तमब्रवीन्महाराजो धार्तराष्ट्रो महायशाः
त्यावेळी धृतराष्ट्राचा सुपुत्र, कीर्तीमान राजा त्याच्याशी बोलला.
सत्यमेतत्त्वयोक्तं हि पाण्डवेषु दुरात्मसु। निहतेषु नरश्रेष्ठ प्राप्ते चापि महाक्रतौ। राजसूये पुनर्वीर त्वमेवं वर्धयिष्यसि
पांडवांविषयी तू जे काही सांगितलेस ते खरेच आहे; जेव्हा हे श्रेष्ठ पुरुष मारले जातील आणि मोठा यज्ञ मिळवता येईल, तेव्हा राजसूयात पुन्हा फक्त तूच फुलशील, हे वीर.
एवमुक्त्वा महाराज कर्णमाश्लिष्य भारत। राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं चिन्तयामास कौरवः
असे म्हणून महाराजाने कर्णाला मिठी मारली आणि कौंत्याने राजसूय या श्रेष्ठ यज्ञाचा विचार करू लागला.
सोऽब्रवीत्कौरवांश्चापि पार्श्वस्थान्नृपसत्तमः। `राधेयसौबलादीन्वै धार्तराष्ट्रो महीपतिः
मग तो उत्तम राजा, धृतराष्ट्राचा पुत्र, जवळ उभ्या असलेल्या कौरवांना—राधेय, सौबल आणि इतरांना—बोलू लागला.
कदा तु तं क्रतुवरं राजसूयं महाधनम्। निहत्य पाण्डवान्सर्वानाहरिष्यामि कौरवाः
कौरवांनो, मी सर्व पांडवांना मारून तो धनसमृद्ध, श्रेष्ठ राजसूय यज्ञ कधी मिळवणार?
तमब्रवीत्तदा कर्णः शृणु मे राजकुञ्जर। पादौ न धावये तावद्यावन्न निहतोऽर्जुनः
तेव्हा कर्ण म्हणाला, 'माझे ऐक, राजसिंहा, जोपर्यंत अर्जुन मारला जात नाही, तोपर्यंत मी पाय धुणार नाही.'
कीलालजं न खादेयं करिष्ये चासुरव्रतम्। नास्तीति नैव वक्ष्यामि याचितो येन केचनित्
मी तुपात किंवा मधात बनवलेले अन्न खाणार नाही, असुरांचा व्रत पाळीन, आणि कुणीही मागितले तर 'माझ्याकडे नाही' असे कधीच म्हणणार नाही.
अथोत्क्रुष्टं महेष्वासैर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैः। प्रतिज्ञाते फल्गुनस्य वधे कर्णेन संयुगे
मग धृतराष्ट्रपुत्र, महान धनुर्धारी, युद्धात कर्णाने फाल्गुनाचा वध करण्याची प्रतिज्ञा घेतली तेव्हा मोठ्या जल्लोषाने ओरडले.
विजितांश्चाप्यमन्यन्त पाण्डवान्धृतराष्ट्रजाः। `तदा प्रतिज्ञामारुह्य सूतपुत्रेण भाषिते
त्या वेळी सूतपुत्राने घेतलेल्या प्रतिज्ञेवर विश्वास ठेवून धृतराष्ट्रपुत्रांना वाटले की पांडव आधीच जिंकले गेले आहेत.
दूर्योधनोऽपि राजेन्द्र विसृज्यनरपुङ्गवान्। प्रविवेश गृहंश्रीमान्यथा चैत्ररथं प्रभुः
राजेंद्र, श्रीमंत दुर्योधनाने श्रेष्ठ पुरुषांना सोडून दिले आणि तो आपल्या राजवाड्यात गेला, जणू काही एखादा प्रभू चैत्ररथ बागेत जातो.
तेऽपिसर्वे महेष्वासा जग्मुर्वेश्मानि भारत। `स्वानिस्वनि महाराज भीष्मद्रोणादयो नृपा
मग भीष्म, द्रोण आणि इतर राजे—हे सर्व महान धनुर्धारी—आपापल्या राजवाड्यात गेले, हे भारत.
पाण्डवाश्च महेष्वासा दूतवाक्यप्रचोदिताः। चिन्तयन्तस्तमेवार्थं नालभन्त सुखं क्वचित्
पांडवही, मोठ्या धनुष्यबळाचे, दूताच्या शब्दांनी चिडून, त्याच विषयाचा विचार करत राहिले आणि कुठेच त्यांना सुख मिळाले नाही.
भूयश्च चारै राजेन्द्र प्रवृत्तिरुपपादिता। प्रतिज्ञा सूतपुतर्स्य विजयस्य वधं प्रति
राजेंद्र, पुन्हा गुप्तहेरांनी सूतपुत्राने विजयाचा वध करण्यासाठी घेतलेल्या प्रतिज्ञेविषयी माहिती गोळा केली.
एतच्छ्रुत्वा धर्मसुतः समुद्विग्नो नराधिप। `अधोमुखश्चिरं तस्थौ किं कार्यमिति चिन्तयन्
हे ऐकून धर्मराज युधिष्ठिर फारच अस्वस्थ झाला; तो बराच वेळ डोके खाली घालून उभा राहिला आणि काय करावे याचा विचार करू लागला.
अभेद्यकवचं मत्वा कर्णमद्भुतविक्रमम्। अनुस्मरंश् संक्लेशान्न शान्तिमुपजग्मिवान्
कर्णाचे अभेद्य कवच आणि त्याची अद्भुत शौर्य आठवून, आणि आपले दुःख आठवत, त्याला काहीच शांतता मिळाली नाही.
