उपजीविका करू लागला.
निराहारस्तु स मुनिरुञ्छमार्जये पुनः। न चैनं विक्रियां नेतुमशकन्मुद्गलं क्षुधा
पण तो ऋषी उपाशी राहूनही पुन्हा उरलेलं धान्य वेचू लागला; तरीही भूक मुद्गलाला कधीच डळमळू शकली नाही.
न क्रोधो न च मात्सर्यं नावमानो न संभ्रमः। सपुत्रदारमुञ्छन्तमाविवेश द्विजोत्तमम्
मुद्गलाने पत्नी आणि मुलासह उरलेलं अन्न दिलं, तरी त्याच्या मनात ना राग, ना मत्सर, ना तुच्छता, ना गोंधळ असा काहीच भाव आला नाही.
तथा तमुञ्छधर्माणं दुर्वासा मुनिसत्तमम्। उपतस्थे यथाकालं षट्कृत्वः कृतनिश्चयः
अशा रीतीने, दुर्वासा हा श्रेष्ठ ऋषी, ठरलेल्या वेळेला सहा वेळा त्याच्याकडे गेला आणि त्याच्या उंचवणाऱ्या व्रताची परीक्षा घेतली.
न चास् मनसः कश्चिद्विकारो दृश्यते मुनेः। शुद्धसत्वस्य शुद्धं स ददृशे निर्मलं मनः
त्या ऋषीच्या मनात कसलाही बदल दिसला नाही; त्याचं मन अगदी निर्मळ आणि शुद्ध होतं.
तमुवाच ततः प्रीतः स मुनिर्मुद्गलं तदा। त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्दाता मात्सर्यवर्जितः
मग आनंदित होऊन त्या ऋषीने मुद्गलाला म्हटलं, 'या जगात तुझ्यासारखा मत्सररहित दाता दुसरा कोणी नाही.'
क्षुद्धर्मसंज्ञां प्रणुदत्यादत्ते धैर्यमेव च। विषयानुसारिणी जिह्वा कर्षत्येव रसान्प्रति
तो अन्नावरचं 'माझं'पण दूर करतो आणि केवळ धैर्य स्वीकारतो; जीभ नेहमी विषयांच्या मागे लागून चवीचाच शोध घेत राहते.
आहारप्रभवाः प्राणा मनो दुर्निग्रहं चलम्। मनसश्चेन्द्रियाणां चाप्यैकाग्र्यं निश्चितं तपः
प्राण अन्नातून निर्माण होतात; मन धरायला कठीण आणि चंचल असतं; पण मन आणि इंद्रियांची एकाग्रता हेच खरं तप आहे.
श्रमेणोपार्जितं त्यक्तं न च दुःखेन चेतसा। तत्सर्वं भवता साधो यथावदुपपादितम्
परिश्रमाने मिळवलेलं अन्न मनात दुःख न ठेवता सोडून देतो; हे सर्व, हे साधो, तू योग्य रीतीने केलं आहेस.
प्रीताः स्मोऽनुगृहीताश्च समेत्य भवता सह। इन्द्रियाभिजयो धैर्यं संविभागो दमः शमः। दया सत्यं च धर्मश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्
तुझ्याशी भेटून आम्ही आनंदी आणि धन्य झालो; इंद्रियांवर विजय, धैर्य, वाटणी, संयम, शांती, दया, सत्य आणि धर्म—हे सर्व तुझ्यातच आहे.
लोकाः समस्ता धर्मेण धार्यन्ते सचराचराः। धर्मोपि धार्यते येन धृतियुक्त त्वयाऽऽत्मना
संपूर्ण जग, चल-अचल, धर्मावर टिकून आहे; आणि तो धर्मही तुझ्या धैर्ययुक्त आत्म्यामुळेच टिकून आहे.
विशुद्धसत्वसंपन्नो न त्वदन्योस्ति कश्चन'। जितास्ते कर्मभिर्लोकाः प्राप्तोसि परमां गतिम्
इतक्या शुद्ध स्वभावाचा दुसरा कोणी नाही; तुझ्या कर्मांनी तू लोकांवर विजय मिळवलास आणि सर्वोच्च स्थिती गाठलीस.
अहो दानं विघुष्टं ते सुमहत्स्वर्गवासिभिः। सशरीरो भवान्गन्ता स्वर्गं सुचरितव्रत
अहो, तुझं दान स्वर्गवासी लोकांमध्ये प्रसिद्ध आहे; चांगल्या व्रताचा धनी असलेला तू, या देहासकट स्वर्गात जाणार आहेस.
इत्येवं वदतस्तस्य तदा दुर्वाससो मुनेः। देवदूतो विमानेन मुद्गलं प्रत्युपस्थितः
दुर्वासा ऋषी असं बोलत असताना, एक देवदूत दिव्य विमान घेऊन मुद्गलासमोर आला.
हंससारसयुक्तेन किङ्किणीजालमालिना। कामगेन विचित्रेण दिव्यगन्धवता तथा
त्या विमानाला हंस आणि सारस जुंपले होते, त्यावर घंटांच्या जाळ्याची सुंदर सजावट होती, ते इच्छेप्रमाणे चालत होतं आणि दिव्य सुगंधाने दरवळत होतं.
उवाच चैनं विप्रर्षिं विमानं कर्मभिर्जितम्। समुपारोह संसिद्धिं प्राप्तोसि परमां मुने
त्यांनी त्या ब्राह्मण ऋषीला सांगितले, "हे मुनी, तुझ्या सत्कर्मांनी मिळालेल्या या दिव्य रथावर चढ. तू सर्वोच्च सिद्धी प्राप्त केली आहेस."
तमेवंवादिनमृषिर्देवदूतमुवाच ह। इच्छामि भवता प्रोक्तान्गुणान्स्वर्गनिवासिनां
त्यावर त्या ऋषीने त्या देवदूताला विचारले, "स्वर्गात राहणाऱ्यांचे गुण तू मला सांगावेत, अशी माझी इच्छा आहे."
के गुणास्तत्रवसतां किं तपः कश्च निश्चयः। स्वर्गे तत्रसुखं किं च दोषो वा देवदूतक
"तेथे राहणाऱ्यांचे कोणते गुण आहेत? त्यांचे तप काय आहे, आणि त्यांचा निश्चय कसा असतो? स्वर्गातील सुख कसे आहे, आणि तेथे काही दोष आहे का, हे मला सांग."
सतां साप्तपदं मित्रमाहुः सन्तः कुलोचिताः। मित्रतां च पुरस्कृत्य पृच्छामि त्वामहं विभो
"सज्जन लोक म्हणतात की, सात पावले एकत्र चालल्याने मैत्री होते, आणि सज्जन आपापल्या घराण्याला शोभेल असे वागतात. आपली मैत्री लक्षात घेऊन मी तुला विचारतो आहे, हे प्रभो."
यदत्र तथ्यं पथ्यं च तद्ब्रवीह्यविचारयन्। श्रुत्वा तथा करिष्यामि व्यवसायं गिरा तव
"इथे जे खरे आणि हितकारक आहे ते तू कोणतीही भीती न बाळगता सांग. तुझे शब्द ऐकून मी ठामपणे तसेच वागेन."
महर्षेऽकार्यबुद्धिस्त्वं यः स्वर्गसुखमुत्तमम्। संप्राप्तं प्रतिपत्तव्यं विमृशस्यबुधो यथा
"महर्षे, तुझे मन योग्य कर्तव्याकडे नाही. स्वर्गाचे उत्तम सुख मिळाल्यावर, जसे ज्ञानी लोक विचारपूर्वक स्वीकारतात तसेच तुला स्वीकारावे लागेल."
उपरिष्टादयं लोको योऽयं स्वरिति संज्ञितः। ऊर्ध्वगः सत्पथः शश्वद्देवयानचरो मुने
"वरती जो लोक आहे, त्याला स्वर्ग असे म्हणतात. तो नेहमी शुद्ध, देवांचा मार्ग आहे, आणि तो नेहमी वर जाणारा आणि योग्य आहे, हे मुनी."
नातप्ततपसः पुंसो नामहायज्ञयाजिनः। नानृता नास्तिकाश्चैव तत्रगच्छन्ति मुद्गल
"ज्यांनी तप केले नाही, मोठे यज्ञ केले नाहीत, जे खोटे बोलतात किंवा देवावर विश्वास ठेवत नाहीत, हे मुद्गल, तेथे जाऊ शकत नाहीत."
धर्मात्मानो जितात्मानः शान्ता दान्ता विमत्सराः। दानधर्मरताः पुंसः शूराश्चाहितलक्षणाः
"जे धर्मनिष्ठ, मनावर विजय मिळवणारे, शांत, संयमी, मत्सररहित, दानधर्मात रमणारे आणि शुभ लक्षण असलेले शूर आहेत, असे पुरुष तेथे जातात."
तत्रगच्छन्ति धर्माग्र्यं कृत्वा शमदमात्मकम्। लोकान्पुण्यकृतां ब्रह्मन्सद्भिराचरितान्नृभिः
"जे लोक श्रेष्ठ धर्माचे पालन करतात, मन शांत आणि संयमी ठेवतात, ते पुण्यवान लोकांच्या जगात पोहोचतात, हे ब्राह्मण, जिथे सज्जन राहतात."
देवाः साध्यास्तथा विश्वे तथैव च महर्षयः। यामा धामाश्च मौद्गल्य गन्धर्वाप्सरसस्तथा
"तेथे देव, साध्य, विश्वेदेव, महर्षी, यम, धर्म, हे मुद्गल्य, तसेच गंधर्व आणि अप्सरा राहतात."
एषां देवनिकायानां पृथक्पृथगनेकशः। भास्वन्तः कामसंपन्ना लोकास्तेजोमयाः शुभाः
"या सर्व देवांच्या समूहांचे स्वतंत्र, तेजस्वी, सर्व इच्छांनी परिपूर्ण असे सुंदर लोक आहेत, जेथे सर्वत्र तेज झळकत असते."