तस्य चिन्तापरीतस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः। बहुव्यालमृगाकीर्णं त्यक्तुं द्वैतवनं वनम्
त्याच्या मनात चिंता भरली असता, त्या महात्म्याच्या मनात असा विचार आला की, अनेक हिंस्र प्राण्यांनी भरलेल्या द्वैतवनाचे जंगल सोडावे.
धार्तराष्ट्रोऽपि नृपतिः प्रशशास वसुंधराम्। भ्रातृभिः सहितो वीरैर्भीष्मद्रोणकृपैस्तथा
धृतराष्ट्राचा राजा आपल्या भावंडांसह, भीष्म, द्रोण, कृप या वीरांसह पृथ्वीचे राज्य करीत होता.
संगम्य सूतपुत्रेण कर्णेनाहवशोभिना। `सततं प्रीयमाणो वै देविना सौबलेन च
तो नेहमी युद्धात तेजस्वी असलेल्या सूतपुत्र कर्ण आणि सौबलासोबत राहून आनंदी राहत असे.
दुर्योधनः प्रिये नित्यं वर्तमानो महीभृताम्। पूजयामास विप्रेन्द्रान्क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः
दुर्योधन नेहमी राजांच्या मनात आपली जागा मिळवण्यासाठी, श्रेष्ठ ब्राह्मणांना भरपूर दक्षिणा असलेल्या यज्ञांनी सन्मान केला.
भ्रातॄणां च प्रियं राजन्स चकार परंतपः। निश्चित्य मनसा वीरो दत्तभुक्तफलं धनम्
तो शत्रूंना जिंकणारा वीर, मनाशी ठरवून, भावांना आवडेल असं वागला आणि मिळवलेलं व उपभोगलेलं धन त्यांच्यात वाटलं.
दुर्योधनं मोक्षयित्वा पाण्डुपुत्रा महाबलाः। किमकार्षुर्वने तस्मिंस्तन्ममाख्यातुमर्हसि
पांडुपुत्रांनी दुर्योधनाला सोडून दिल्यावर त्या अरण्यात त्यांनी काय केलं, हे मला सांग.
ततः शयानं कौन्तेयं रात्रौ द्वैतवन मृगाः। स्वप्नान्ते दर्शयामासुर्बाष्पकण्ठा युधिष्ठिरम्
मग रात्री द्वैतवनात झोपलेल्या कुंतीपुत्र युधिष्ठिराला, स्वप्नाच्या शेवटी, प्राण्यांनी अश्रूंनी भरलेल्या गळ्याने दर्शन दिलं.
तानब्रवीत्स राजेन्द्रो वेपमानान्कृताञ्जलीन्। ब्रूत यद्वक्तुकामाः स्थ के भवन्तः किमिष्यते
राजा थरथरत, हात जोडून त्यांना म्हणाला, 'तुम्हाला जे सांगायचं आहे ते बोला. तुम्ही कोण आहात आणि काय हवंय?'
एवमुक्ताः पाण्डवेन कौन्तेयेन यशस्विना। प्रत्यब्रुवन्मृगास्तत्रहतशेषा युधिष्ठिरम्
कुंतीपुत्र युधिष्ठिरानं असं विचारल्यावर, त्या ठिकाणी वधातून वाचलेले प्राणी त्याला उत्तर देऊ लागले.
वयं मृगा द्वैतवने हतशिष्टास्तु भारत। नोत्सीदेम महाराज क्रियतां वासपर्ययः
'आम्ही द्वैतवनात वाचलेले प्राणी आहोत, हे भरतवंशीय. आम्ही नष्ट होऊ नये, राजसा; आमच्यासाठी राहण्याची व्यवस्था करा.'
भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्व एवास्त्रकोविदाः। कुलान्यल्पावशिष्टानि कृतवन्तो वनौकसाम्
'तुम्ही आणि तुमचे भाऊ सगळेच पराक्रमी आणि शस्त्रविद्येत निपुण आहात; तुम्ही वनातील लोकांची फार थोडी कुटुंबं उरू दिलीत.'
बीजभूता वयं केचिदवशिष्टा महामते। विवर्धेमहि राजेन्द्र प्रसादात्ते युधिष्ठिर
'आम्ही काहीजण, आमच्या जातीचे बीज म्हणून उरलो आहोत, हे बुद्धिमान राजसा. तुझ्या कृपेने आम्ही पुन्हा वाढू दे.'
तान्वेपमानान्वित्रस्तान्बीजमात्रावशेषितान्। मृगान्दृष्ट्वा सुदुःखार्तो धर्मराजो युधिष्ठिरः
ते थरथरत, घाबरलेले आणि फक्त थोडेच उरलेले प्राणी पाहून धर्मराज युधिष्ठिराला फार दुःख झालं.
तांस्तथेत्यब्रवीद्राजा सर्वभूतहिते रतः। यथा भवन्तो ब्रुवते करिष्यामि च तत्तथा
सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी नेहमी तत्पर असलेल्या राजाने त्यांना म्हणलं, 'तसं होईल; तुम्ही जसं सांगितलं तसंच मी करीन.'
इत्येवं प्रतिबुद्धः स रात्र्यन्ते राजसत्तमः। अब्रवीत्सहितान्भ्रातॄन्दयापन्नो मृगान्प्रति
रात्रीच्या शेवटी जागा झाल्यावर, तो श्रेष्ठ राजा दयाळूपणे आपल्या भावांना प्राण्यांबद्दल सांगू लागला.